Jakob Sprenger, Heinrich Kramer  : Malleus Maleficarum (1436)

Préface

[Prolegomena.] [Prolégomènes]

6 Apologia auctoris in Malleum maleficarum. Justification de l’auteur du Marteau à sorcières.

Cum inter ruentis sæculi calamitates : quas proh dolor non tam legimus quam passim experimur, vetus oriens damno suæ ruinæ irrefragabili dissolutus ecclesiam quam novus oriens homo Christus Jesus aspersione sui sanguinis fecundavit licet ab initio variis hæresum contagionibus inficere non cessat, illo tamen præcipue in tempore his conatur, quando mundi vespere ad occasum declinante et malitia hominum excrescente, novit in ira magna, ut Joh. in Apocal. testatur, se modicum tempus habere. En ces temps de calamités d’un siècle qui s’effondre — calamités que, hélas, nous ne nous contentons pas de lire mais que nous éprouvons partout —, et tandis que l’Ancien Orient a été irrémédiablement anéanti par sa propre ruine, [l’ennemi] n’a cessé, depuis les origines, d’infecter par diverses hérésies l’Église que l’homme Christ Jésus, notre Nouvel Orient, a fécondée par son sang versé. Mais c’est surtout en ces temps-ci qu’il redouble d’efforts : car, alors que le soir du monde penche vers son déclin et que la malice des hommes croît, il sait dans sa grande fureur — comme l’atteste Jean dans l’Apocalypse — qu’il ne lui reste que peu de temps. Quare et insolitam quandam hæreticam pravitatem in agro dominico succrescere fecit : hæresim inquam maleficarum. a principaliori in quo vigere noscitur sexu, denotando. C’est pourquoi il a fait germer dans le champ du Seigneur une certaine perversité hérétique inédite : j’entends l’hérésie des sorcières, ainsi nommée parce qu’elle fleurit principalement dans ce sexe. Quæ dum innumeris machinatur insultibus hoc tamen in singulis, quod cogitatu terribile : Deo nimium abominabile, et omnibus Christi fidelibus odibile cernitur, operibus expletur. Et tandis qu’elles machinent d’innombrables assauts, c’est pourtant dans chacune de leurs œuvres que s’accomplit cela même qui est terrible à concevoir, abominable pour Dieu et haï de tous les fidèles du Christ. Ex pacto enim cum inferno et fœdere cum morte. fœtidissimæ servituti, pro earum pravis explendis spurcitiis se subiciunt. Car par un pacte avec l’enfer et une alliance avec la mort, elles se livrent à un service des plus infâmes pour accomplir leurs abominations immondes. Præterea ea quæ in quotidianis erumnis. hominibus. jumentis et terræ frugibus ab eis Deo permittente et virtute dæmonum concurrente inferuntur. À celles-ci s’ajoute, Dieu le permettant et la puissance des démons y concourant, ce qu’elles infligent aux hommes, au bétail et aux récoltes, dans les calamités quotidiennes.

Inter quæ mala. nos inquisitores Jacobus Sprenger. una cum carissimo ab apostolica sede in exterminium tam pestiferæ hæresis socio deputato : licet inter divinorum eloquiorum professores sub Prædicatorum ordine militantium minimi. Pio tamen ac lugubri affectu pensantes quid remedii quid ve solaminis mortalibus ipsis pro salutari antidoto foret administrandum. huic operi præ cunctis aliis remediis. pios submittere humeros dignum judicavimus confisi de melliflua largitate illius : qui dat omnibus affluenter. et qui calculo sumpto de altari. forpice tangit et mundat labia imperfectorum in finem optatum cuncta perducere. Parmi ces maux, nous, inquisiteurs, Jacques Sprenger, avec notre très cher associé, désigné par le Siège apostolique pour l’extermination d’une hérésie si pestilentielle, bien que les moindres parmi les professeurs de la parole divine qui servent dans l’Ordre des Prêcheurs, avons néanmoins jugé bon — mus par une compassion pieuse et empreinte de tristesse —, et considérant quel remède ou quel réconfort devrait être administré à ces mortels comme salutaire antidote, de nous consacrer à cette tâche, la préférant à toute autre. Nous plaçons notre confiance dans la générosité surabondante de Celui qui donne à tous avec profusion, et qui, prenant un charbon de l’autel avec des pinces, touche et purifie les lèvres des imparfaits pour conduire toutes choses à la fin souhaitée.

Verum cum in operibus hominum nil fiat adeo utile et licitum : cui non possit aliqua pernicies irrogari. Ingeniola etiam nostra ad acumen non perveniunt veritatis. nisi lima alterius pravitatis plurimum fuerint abrasa. Ideo qui de novitate operis nos redarguendos æstimat. ad certamen illius confidenter accedimus. Néanmoins, puisque nulle œuvre humaine, si utile et licite soit-elle, n’échappe aux attaques, et que nos esprits, si modestes soient-ils, ne peuvent atteindre à la netteté de la vérité sans être patiemment polis par la lime de la critique, nous acceptons avec confiance de défendre la nouveauté de cet ouvrage contre quiconque jugera bon de le réprimander. Sciat tamen hoc ipsum opus novum esse simul et antiquum. breve pariter et prolixum. antiquum certe materia et auctoritate : novum vero partium compilatione earumque aggregatione. breve propter plurimorum auctorum in brevem perstrictionem. longum nihilominus propter immensam materiæ multitudinem et maleficarum imperscrutabilem malitiam. Précisons toutefois que cet ouvrage est à la fois nouveau et ancien, bref et prolixe. Ancien, certes, par la matière et son autorité ; mais nouveau, par la compilation et l’agencement de ses parties. Bref, par la concision des citations empruntées à de nombreux auteurs ; mais long, par l’immensité des sujets abordés et par l’impénétrable malice des sorcières. Nec hoc dicimus ceterorum auctorum scriptis præsumptuosæ derogando nostrumque opus jactanter et inaniter extollendo. cum ex nostro ingenio pauca et quasi nulla sint addita. Unde non nostrum opus : sed illorum potius censetur quorum ex dictis fere sunt singula contexta. Loin de nous l’idée de déprécier avec présomption les écrits d’autrui ou d’exalter le nôtre avec suffisance et vanité, puisque peu de chose — voire rien — n’a été ajouté de notre cru. Aussi cette œuvre n’est pas tant la nôtre que celle de ceux dont presque chaque élément est emprunté aux paroles.

