11. Opinio de Jean de Montigny
277XI.
Opinio Johannis de Montigny280
Opinio domini Johannis de Mo… decretorum doctoris
Præmissa excusatione, qua summe indigeo, tum ratione arduitatis materiæ, obtusitatis mei intellectus et inexperientiæ grandis quibus laboro, tum ratione celsitudinis et reverentiæ patrum et dominorum in quorum conspectu non immerito loqui pertimesco, protestationes præmittam ad materiam accessurus. Primo erit de submittendo determinationi sanctæ matris Ecclesiæ et alterius cujuslibet ad quem spectat deviantes ad viam veritatis reducere, præsentem meam opinionem et ejus singula puncta, prout et submitto ; volens haberi pro non dicto, et illud ex nunc 278prout ex tunc, et ex tunc prout ex nunc revocans et retractans quod devium a prædicta determinatione repertum fuerit. Negare enim non valeo, ut verbis utar augeri, nec debeo, quum multa dicere possim quæ justo judicio et nulla temeritate culpari valebunt, Can. Negare
IX dist. Secunda quod odio aut favore cujusquam, aut alia quacumque inordinata affectione, in medium proferre non intendo quæ dicturus sum sed dumtaxat pro elucidatione veritatis, prout mihi Dominus ministrare dignabitur ; adjiciens quod nihil per modum assertionis et absolute dicere intendo : sed dumtaxat probabiliter et primo meo videre loqui, quum præsens materia meam excedat, nimium facultatem. Non enim asserere intendo revelationes, apparitiones et alia inde secuta de parte Puellæ, de cujus processu, an justus vel injustus fuerit, quæritur, prætensas a Deo processisse, aut ab ea confictas, aut a dæmone immissas, quum quod horum factum fuerit, mihi non constet certitudinaliter seu indubitanter sed dum taxat respectu habito ad dictum processum, dicere an legitime contra eam processum fuerit nec ne, prout a me exigitur. Et quia meæ parvitatis non est meis dictis fidem accommodari velle, nisi quatenus auctoritatibus aut rationibus probabilibus fulciuntur, allegabo, ut juxta fundamenti vigorem adhibeatur ipsis credulitas, brevitati quantum fuerit mihi possibile studens, tum propter brevitatem temporis mihi indicti, tum propter gravitatem materiæ ad quam attingere non valeo.
In nomine domini nostri Jesu Christi, ad propositum descendens, materiam ipsam, ut ordinate procedam, in duas dividam partes : in fundamentum videlicet seu materiam processus de quo quæritur, et ipsius formam materiam in quatuor subdividens articulos secundum ordinem rei gestæ, prout mihi verisimile fuit videlicet in revelationes seu apparitiones, mediantibus sancti Michaele archangelo, Katharina et Margareta virginibus a Deo missis, ut dicitur, sibi 279factas ; mutationem habitus muliebris in virilem armorum sumptionem cum guerræ motione ; et adorationes cum servitiis, et missis, et cæteris, quas dicitur procurasse aut ratas habuisse ; recusationem quam dicitur fecisse de se submittendo judicio Ecclesiæ, quia ad formam processus potius pertinere videtur, ad eamdem remittens mixta tamen consideratione reperitur281 quod sapit materiam utriusque tam materiæ, quam formæ processus, relatione ad utrumque facta, quod in altero prosequi puncto seu parte indifferentes non curabo.