Qua simul ex causa nec pœmata condere nec sublimes theorias cepimus extendere. sed excerptorum more procedendo : Ad honorem summæ Trinitatis et individuæ Unitatis. super tres partes principales. originem. progressum et finem. Maleficarum malleum tractatum nuncupando aggredimur. recollectionem operis socio. executionem vero his quibus judicium durissimum imminet. eo quod in vindictam malorum : laudem vero bonorum constituti cernuntur a Deo. cui omnis honor et gloria in sæcula sæculorum Amen. Pour cette même raison, nous n’avons pas cherché à composer un poème ni à développer de sublimes théories, mais à procéder à partir d’extraits. En l’honneur de la très sainte Trinité et de l’unité indivise, nous avons divisé cet ouvrage en trois parties principales : l’origine, le développement et la fin, et nous l’avons intitulé le Marteau des sorcières. Nous en avons confié la compilation à notre associé, et son application à ceux sur qui repose le jugement le plus rigoureux, car ils sont établis par Dieu pour la punition des méchants et la louange des bons. À Lui tout honneur et toute gloire dans les siècles des siècles. Amen.

Tenor bullæ apostolicæ adversus hæresim maleficarum cum approbatione et subscriptione doctorum almæ universitatis Colonien. In sequentem tractatum incipit feliciter. Teneur de la bulle apostolique contre l’hérésie des sorcières, avec l’approbation et la souscription des docteurs de la vénérable Université de Cologne. Ici commence, sous d’heureux auspices, le traité qui suit.

[Tenor bullæ apostolicæ adversus hæresim maleficarum.] [Teneur de la bulle apostolique contre l’hérésie des sorcières]

Innocentius episcopus servus servorum Dei. Ad futuram rei memoriam. Summis desiderantes affectibus prout pastoralis sollicitudinis cura requirit. ut fides Catholica nostris potissime temporibus. ubique augeatur et floreat. ac omnis hæretica pravitas. de finibus fidelium procul pellatur. ea libenter declaramus. ac etiam de novo concedimus. per quæ hujusmodi pium desiderium nostrum votivum sortiatur effectum. cunctisque propterea per nostræ operationis ministerium. quasi per providi operatoris sarculum. erroribus exstirpatis. ejusdem fidei zelus. et observantia in ipsorum corda fidelium fortius imprimatur.

Sane nuper ad nostrum non sine ingenti molestia pervenit auditum. quod in nonnullis partibus Alemaniæ Superioris. necnon in Moguntin. Colonien. Treverensi. Saltzburgen. et Bremen. provinciis. civitatibus. terris locis et diœcesibus. quamplures utriusque sexus personæ. propriæ salutis immemores et a fide Catholica deviantes. cum dæmonibus incubis et succubis abuti. ac suis incantationibus. carminibus. et conjurationibus aliisque nefandis superstitiis et sortilegiis. excessibus. criminibus et delictis. mulierum partus. animalium fœtus. terræ fruges. vinearum uvas. et arborum fructus. nec non homines mulieres. jumenta. pecora. pecudes. et alia diversorum generum animalia. Vineas quoque pomeria. prata. pascua. blada. frumenta et alia terræ legumina perire suffocari. et extingui facere et procurare. ipsaque homines mulieres. jumenta. pecora. pecudes. et animalia. diris tam intrinsecis quam extrinsecis doloribus et tormentis afficere et excruciare ac eosdem homines ne gignere. et mulieres ne concipere. virosque ne uxoribus. et mulieres ne viris. actus conjugales reddere valeant impedire. Fidem præterea ipsam quam in sacri susceptione baptismi susceperunt ore sacrilego abnegare. Aliaque quamplurima nefanda. excessus. et crimina instigante humani generis inimico committere et perpetrare non verentur. in animarum suarum periculum. divinæ maiestatis offensam. ac perniciosum exemplum et scandalum plurimorum. Quodque licet dilecti filii. Henrici Institoris in prædictis partibus Alemaniæ Superioris. in quibus etiam provinciæ. civitates. terræ. diœc. et alia loca hujusmodi comprehensa fore censentur. necnon Jacobus Sprenger per certas partes lineæ Rheni ordinis fratrum Prædicatorum et theologiæ professores. hæreticæ pravitatis inquisitores. per litteras apostolicas deputati fuerint. prout adhuc existunt. tamen nonnulli clerici et laici. illarum partium quærentes plura sapere quam oporteat. pro eo quod in litteris deputationis hujusmodi. provinciæ. civitates. diœc. terræ et alia loca prædicta. illarumque personæ. ac excessus hujusmodi. nominatim et specifice expressa non fuerunt. illa sub eisdem partibus minime contineri. et propterea præfatis inquisitoribus. in provinciis civitatibus. diœce. terris et locis prædictis. hujusmodi inquisitionis officium. exequi non licere. et ad personarum earundem. super excessibus et criminibus antedictis. punitionem. incarcerationem. et correctionem admitti non debere pertinaciter asserere non erubescunt. Propter quod in provinciis. civitatibus. diœc. terris et locis prædictis excessus et crimina hujusmodi. non sine animarum earundem evidenti jactura. et æternæ salutis dispendio remanent impunita. Nos igitur impedimenta quælibet quæ per ipsorum inquisitorum officii executio. quomodolibet retardari posset de medio submovere. et ne labes hæreticæ pravitatis aliorumque excessuum hujusmodi in perniciem aliorum innocentum sua venena diffundat. opportunis remediis prout nostro incumbit officio providere volentes. fidei zelo ad hoc maxime nos impellente. ne propterea contingat. Provincias. civitates. diœc. terras. et loca prædicta sub eisdem partibus Alemaniæ Superioris debito inquisitionis officio carere eisdem inquisitoribus. in illis officium inquisitionis. hujusmodi exequi licere. et ad personarum earundem super excessibus et criminibus prædictis. correctionem incarcerationem. et punitionem admitti debere. Perinde in omnibus et per omnia. ac si in litteris prædictis provinciæ. civitates. diœc. terræ et loca ac personæ et excessus hujusmodi nominatim et specifice expressa forent. auctoritate apostolica tenore præsentium statuimus. Proque potiori cautela. litteras et deputationem prædictas. ad provincias civitates diœc. terras et loca. necnon personas. et crimina hujusmodi extendentes. Præfatis inquisitoribus. quod ipsi et alter eorum. accersito secum dilecto filio Johanne Gremper clerico Constan. diœc. magistro in artibus eorum moderno. seu quovis alio notario publico. per ipsos et quemlibet eorum pro tempore deputando in provinciis civitatibus diœc. terris. et locis prædictis. contra quascumque personas. cujuscumque condicionis et præeminentiæ fuerint. hujusmodi inquisitionis officium exequi. ipsasque personas quas in præmissis culpabiles reperierint. juxta earum demerita. corrigere incarcerare. punire. et mulctare. Necnon in singulis provinciarum hujusmodi parochialibus ecclesiis verbum Dei fideli populo quotiens expedierit ac eis visum fuerit. proponere et prædicare. omniaque alia et singula in præmissis. et circa ea necessaria et opportuna facere et similiter exequi libere et licite valeant. plenam ac liberam eadem auctoritate de novo concedimus facultatem.

Et nihilominus venerabili fratri nostro. Episcopo Argentin. per apostolica scripta mandamus. quatenus ipse per se vel alium seu alios præmissa. ubi quando et quotiens expedire cognoverit. fueritque pro parte inquisitorum hujusmodi. seu alterius eorum legitime requisitus. solemniter publicans. non permittat eos per quoscumque super hoc contra prædictarum et præsentium litterarum tenorem quavis auctoritate molestari. seu alias quomodolibet impediri. molestatores et impedientes et contradictores quoslibet et rebelles cujuscumque dignitatis. status. gradus. præeminentiæ. nobilitatis et excellentiæ aut condicionis fuerint. et quocumque exemptionis privilegio sint muniti. Per excommunicationis suspensionis et interdicti. ac alias etiam formidabiliores. de quibus sibi videbitur sententias censuras et pœnas. omni appellatione postposita compescendo. et etiam legitimis super his per eum servandis processibus. sententias ipsas quotiens opus fuerit aggravare et reaggravare. auctoritate nostra procuret. Invocato ad hoc si opus fuerit auxilio brachii sæcularis. Non obstantibus præmissis ac constitutionibus et ordinationibus apostolicis contrariis quibuscumque. Aut si aliquibus communiter vel divisim ab apostolica sit sede indultum. quod interdici. suspendi. vel excommunicari non possint per litteras apostolicas. non facientes plenam et expressam. ac de verbo ad verbum de indulto hujusmodi mentionem. et qualibet alia dictæ sedis indulgentia generali vel speciali cujuscumque tenoris existat. per quam præsentibus non expressam. vel totaliter non insertam. effectus hujusmodi gratiæ impediri valeat quomodolibet vel differri. et de qua cujusque toto tenore habenda sit in nostris litteris mentio specialis. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostræ declarationis. extensionis concessionis et mandati infringere. vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attemptare præsumpserit. indignationem omnipotentis Dei ac beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. Datum Romæ apud sanctum Petrum. Anno incarnationis dominicæ Millesimo quadringentesimo octuagesimo quarto. non. Decemb. Pontificatus nostri Anno primo.

Sequitur in sequentem tractatum approbatio et subscriptio doctorum almæ universitatis Colonien. juxta formam publici instrumenti.

[Approbatio et subscriptio doctorum almæ universitatis Colonien.] Approbation et souscription des docteurs de la vénérable Université de Cologne

In nomine domini nostri Jesu Christi Amen. Noverint universi præsens publicum instrumentum lecturi. visuri et audituri. Quod anno a nativitate ejusdem domini nostri. MCCCCLXXXVII. Indiction. quinta. Die vero sabbati. decimanona mensis Maii. hora quinta post meridiem vel quasi pontificatus Sanctissimi in Christo patris et domini nostri domini Innocentii divina providentia papæ octavi. Anno tertio. In mei notarii publici et testium infra scriptorum ad hoc specialiter vocatorum et rogatorum præsentia. personaliter constitutus. Venerabilis et religiosus frater Henricus Institoris sacræ theologiæ professor ordinis Prædicatorum hæreticæ pravitatis inquisitor. A sancta sede apostolica una cum Venerabili et religioso fratre Jacobo Sprenger etiam sacræ theologiæ professore. ac conventus Prædicatorum Colonien. priore collega suo specialiter deputatus. pro se et dicto collega suo proposuit atque dixit quod modernus summus pontifex. scilicet dominus Inno. papa præfatus. per unam patentem bullam. commisit ipsis inquisitoribus. Henrico et Jacobo ordinis Prædicatorum et sacræ theologiæ professoribus prædictis. facultatem inquirendi apostolica auctoritate super quascumque hæreses. præcipue autem super hæresim maleficarum modernis temporibus vigentem. et hoc per quinque ecclesias Metropolitanas. videlicet Moguntinam. Colon. Treveren. Saltzburgen. et Bremen. cum omni facultate contra tales procedendi. usque ad ultimum exterminium. juxta tenorem bullæ apostolicæ. quam suis habebat in manibus. sanam. integram. illæsam. et non viciatam. sed omni prorsus suspicion. caren. Cujus quidem tenor bullæ sic incipit. Innocen. episcopus servus servorum Dei. Ad futuram rei memoriam summis desiderantes affectibus. prout pastoralis sollicitudinis cura requirit ut fides Catholica nostris potissime temporibus ubique augeatur et floreat. etc. Finit autem sic. Datum Romæ apud sanctum Petrum Anno incarnation. dominicæ. Millesimo quadringentesimo octuagesimo quarto. nonas Decembris. Pontificatus nostri Anno primo.

Et quia nonnulli animarum rectores et verbi Dei prædicatores. publice in eorum sermonibus ad populum. asserere et affirmare non verebantur. maleficas non esse. aut quod nihil in nocumentum creaturarum quacumque operatione efficere possent ex quibus incautis sermonibus nonnumquam sæculari brachio. ad puniendum hujusmodi maleficas amputabatur facultas et hoc in maximum augmentum maleficarum et confortationem illius hæresis. Ideo præfati inquisitores totis eorum viribus. cunctis periculis et insultibus obviare volentes. tractatum quendam non tam studiose quam et laboriose collegerunt. In quo non tam hujusmodi prædicatorum ignorantiam. pro Catholicæ fidei conservatione repellere nisi sunt. quantum etiam in exterminium maleficarum debitos modos sententiandi et easdem puniendi. juxta dictæ bullæ tenorem. et sacrorum canonum instituta laborarunt. At quoniam consonum rationi est. ut ea quæ pro communi utilitate fiunt. etiam communi approbatione doctorum roborentur. Ideo ne præfati rectores discoli. et prædicatores sacrarum litterarum ignari. æstimarent prædictum tractatum sic ut præmittitur collectum. minus bene doctorum determinationibus et sententiis fulcitum. eundem almæ universitati Colonien. seu nonnullis ibidem sacræ paginæ professoribus. ad discutiendum et collationandum obtulerunt. ut si qua reprehensibilia. et a Catholica veritate dissona reperirentur eorum judice sic refutarentur. quod tamen consona Catholicæ veritati approbarentur. quod subscriptis modis factum fuit.