Ad primam igitur materiæ partem, quæ est de revelationibus veniendo videtur, salvo semper meliori judicio, revelationes quas Puella asserit sibi factas non fuisse materiam neque simpliciter neque cum supradictis aliis partibus seu articulis sufficientem pro hæreticæ inquisitionis fundamento ut in causam fidei traheretur omnibus circumstantiis debite pensatis. Ad quod ostendendum præsupponendum est quod materia hæreticæ pravitatis est hæresis cui ex opposito et de directo opponitur fides ad quam credendam quilibet catholicus tenetur, et cum contrariorum sit eadem disciplina, cognito qui et qualiter catholici ad fidem tenentur et in quibus consistat, cognoscetur per oppositum qui et qualiter hæretici dicantur et in quibus hæresis subsistat. Habet autem Archidiaconus in suo Rosario in can. Canones
, in fine282 in materia quæstionis qua in effectu quærit utrum Papa possit novos articulos facere, quod nomine articulorum fidei stricte appellantur illi soli qui in Symbolo apostolorum continentur et illos scire explicite necessarium est unicuique intellectum habenti ad salutem De consecratione, dist. IV Ante viginti dies
, can. Baptizandos
, et can. Prima
283. Largius autem accipitur in decretali Cum Christus
, De hæreticis284, secundum quod comprehendit cum præmissis diffinitiones factas a papa vel a conciliis super quæstionibus fidei motis tale est illud, tres personas esse æquales et alia multa de quibus habetur in illo can. Canones
et in dist. pluribus De consecratione, dist. V, can. penultimo et ultimo. Et tale est id quod dicitur 280in prædicta decretali Cum Christus
. Ista credere implicite est necesse, explicite nequaquam nisi prælatis qui legem debent scire non perfunctorie sed scrutabiliter, can. Omnes285
, Qui episcopus286
. Explicite credere est specialiter et actualiter credere implicite credere est generaliter credere quod catholica tenet Ecclesia vel credit quæ fides sufficit in prædictis, dummodo in contrarium specialiter non sentiatur. Largissime accipitur nomen articuli secundum quod comprehendit omnem sententiam veram circa fidem sive sit diffinita sive non, et in hac acceptione sumpto vocabulo de articulo fidei licet dubitare, scilicet de illo de quo nondum est diffinitum sicut licuit de jam diffinitis ante diffinitionem, art. XXIII, quæst. III, Dixit Ala
et Can. Hæc archidiaconus
loco allegato, et ad id satis est annotatum De summa trinitate, et beatus Thomasi II 2e, quæst. 2, art. V. Quo supposito constat quod assentire vel non assentire revelationibus generaliter non est articulus fidei, et per consequens ad causam hujusmodi revelationum non potuit sumi materia inquirendæ hæresis adversus dictam Puellam quæ ad solos articulos numero XII vel secundum alios XIV credendum qui continentur in symbolo minori quod dicitur Apostolorum et non ad alios, nisi generaliter et implicite, credendo et tenendo quod credit Ecclesia. Si ergo adhæsit vel assensit dictis revelationibus quas a Deo dicit processisse, in quo deliquerit non videtur maxime contra finem, imo, omnibus consideratis quæ ex ejus processu et alias elici possunt, potius increpanda veniret si dictis revelationibus per quas divinam voluntatem sibi significari et detegi intelligit non acquiesceret. Quis enim possit digne spiritui sancto resistere ? can. Duæ sunt
, in fine287. Cum Deo ex quo de ejus voluntate apparet sit præ omnibus et ante omnia obtemperandum, mandatis etiam prelatorum in adversum factis omnino postpositis, inde est quod quis contra conscientiam ad mandatum Ecclesiæ sub pœna excommunicationis sibi factum facere non debet. Si vero queratur quid in dubio de hujusmodi revelationibus conjecturandum sit, cum dubia in meliorem partem interpretanda sint, attentis prætensarum revelationum circumstantiis et qualitate personæ, videretur potius eas in bonum interpretandas tanquam a Deo procedentes quam in malum. Pro quo supponitur quod scribit N. de Lira Mathei ultimo capitulo super illo Ecce vobiscum sum usque ad consummationem sæculi