In primis Egregius dominus Lambertus de Monte manu sua propria se subscripsit prout sequitur. Ego Lambertus de Monte. sacræ theologiæ humilis professor. Decanus pro tempore facultatis sacræ paginæ ejusdem studii Colonien. fateor hac manu mea propria. istum tractatum tripartitum. per me lustratum et diligenter collationatum quo ad ejus partes primas. nihil continere saltim meo humili judicio. quod sit contrarium. aut sententiis non errantium philosophorum. aut contra veritatem sanctæ Catholicæ et Apostolicæ fidei. aut contra doctorum determinationes a sancta ecclesia approbatorum aut admissorum. Tertia etiam pars utique sustinenda et approbanda quo ad illorum hæreticorum punitiones de quibus tractat inquantum sacris canonibus non repugnat. Iterum propter experimenta in hoc tractatu narrata. quæ utique propter famam tantorum virorum præcipuorum etiam inquisitorum creduntur esse vera. Consulendum tamen videtur. quod iste tractatus doctis et viris zelosis. qui ex eo sana varia et matura consilia in exterminium maleficarum conferre possunt communicetur. simul et ecclesiarum rectoribus timoratis et conscientiosis dumtaxat ad quorum doctrinam subditorum corda in odium tam pestiferæ hæresis incitari poterunt. ad cautelam bonorum pariter et malorum inexcusabilitatem atque punitionem. ut sic misericordia in bonis et justitia in malis luce clarius pateat. et in omnibus Deus magnificetur ipso præstante cui laus et gloria.

Deinde ad idem venerabilis magister Jacobus de Stralen. etiam propria manu sua se subscripsit in hunc modum. Ego Jacobus de Stralen sacræ theologiæ professor minimus. post visitationem tractatus memorati. sentio conformiter per omnia his quæ per venerabilem magistrum nostrum Lambertum de Monte decanum sacræ theologiæ. superius annotata sunt. quod attestor hac scriptura manus meæ. ad Dei laudem.

Pariformiter eximius magister Andreas de Ochsenfurt. etiam propria manu se subscripsit ut infra. Conformiter mihi Andreæ de Ochsenfurt. sacræ theologiæ professori novissimo. Videtur censendum de materia oblati tractatus. quantum prima facie apparuit. quod contestor manus meæ scriptura. ad finem in eodem expressum promovendum.

Consequenter autem Egregius magister Thomas de Scotia. similiter se propria manu sua subscripsit prout sequitur. Ego Thomas de Scotia sacræ theologiæ doctor. licet immeritus conformiter sentio per omnia venerabilibus magistris nostris præcedentibus. in materia præfati tractatus. per me examinati. quod attestor manu propria mea.

Subsequenter et secunda subscriptio contra præfatos prædicatores incautos sic acta fuit. In primis positi fuerunt articuli prout sequitur. Primo inquisitores hæreticæ pravitatis deputatos auctoritate sedis apostolicæ. juxta formam canonum. commendant magistri sacræ theologiæ subscripti et hortantur quod dignentur prosequi cum zelo eorum officium. Secundo quod maleficia posse fieri permissione divina. ex cooperatione diaboli per maleficos aut maleficas non est contrarium fidei Catholicæ. sed consonum dictis sacræ scripturæ immo necessarium est. juxta sententias sanctorum doctorum. illa quandoque posse fieri admittere. Tertio prædicare ergo maleficia non posse fieri erroneum est. quia sic prædicantes impediunt quantum in eis est opus pium inquisitorum in præiudicium salutis animarum. secreta tamen quæ quandoque ab inquisitoribus audiuntur. non sunt omnibus revelanda. Ultimo exhortandi veniunt omnes principes et quicumque Catholici. ut assistere dignentur tam piis votis inquisitorum pro defensione sanctæ Catholicæ fidei.

Demum vero subscripti et suprascripti doctores prædictæ facultatis theologiæ. manibus propriis se subscripserunt. prout ego Arnoldus notarius infrascriptus ex revelatione honesti Johannis Vorda. de Mechlinia almæ universitatis Colonien. bedelli jurati. qui mihi hoc retulit audivi. et ut ex manibus etiam supra et infrascriptis apparuit vidi in hunc qui sequitur modum.

Ego Lambertus de Monte sacræ theologiæ humilis professor. ita sentio ut præscribitur. teste hac manu mea propria pro tempore decanus.

Ego Jacobus de Stralen. sacræ theologiæ professor minimus. ita sentio ut supra scribitur. quod testificor manu mea propria.

Ego Udalricus Kridwiß de Eßlingen sacræ theologiæ professor novissimus ut præscriptum est ita sentiendum. hac manus propriæ scriptura censeo.

Et ego Conradus de Campis sacræ theologiæ professor humilimus prout supra cum majoribus meis in idem concurro judicium.

Ego Cornelius de Breda minimus professor ita sentio ut præscriptum est. quod testificor manu mea propria.

Ego Thomas de Scotia. sacræ theologiæ professor licet immeritus conformiter sentio venerabilibus professoribus præscriptis teste manu mea propria.

Ego Theodericus de Bummell sacræ theologiæ humilimus professor ita sentio sicut scriptum est per magistros meos præscriptos. quod testor manu mea propria.

In assertione articulorum præscriptorum conformis judicii sum cum venerandis magistris nostris præceptoribus meis. Ego Andreas de Ochsenfurt. sacræ theologiæ facultatis professor. ac theologorum universitatis Colonien. collegii minimus.

Novissime autem et finaliter jam dictus venerabilis et religiosus frater Henricus Institoris inquisitor. habuit et tenuit in suis manibus quandam aliam litteram pergameneam. Serenissimi regis Romanorum. sigillo suo rubeo rotundo in capsa ceræ glaucæ impressa. impressula pergameni inferius impenden. sigillatam sanam et integram. non viciatam non cancellatam neque in aliqua sui parte suspectam. sed omni prorsus vitio et suspicion. caren. Ita quod in faciliorem expeditionem hujus negotii fidei idem Serenissimus dominus Romanorum rex præfatus ipsam eandem bullam apostolicam supra tactam. tamquam Christianissimus princeps tueri et defendere voluit atque vult et ipsos inquisitores in suam omnimodam protectionem suscipit. Mandans et præcipiens omnibus et singulis Romano imperio subditis ut in executione talium negotiorum fidei ipsis inquisitoribus omnem favorem et assistentiam exhibeant. ac alias faciant prout in eadem littera plenius continetur et habetur. Cujus quidem litteræ regalis principium et finis hic infra annotantur in hunc modum Maximilianus divina favente clementia Romanorum rex semper augustus. Archidux Austriæ. dux Burgundiæ. Lothar. Brabantiæ. Lymburgiæ. Lutzenburgiæ et Gelriæ. Comes Flandriæ etc. Finis vero. Datum in oppido nostro Bruxellen. nostro sub sigillo. mensis Novembris die sexta. anno domini Millesimo quadringentesimo octuagesimo sexto regni nostri anno primo.

De et super præmissis omnibus et singulis jam dictus venerabilis et religiosus frater Henricus inquisitor pro se et collega suo antedicto ipsis a me notario publico supra et infrascripto fieri et confici unum vel plura publicum seu publica instrumentum et instrumenta in meliori forma petiit. Acta sunt hæc Colon. in domo habitation. venerabilis magistri Lamberti de Monte prædicti infra emunitatem ecclesiæ sancti Andreæ Colon. sit. in camera negotiorum et studii ejusdem magistri Lamberti inferius Sub anno domini. indiction. mense. die horis. et pontificatu quibus supra præsentibus ibidem prædictis magistro Lamberto et Johanne bedello Necnon honestis viris Nicolao Cuper de Venroide. venerabilis curiæ. Colon. notario jurato. et Christiano Wintzen de Eußkirchen clerico Colon. diœc. testibus ad præmissa fide dignis rogatis et requisitis.

Et ego Arnoldus Kolich de Eußkirchen clericus Colon. juratus. Quia præmissis omnibus et singulis dum sic ut præmittitur fierent et agerentur una cum prænominatis testibus præsens fui. Eaque sic fieri vidi et ut præfertur ex relatione bedelli audivi. Idcirco præsens publicum instrumentum manu mea propria scriptum et ingrossatum exinde confeci subscripsi publicavi et in hanc publicam formam redegi. Signoque et nomine meis solitis et consuetis signavi rogatus et requisitus in fidem et testimonium omnium et singulorum præmissorum.

Sequitur tabula subsequentis operis seu tractatus.

[Tabula subsequentis operis seu tractatus.] Table de l’ouvrage ou du traité qui suit.

Tabula sequens præsentis opusculi continet primo divisionem totius libri in partes. et post hoc cujuslibet partis quæstiones sive capitula, deinde numerum annexum qui ostendit folium in quo quælibet quæstio sive capitulum incipiat rem. La table des matières de cet ouvrage indique d’abord la division générale du livre en parties, puis celle de chaque partie en questions ou chapitres, et enfin le numéro de page correspondant au feuillet où commence chaque question ou chapitre.

7 Super bullam ergo Innocentii octavi adversus hæresim maleficarum novissime emanatam quæstiones quadraginta octo discutiendæ. tria principaliter habent declarare. Primo originem. secundo progressum. tertio finale remedium. Originem quo ad multiplicationem. finale remedium quo ad illius hæresis exterminium. Concernant la bulle d’Innocent VIII, tout récemment promulguée contre l’hérésie des sorcières, quarante-huit questions seront discutées, visant principalement à démontrer trois points : premièrement, son origine ; deuxièmement, son développement ; et troisièmement, le remède final. L’origine permettra de comprendre la multiplication de cette hérésie, tandis que le remède final exposera les moyens de son extermination.

Prima pars super tria quæ ad maleficialem effectum concurrunt. ut sunt dæmon. maleficus et divina permissio. continet in numero quæstiones decem et octo. quarum quattuor super potentiam dæmonis reliquæ super eorum opera. La première partie, qui porte sur les trois éléments concourant à l’effet maléfique — le démon, le sorcier et la permission divine — comprend dix-huit questions : quatre traitent de la puissance du démon, les autres de ses œuvres. Est autem prima et totius operis introductoria. An asserere maleficas esse ita censetur Catholicum quod ejus oppositum pertinaciter defendere omnino sit hæreticum. I. La première question, qui ouvre l’ensemble de l’ouvrage, est la suivante : affirmer l’existence des sorcières est-il tenu pour si catholique qu’il serait tout à fait hérétique de soutenir obstinément le contraire ? Secunda an Catholicum sit asserere. quod ad effectum maleficialem. semper habeat dæmon cum malefico concurrere. vel quod alterum sine adminiculo alterius talem effectum possit producere. II. Est-il catholique d’affirmer que pour qu’il y ait un effet de sorcellerie, le démon doit toujours concourir avec le sorcier, ou si l’un peut produire un tel effet sans l’aide de l’autre ? Tertia an Catholicum sit asserere. quod hujusmodi effectus per incubos et succubos dæmones sic procurantur. quod etiam veri homines in multiplicationem et originem maleficorum per tales dæmones procreantur. III. Est-il catholique d’affirmer que de tels effets sont produits par des démons incubes et succubes, et que même de véritables êtres humains sont engendrés par ces démons, contribuant ainsi à la multiplication et l’origine des sorciers ? Quarta quæstio. an Catholicum sit asserere quod actus incuborum et succuborum dæmonum tantummodo infimis spiritibus conveniat. IV. Est-il catholique d’affirmer que les actes des démons incubes et succubes ne sont propres qu’aux esprits les plus bas ? Quinta an quoquo modo possit Catholice censeri. quod origo et multiplicatio maleficorum operum ex influentiis procedat corporum cælestium. absque adminiculo dæmonum. Seu a substantiis separatis ut sunt motores orbium cælestium. Seu etiam a malitia hominum concurrente ad voces et verba quacumque virtute stellarum. V. Peut-on, de quelque manière, considérer comme catholique que l’origine et la multiplication des œuvres maléfiques procèdent : soit de l’influence de corps célestes, sans le concours de démons ; soit de substances séparées que sont les moteurs des orbes célestes ; soit encore de la malice des hommes, jointe à des incantations et des paroles agissant par une quelconque vertu des étoiles ? Sexta quo ad maleficos cum dæmonibus concurrentes. Cur mulieres amplius inveniuntur hac hæresi infectæ quam viri. Cujusmodi etiam mulieres præ ceteris sunt involutæ declaratur per quinque sequentes quæstiones. VI. Des sorciers concourant avec les démons : pourquoi trouve-t-on davantage de femmes que d’hommes infectées par cette hérésie ? La nature des femmes plus particulièrement encline à s’y adonner est examinée dans les cinq questions suivantes. Septima an maleficæ virtute dæmonum mentes hominum ad odium vel amorem inordinatum incitare valeant. et de modo proponendi hujusmodi materiam in sermonibus ad populum. VII. Les sorcières peuvent-elles, par la vertu des démons, inciter les esprits des hommes à la haine ou à l’amour désordonné ? Comment aborder de tels sujets dans les sermons adressés au peuple ? Octava an generativam potentiam seu actum venereum impedire et maleficiare possunt. cum quadam incidentali quæstione. cur interdum actus ille impeditur respectu unius et non respectu alterius personæ. VIII. Peuvent-elles, par leurs sortilèges, causer l’infertilité ou l’impuissance ? Avec comme question incidente : pourquoi l’acte est-il parfois empêché à l’égard d’une personne mais non d’une autre ? Nona an præstigiosa illusione membra virilia quasi sint a corporibus evulsa auferre solent. cum certis aliis annexis difficultatibus. IX. Ont-elles coutume, par une illusion trompeuse, de faire disparaître les membres virils comme s’ils avaient été arrachés du corps ? Cette question s’accompagne de certaines autres difficultés annexes. Decima an homines in bestiales formas possint transmutare. cum incidentali alia difficultate. X. Peuvent-elles donner aux hommes des formes de bêtes ? Avec une autre difficulté incidente. Undecima de obstetricibus maleficis conceptus in utero et extra diversi modi [modæ] interimentes. XI. Des sages-femmes sorcières qui tuent de diverses manières les enfants tant dans le ventre maternel qu’à l’extérieur. Duodecima super permissionem divinam quæ ad dæmonem et maleficam habet concurrere. An divinam permissionem in his operibus maleficarum commendare ita sit Catholicum quod ejus oppositum. scilicet illam redarguere omnino sit hæreticum. XII. De la permission divine, qui concourt nécessairement avec le démon et la sorcière : faire valoir cette permission divine dans les œuvres des sorcières est-il si catholique que l’opposé, à savoir la nier, serait tout à fait hérétique ? Tredecima etiam incidentalis super duas divinas permissiones. circa casum diaboli et primorum parentum. ex quibus cuncta maleficorum opera juste permittuntur. XIII. De deux autres permissions divines : celle concernant la chute du diable et celle de nos premiers parents. De ces permissions découle que toutes les œuvres des sorciers sont permises avec justice. Quartadecima an præmissis non obstantibus peccata maleficorum graviora sint peccatis malorum angelorum et priorum parentum. et est tota materia prædicabilis. cum declaratione quod gravissimas mererentur pœnas etiam in præsenti ultra omnes flagitiosos mundi. XIV : Malgré ce qui précède, les péchés des sorciers sont-ils plus graves que ceux des mauvais anges et de nos premiers parents ? Cette matière mérite d’être prêchée toute entière, avec la conclusion que ces coupables méritent, même en cette vie, les peines les plus sévères, plus encore que tous les scélérats du monde. Quintadecima an propter peccata maleficorum innoxii sæpe maleficiantur. XV. Des innocents sont-ils souvent victimes de sorcellerie à cause des péchés des sorciers ? Sextadecima. an hæresis maleficarum omnes alias superstitionis species excedat. XVI. L’hérésie des sorcières dépasse-t-elle tous les autres genres de superstition ? Decimaseptima est declarativa quartadecimæ gravitatem criminis in maleficis ad peccata quæcumque dæmonum comparando. XVII. Explique la question XIV, comparant la gravité des crimes de sorcellerie à n’importe quels péchés des démons. Decimaoctava contra quinque argumenta laicorum quod Deus non permittat tantam potestatem diabolo et maleficis et in hac materia conjungitur finis suo principio. dum hæc ultima quæstio annectitur primæ. XVIII. Répond aux cinq arguments des laïcs selon lesquels Dieu ne permettrait pas un tel pouvoir au diable et aux sorciers. Ce dernier point rejoint le début de cette partie puisque cette dernière question est liée à la première.