quod licet Deus non assistat continue doctoribus Ecclesiæ per operationem miraculorum, quia non est necesse cum fides catholica sit sufficienter confirmata per miracula facta in primitiva Ecclesia, tamen alio hoc modo assistit Ecclesiæ faciendo scilicet miracula aliqua ad consolationem fidelium. Assistit etiam Ecclesiæ semper ipsam dirigendo per occultos instinctus Spiritus sancti ut sic non deficiat fides. Et Ber[nardus] ser[mone] LXXX Vere multiplex spiritus qui jam multipliciter filiis hominum inspiratur ut non sit qui se abscondat a calore ejus siquidem conceditur eis ad usum, ad miraculum, ad salutem, ad auxilium, ad solatium, ad fervorem, ad usum vitæ bonis et malis dignis, pariter et indignis communia bona abundantissime tribuens etc. Ad miraculum in signis et prodigiis, in variis virtutibus quas per quorumlibet manus operatur, et hoc ad propositum ipse est miracula suscitans
etc. Ex parte igitur Dei ac etiam suæ legis quam etiam revelatione suscepimus, nichil videtur repugnare prætensis revelationibus, nichil insuper ex ipsius Puellæ persona simplici, innocenti et humili, tempore præsertim quo primum eas habuisse dicit cum XIII esset annorum (fol. 21 sui processus papirei et in sequentibus) : Superbis enim Deus resistit et humilibus dat gratiam
Petri, I, 4 et Matthei II Confiteor tibi pater, etc. quia hæc abscondisti a prudentibus et revelasti parvulis
; minori enim revelatur quod majori denegatur. Quod videmus in Christo adimpletum in ordine ad apostolos qui non omnes magnos et potentes aut litteratos elegit sibi, sed ignobiles ac pauperes, humiles, simplices et illiteratos ut amplius sua gloria claresceret et humanæ sapientiæ aut potentiæ non attribueretur fides catholica. Rursus ex pluribus hoc idem præsumendum est. Primo ex signo cum in principio magnum timorem habuerit et postea confortata extiterit et non relicta fremens neque territa dictamque vocet habuerit pro se, ut dicit, juvando ad gubernandum hoc est meo videre ad ipsam in salutem dirigendum, et ideo subdit et ecclesiam frequentandum, fol. allegatis et sequentibus. Quod etiam signum boni angeli est, Luce I, 2, quia cum lumine vox apparuit, juxta illud quod habemus de Petro in Actibus Apostolorum, c. XII : Et lumen refulsit in habitaculo carceris etc.
Tres etiam, imo multiplices habuit apparitiones semper in idem venientes, juxta illud quod habetur de Luciano in 282inventione corporis beati prothomartiris Stephani et de Samuele, cui dixit Hely I Regum in capitulo quod si vox iterum hoc est tertia vice sibi fleret, diceret eidem : Loquere, Domine, quia audit servus tuus.
Insuper perseveraverunt hujusmodi voces seu revelationes eam confortantes singulis diebus et usque ad articulum sui exitus, cum dicat post primam sententiam in eam latam, sibi apparuisse. Est autem actendendum quod sibi fiebant revelationes de futuris eventibus qui evenerunt ac etiam instructiones seu illustrationes pro ipsius spirituali salute. Ex duobus autem conjecturatur dictum alicujus de futuro eventu a Deo procedere, juxta illud quod habetur per N. de Lira Deuteronomii XVIII, quærentem quomodo discernitur dictum veri prophetæ a falso et respondentem quod etiam secundum sacram scripturam conjecturatur dictum alicujus de futuro eventu a Deo procedere ex duobus : primo ex eo quod ita evenit ; secundo quia ad Dei gloriam ordinatur. De primo dicitur loco allegato : Hoc habebis signum quod in nomine Domini propheta ille prædixerit et non evenerit hoc, Dominus non est loquutus sed per timorem animi, etc.
Item Ysaye XLI : Priora et futura quæ ventura sunt annuntiate, et sciemus quod Dei estis vos.
Futura enim præscire solius Dei est qui in sui contemplatione etiam Angelos illa præscire facit, ut habet Augustinus lib. II, Retractationum, et canonizatur in C. Quodam loco288
, et Johannis XIII° Amodo dico vobis priusquam fiat ut cum factum fuerit credatis quia ego sum.
Super quo idem de Lira : Scire secreta cordium et prædicere certitudinaliter futura contingentia a libero arbitrio dependentia virtute propria est manifestum indicium veritatis.
Pro secundo facit quod etiam ad primum potest reflecti quod malignus spiritus mandax est et pater mendacii
Joan. VIII°. Estque tanquam leo rugiens circuiens quem devoret
Petri I 5. Unde Paulus, secunda ad Corinthios II Ut non circumveniamur a Sathana, non enim ignoramus cogitationes ejus.
Super quo idem de Lira Ejus scilicet Sathane quod intelligendum est in generali quia semper intendit homines decipere, in speciali autem sciri non possunt nisi a Deo et ab eo cui revelaverit.