Secunda pars operis continet sedecim capitula sub duabus quæstionibus quarum una in principio et altera in fine ponitur. et prima super remedia præservativa. altera super remedia maleficia amoventia. capitula autem intermedia modum procedendi maleficorum in maleficiis inferendis pertractant. La deuxième partie de l’ouvrage comprend seize chapitres regroupés en deux questions placées l’une après l’autre. [Note : En réalité, les seize chapitres ne concernent que la première question, tandis que neuf autres chapitres traiteront la seconde.] La première porte sur les remèdes permettant de se préserver des sortilèges, la seconde sur ceux destinés à s’en libérer. Les chapitres intermédiaires examinent la manière dont les sorciers jettent leurs sortilèges. Prima quæstio. An quis possit per bonos angelos ita beneficiari 8quod a maleficis et dæmonibus non possit maleficiari. Première question : Une personne peut-elle recevoir de tels bienfaits de la part des bons anges qu’elle ne puisse plus être ensorcelée par les sorciers et les démons ? Capitulum primum de diversis mediis quibus dæmones ad augmentum illius perfidiæ alliciunt per maleficas innoxias [innoxios] et honestas puellas. Chapitre I. Des divers moyens par lesquels les démons, avec l’aide des sorcières, attirent des jeunes filles innocentes et honnêtes pour accroître leur perfidie. Capitulum secundum de modo sacrilegæ professionis earum cum declaratione homagii præstandi diabolo. II. Comment se fait leur profession sacrilège et la déclaration d’hommage à rendre au diable. Capitulum tertium super modum quo de loco ad locum corporaliter transferuntur. III. Comment elles sont transportées physiquement d’un lieu à un autre. Capitulum quartum de modo quo se incubis dæmonibus subjiciunt. in quo etiam tractatur qualiter ex his multiplicantur. et an semper cum infusione [decisione] seminis incubus maleficam aggreditur. et an potius uno tempore quam altero et similiter de loco. et an visibiliter illas spurcitias agitant. cum majori vel minori venerea delectatione. et an incubi tantummodo mulieres ex earum spurcitiis procreatas aggrediuntur. IV. Comment elles se soumettent aux démons incubes. On y traite aussi : de la manière dont elles se multiplient ainsi ; si l’incube agresse toujours la sorcière avec une infusion de semence ; s’il agit à un moment plutôt qu’à un autre, dans un lieu plutôt qu’un autre ; si elles se livrent à leurs actes dissolus de manière visible, avec plus ou moins de plaisir charnel ; si les incubes ne s’attaquent qu’aux femmes nées de leurs propres actes dissolus. Capitulum quintum de modo generali quo per sacramenta ecclesiæ sua maleficia exercent. et de sex modis quibus omnibus creaturis corporalibus. demptis corporibus cælestibus veras infirmitates licet non veras sanitates virtute naturali inferre possunt. V. De la manière générale dont elles exercent leurs maléfices en se servant des sacrements de l’Église ; et des six manières dont leur pouvoir naturel leur permet de causer de vraies maladies — mais pas de vraies guérisons — à toutes les créatures corporelles, excepté les corps célestes. Capitulum sextum de modo quo vim generativam impedire solent. VI. Comment elles entravent habituellement la faculté de procréer. Capitulum septimum de modo quo membra virilia auferre solent. quia ea quæ in prima parte tacta sunt super potentiam faciendi. jam per modos operandi declarantur. Unde non est eadem utrobique materia. VII. De la manière dont elles ont coutume d’enlever les membres virils. La première partie n’avait traité que de la possibilité d’une telle pratique ; il s’agit maintenant d’en présenter le mode opératoire : les deux sujets ne sont donc pas les mêmes. Capitulum octavum de modo quo homines in bestiales formas transmutant. VIII. Comment elles donnent aux humains des formes de bêtes. Capitulum nonum de modo quo dæmones intra corpora sine læsione existunt quando præstigiosas operantur transmutationes. IX. Comment les démons demeurent dans les corps sans les blesser, lorsqu’ils opèrent des transformations trompeuses. Capitulum decimum de modo quo dæmones substantialiter per maleficarum operationes homines inhabitant. X. Comment les démons, par les agissements des sorcières, en viennent à habiter réellement le corps des humains. Capitulum undecimum de modo quo omne genus infirmitatis inferre possunt. hoc tamen in generali tractatur. XI. Comment elles peuvent provoquer n’importe quelle maladie. Ce sujet n’est toutefois traité ici que dans ses grandes lignes. Capitulum duodecimum de modo in speciali quo hominibus graviores infirmitates inferunt. XII. Comment, en particulier, elles provoquent les maladies les plus graves chez les humains. Capitulum tredecimum super modum quo maleficæ obstetrices præ omnibus aliis majora damna inferunt infantes aut interimendo. aut dæmonibus offerendo. XIII. Comment les sorcières qui exercent comme sages-femmes causent des dommages plus graves que toutes les autres, soit en faisant périr les enfants, soit en les offrant aux démons. Capitulum quartumdecimum super modum quo jumentis varia nocumenta inferunt. XIV. Comment elles s’en prennent au bétail par diverses nuisances. Capitulum quintumdecimum super modum quo grandines et tempestates concitare ac fulgura fulminare solent. XV. Comment elles provoquent la grêle, les tempêtes et la foudre. Capitulum sextumcimum super tres modos quo viri reperiuntur maleficiis infecti et non mulieres. Et primo de maleficis sagittariis. Secundo de incantatoribus qui per carmina sacrilega arma læsiva contra quæcumque nocumenta incantare sciunt et hoc per verba. Tertio qui per brevia scripta. XVI. Des trois formes de sorcellerie propres aux hommes et non aux femmes : la première concerne les sorciers-archers ; la seconde, les enchanteurs qui recourent à des formules orales sacrilèges pour préserver les armes de tout maléfice ; la troisième, ceux qui utilisent de brèves formules écrites.

Sed quo ad remedia maleficia amoventia : quod est secundum principale hujus secundæ partis. Primo ponitur quæstio. Utrum sit licitum maleficia per alia maleficia aut per illicita tollere. Et habet capitula novem. Passons maintenant à la seconde grande question de cette deuxième partie, celle des remèdes pour lever les sortilèges, laquelle sera développée en neuf chapitres. La question préliminaire est la suivante : est-il licite de combattre un sortilège par un autre sortilège, ou par des moyens illicites ? Capitulum primum super remedium ecclesiasticum contra incubos et succubos dæmones. Chapitre I. Remède de l’Église contre les démons incubes et succubes. Capitulum secundum super remedia contra vim generativam maleficiatam. II. Remèdes contre les sortilèges d’infertilité. Capitulum tertium super remedia contra maleficiatos super amorem vel odium inordinatum. III. Remèdes pour les victimes de sortilèges d’amours ou de haines désordonnées. Capitulum quartum super remedia ubi præstigiosa arte membra virilia auferuntur. et ubi homines in bestiales formas transmutantur. IV. Remèdes pour les cas où les membres virils ont disparu par illusion trompeuse, ou que les humains sont transformés en bêtes. Capitulum quintum super remedia contra obsessos ex maleficio. V. Remèdes pour les victimes de possession par sorcellerie. Capitulum sextum super remedia contra quascumque infirmitates a maleficis illatas. et hoc per licitos exorcismos. VI. Remèdes contre toutes les maladies causées par des sortilèges, au moyen d’exorcismes licites. Capitulum septimum super remedia contra grandines et fulmina. ac etiam super jumenta maleficiata. VII. Remèdes contre la grêle et la foudre, ainsi que pour le bétail victime de sortilèges. Capitulum octavum super remedia quædam occulta contra quasdam occultas dæmonum infestationes. VIII. Remèdes secrets contre certaines infestations secrètes des démons. Capitulum nonum super remedia pro illis qui se dæmonibus intuitu alicujus commodi temporalis totaliter devovissent. IX. Remèdes pour ceux qui se sont entièrement voués aux démons en vue de quelque avantage temporel.

Tertia pars operis super remedia ultima non tam contra earum opera quam personas maleficarum super ipsorum exterminium continet tres partes principales. scilicet modum inchoandi processum judicii. et modum continuandi. et modum sententiandi puniendi et plectendi [quæstiones]. La troisième partie de l’ouvrage porte sur les remèdes ultimes, non tant contre les œuvres des sorcières que contre leurs personnes mêmes, en vue de leur extermination ; elle se divise en trois sous-parties principales : la manière d’engager la procédure judiciaire, de conduire le procès, et enfin de prononcer la sentence, de punir et de châtier. Quæstiones. Et prima pars continet quæstiones quinque. Secunda duodecim. Tertia 9viginti. La première sous-partie se divise en cinq questions ; la deuxième en douze ; et la troisième en vingt.

Et prima et omnium sequentium quæstionum introductoria est. Utrum maleficæ et earum fautores receptatores et defensores ita subiciuntur tam ecclesiastico quam civili judicio. quod ab earum inquisitione valeant hæreticæ pravitatis inquisitores esse exonerati. Une première question, qui introduit toutes les suivantes, est : les sorcières et leurs complices — ceux qui les cachent et les défendent — étant déjà soumis à la fois à la justice ecclésiastique et à la justice civile, les inquisiteurs de la dépravation hérétique peuvent-ils être déchargés de l’enquête à leur sujet ? Demum super modum inchoandi processum. Sera ensuite abordée la manière d’engager la procédure. Prima quæstio. Quis sit modus competens judici ad inchoandum processum fidei contra maleficas. Question I. Comment le juge doit-il engager un procès de foi contre des sorcières ? Secunda quæstio de numero testium. II. Du nombre des témoins. Tertia, quotiens possint examinari. III. Du nombre de fois qu’il convient de les interroger. Quarta de condicione testium. IV. De la qualité des témoins. Quinta an inimici capitales ad testificandum admittuntur. V. De l’admission d’ennemis mortels comme témoins.