Habet etiam Jeronimus et recitatur a sæpe dicto de Lira Mathei XII super verbo Aut facite
licet virtute magica possint aliqua miracula aut mira fieri, tamen illa pertinent ad curiositatem 283tantum et vanitatem, sicut Symon magus faciebat statuas ambulare, loqui et ridere et consimilia ; saltem talia videbantur, ut habetur in itinerario Clementis, sed illa quæ salubria sunt, ut curatio languidorum, illuminatio cæcorum et hujusmodi, non possunt magicis artibus fieri, et ideo oportet talia attribui divinæ virtuti. Et idem de Lira, Joan. VII Ibi qui a semetipso
etc. : Omne enim quod est ad Dei gloriam est ordinatum ab ipso
unde Joan. I 4 : Carissimi, nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus si ex Deo sunt
glossa : Si secundum Deum sunt spirituales si caritate nituntur.
Et sic dictis duobus modis distinguitur ac cognoscitur verus propheta a falso. Hæc autem de cujus processu quæritur et futura prædixit certitudinaliter, restitutionem scilicet regni in manus veri heredis, eum etiam talem pronuntians mira etiam opera est (sic) obsidionem levando et levari faciendo, applicando etiam primam scalam etc. quæ erat ante villam Aurelianensem, quæ ab omnibus inexpugnabilis videbatur, quæ omnia tam dicta quam facta ad Dei gloriam videntur ordinata, quia ad pacem regni procurandam christianissimi quidem in quo prout nec in alio non nisi in tempore pacis bene collitur auctor pacis de quo in regni laudem et Dei gloriam dicit Hosti. in sua Summa, titulo De observando jejunio, § Quando jejunandum, quod Parisius recte Deus colitur et timetur. Præterea si intentio ejus de qua quæritur attendatur sive de sua persona, sive de regno aut rege, nonnisi gloria Dei et cultus reperitur. Dixit enim pluries, loquens de miseria quam regnum passum fuerat et de patientia multimoda regis, quod ad liberationem regni ab adversariis et restitutionem regis in regnum missa fuerat. Dixit præterea quod per hæc nil aliud quærebat pro sua persona nisi animæ salvationem, ut patet in pluribus passibus processus. Ex quo aliquibus videtur manifestum eam non potuisse ad causam præmissorum in causam fidei trahi et minus tanquam hæreticam judicari. Hæreticus enim est proprie loquendo a cujus significatione propria non est recedendum maxime in pœnalibus cujusmodi est materia præsens ubi de hæresi punienda quæritur ut habet Augustinus Qui alicujus temporalis comodi et maxime vanæ gloriæ principatusque sui gratia falsas ac novas opiniones vel gignit vel sequitur
, C. Hæreticus289
, in qua diffinitione omnes doctores 284convenerunt, tam theologi quam canonistæ, quare etc. Ex aliis etiam potest hoc idem præsumi, revelationes, scilicet prædictas a Deo processisse. Primo ex longa calamitate et diuturna, dura quidem et intollerabili quam. omnes regnicolæ utriusque sexus et status et conditionis, et præsertim pauperes et egeni passi fuerant, qui cum ecclesiasticis diu pro ea relevanda ad Dominum clamaverant, nullum humanum auxilium in ea re videntes, quorum deprecationem sua liberalissima gratia et miseratione benignissima exaudivit Dominus. Statusque ejus, de qua quæritur humilis, quia parvula ætate et malitia ad hoc existimandum nos inducere debet, juxta quod supra allegatur Matthei XI : Confitebor tibi, pater cœli et terne, quia hæc abscondisti et sapientibus et prudentibus et revelasti parvulis quia sic fuit placitum ante te.
Cui alludit dictum ejusdem Puellæ, quæ, cum interrogaretur quare sibi plus quam alteri factæ sunt revelationes, respondit quod sic placuit Deo. Quod autem esset parvula constat quia puella et XIII annorum, ut dicit, cum primum apparitiones sibi factæ fuerunt, ut supradictum est. Quod etiam illustrationis divinæ capax fuerit et pro sua salute ostendit ipsius sæpedictus status, non enim adhuc sæcularibus aut mundanis actibus erat fœdata : anima enim sæcularibus actionibus implicita vix illustrationis capax est divinæ, c. Omnes290
. Animalis enim homo non percipit ea quæ sunt spiritus Dei.