Super secundam partem. qualiter processus talis est continuandus est quæstio sexta. Et primo qualiter testes sunt citandi et interrogandi. Secundo qualiter interrogatoria generalia pro primo actu maleficis proponuntur. Tertio qualiter interrogatoria particularia. Deuxième sous-partie. VI. De la manière de conduire un tel procès : 1. comment citer et interroger les témoins ; 2. comment soumettre les sorcières aux interrogatoires généraux comme première étape ; 3. comment les soumettre aux interrogatoires particuliers. Quæstione septima varia dubia super responsiones negativas maleficarum declarantur. et quando potest incarcerari. quando etiam pro manifeste deprehensa in hæresi maleficarum sit habenda. et est actus secundus. VII. Des divers doutes concernant les dénégations des sorcières. Quand peut-on incarcérer une sorcière ; quand doit-on la tenir pour manifestement convaincue de l’hérésie de sorcellerie. C’est la deuxième étape. Quæstio octava quomodo sit capienda et incarceranda. erit actus tertius. VIII. Comment la capturer et l’incarcérer. Ce sera la troisième étape. Nona quæstio. An deponentium nomina sint ei post captionem manifestanda. actus quartus. IX. Après sa capture, doit-on lui communiquer les noms des déposants. Quatrième étape. Decima. qualiter defensiones sunt concedende cum deputatione advocati. actus quintus. X. Comment accorder les moyens de défense avec la désignation d’un avocat. Cinquième étape. Undecima quid faciet advocatus cum sibi testium nomina non publicantur. actus sextus. XI. Ce que doit faire l’avocat lorsque les noms des témoins ne lui sont pas divulgués. Sixième étape. Duodecima magis declarativa quomodo sit capitalis inimicitia inter delatam et testes investiganda. et est actus septimus judicis. XII, plus explicative. Comment rechercher s’il existe une inimitié capitale entre l’accusée et les témoins. Septième étape du juge. Tredecima quid faciet judex ubi delatus vult eum recusare. actus octavus. XIII. Ce que doit faire le juge si l’accusée cherche à le récuser. Huitième étape. Quartadecima de his quæ judex habet advertere ante locum carceris et torturæ. et quod non sit facilis ad exponendum maleficam tormentis propter maleficium taciturnitatis actus nonus. XIV. Ce que le juge doit prendre en compte avant d’envisager la prison et la torture ; pourquoi il ne doit pas se montrer trop prompt à soumettre la sorcière aux tourments, en raison du sortilège du silence. Neuvième étape. Quintadecima de modo sententiandi delatam ad quæstiones. et qualiter prima die sit quæstionanda. XV. Comment condamner l’accusée à la question ; et de quelle manière la questionner le premier jour. Sedecima quomodo quæstiones sunt continuandæ. Et de signis ex quibus malefica cognoscitur. et quomodo sunt abradendæ. Et de variis cautelis super maleficium taciturnitatis. et est actus undecimus judicis. XVI. Comment poursuivre la question. Des signes qui permettent de reconnaître une sorcière ; comment elles doivent être rasées ; des diverses précautions à prendre contre le sortilège du silence. Onzième étape du juge. Decimaseptima de tempore et de secundo modo interrogandi. et de cautelis extremis a judice observandis. XVII. Quand et comment employer la seconde méthode d’interrogatoire ; des extrêmes précautions que doit prendre le juge.

Super modos vero sententiandi viginti in numero est prima quæstio. an super examen et judicium candentis ferri ubi ad illud appellant possint sententiari. Enfin, vingt questions concernant les manières de prononcer la sentence. Question I. Lorsqu’elles en appellent au fer ardent, peuvent-elles être condamnées sur la base de cet examen et jugement ? Secunda de his quæ generaliter judex debet observare tam circa sententias interlocutorias quam diffinitivas. II. De ce que le juge doit observer en général, tant pour les sentences interlocutoires que pour les sentences définitives. Tertia. Quot modis judex potest delatum habere suspectum et super quibus suspitionibus potest ferre sententiam. III. De combien de manières le juge peut-il tenir une accusée pour suspecte, et sur quels soupçons peut-il fonder sa sentence ? Quarta. Quomodo sit sententia ferenda super personam delatam. sed immunem totaliter. IV. Quelle sentence porter contre une personne dénoncée mais totalement innocente. Quinta. qualiter sit ferenda super delatam et diffamatam generaliter. V. Quelle sentence porter contre une personne dénoncée et communément diffamée. Sexta. qualiter super delatam. diffamatam quæstionibus tamen et tormentis exponendam aliqualiter. VI. Contre une personne dénoncée, diffamée, mais qui, d’une certaine manière, doit encore être soumise à la question et aux tourments. Septima. qualiter super suspectam de illa hæresi leviter. VII. Contre une personne légèrement suspecte de cette hérésie. Octava. Qualiter super suspectam vehementer. VIII. Contre une personne fortement suspecte. Nona. qualiter super suspectam violenter. IX. Contre une personne violemment suspecte. Decima. Qualiter est ferenda super diffamatam et suspectam insimul et communiter. X. Contre une personne qui est, à la fois et de notoriété publique, diffamée et suspecte. Undecima. Qualiter super confessam illam hæresim sed non relapsam et pænitentem. XI. Contre une personne qui a confessé l’hérésie, est pénitente, mais sans récidive. Duodecima qualiter super confessam hæresim et pænitentem sed relapsam probabiliter. XII. Contre une personne qui a confessé et est pénitente, mais dont la récidive est probable. Tredecima. Qualiter super confessam et impænitentem. sed relapsam realiter. XIII. Contre une personne qui a confessé et est impénitente, mais dont la récidive est avérée. Quartadecima. qualiter super confessam hæresim et impænitentem atque relapsam certitudinaliter. XIV. Contre une personne qui a confessé et est impénitente, mais dont la récidive est certaine. Quintadecima. Qualiter super non confessam sed convictam de hæresi legitimis testibus et alias judicialiter. XV. Contre une personne qui n’a pas confessé, mais qui a été reconnue coupable d’hérésie sur la base de témoins légitimes ou d’autres preuves judiciaires. Sedecima. qualiter super convictam sed fugitivam vel se absentantem contumaciter. XVI. Par contumace, contre une personne reconnue coupable mais en fuite ou qui ne s’est pas présentée. Decimaseptima. 10Qualiter super delatam ab alia malefica incinerata. sed non confessam. XVII. Contre une personne qui a été dénoncée par une autre sorcière, brûlée depuis, mais n’a pas confessé. Decimaoctava. Qualiter super delatam non maleficia inferentem sed tollentem. XVIII. Contre une personne accusée non pas de jeter des sortilèges mais de les lever. Decimanona. Qualiter super sagittarios maleficos. armorum incantatores. et quoscumque nigromanticos. XIX. Contre les sorciers archers, les enchanteurs d’armes et tous les nécromanciens quels qu’ils soient. Vicesima super obstetrices maleficas omnes alias in maleficiis excedentes. XX. Contre les sorcières sages-femmes, pire que toutes les autres en sorcellerie. Concludendo de remedio appellationis ubi delata quæcumque ad illud confugeret. quid judici ecclesiastico seu civili sit faciendum. Pour conclure sur le recours en appel : que doit faire le juge ecclésiastique ou civil lorsqu’une accusée, quelle qu’elle soit, tente d’échapper à sa sentence par ce moyen ?

page served in 0.025s (1,1) /