Prima ad Corinthios II. Hujusmodi enim naturæ est ipsa illustratio divina cujus signum est claritas seu lumen in quo apparet, quod, ut habet Gregorius, ab omni corde quod replet torporem frigoris excutit et hoc in desiderio suæ æternitatis accendit ipse enim spiritus illustrans nulla ad discendum mora agitur in omne quod voluerit, mox ut tetigerit menteno docet, solumque tetigisse docuisse est. Nam humanum animum subito ut illustrat, immutat, abnegat hoc repente quod erat, exhibet repente quod non erat. Hæc idem Gregorius Homelia de die Penthecostis. Ex quibus, viso et perpenso sæpedicto processu præsumere opus est in bonum, nisi fallor, de actis et dictis Puellæ ; asserit enim post revelationem sibi factam se mutatam ac immutatam. Dicit enim abstinuisse amplius a ludis et spatiamentis, quibus alias vacaverat cum aliis puellis, ardenter etiam concupiscere recedere cum angelo vel sanctis ei apparentibus si foret possibile, desiderans cum 285Apostolo dissolvi et etiam cum Christo, se asserens doctam ab eis fuisse ad se recte gubernandum velut bonam puellam, Deoque promisisse virginatem, ab illisque audivisse se esse salvandam si virginitatem animæ et corporis servaret usque in finem, quam non reperitur violasse saltem quoad corpus et si quoad animam, creditur per pœnitentiam reparasse, cum sæpius confiteretur et sacramentum eucharistiæ reciperet, cum in sua esset libertate, missamque etiam in carcere existens frequenter et instantius audire exigeret, quanquam ei impie, ut videtur, fuerit denegatum ; in Domino Deo omnium suorum actuum finem et intentionem statuens, non proprio quidem motu ad bella commovenda pergens, sed excitata, instigata et, ut ita dixerim, coacta a dictis vocibus seu revelationibus, ut dicit confitens quod aliter plus durare non posset, et forsitan ab Ecclesia, postquam ad ejus notitiam pervenisset, etiam reprehensibilis fuisset si revelationibus memoratis prædictis circumstantiis concurrentibus non obtemperasset, cum ab Apostolo dicatur Prima ad Thessalonicenses V Spiritum nolite extinguere et prophetias nolite spernere
, unde et ad directiones humanorum actuum se extendit Proverbiorum XXIX Cum prophetia defecerit dissipabitur populus.
Ob hoc dicit beatus Thomas II 2e q. CLII, art. I in solutione ad art. IV Quod lumen propheticum se extendit ad directiones humanorum actuum et secundum hoc prophetia necessaria est ad populi gubernationem et præcipue in ordine ad cultum divinum
etc. Nec ad sexum femineum debet haberi respectus, nam Spiritus ubi vult, spirat
Joannis III et Prima ad Corinthios scribitur : Omnis autem mulier orans aut prophetans
etc. Sexui enim femineo non repugnat habere spiritum prophetiæ, prout et plures mulieres et in veteri et novo Testamento leguntur habuisse, ut notum est. Unde Joel II : Effundam de spiritu meo super omnem carnem, et prophetabunt filii vestris et filiæ vestræ et juvenes
etc. unde et ea ratione aliquibus videretur eam licite habitum, loricam et arma bellica suscepisse, bellis et exercitibus hominum armatorum se immiscendo, quia qui spiritu Dei aguntur non sunt sub lege, et ubi spiritus Dei, ibi libertas. C. Duæ sunt
; Justo enim lex non est posita
ad Galatas V et IIe ad Corinthios III et C. Nisi cum pridem
§ Verum De renunciatione291, et Clementina Ad nostrum
, De hæreticis292 intelligendo 286ut ibi nec mirum
. Nam præsens Ecclesia inspiratione divina instituitur et regitur, ut supra tactum est, facit C. quæ contra vim di[vinam], C. Violatores293
: unde et prædictæ puellæ gratia gratam eam faciens Deo sive caram videtur fuisse concessa, quæ propter utilitatem singularis personæ datur ac etiam gratia gratis data quæ aliunde etiam malis hominibus confertur, quæ in ea videtur fuisse multiplex, videlicet gratia prophetiæ, gratia virtutum. De primis, scilicet gratia prophetiæ et virtutibus dictum est prius quia et futura prædixit et mira operata est. Discretionem etiam spirituum videtur habuisse. Asserit enim se bene discernere an a Deo seu bonis spiritibus an a malignis revelationes haberet, quæ sunt gratis gratis data ; quæ propter utilitatem communitatis conceduntur. Prima ad Corinthios XII. Et si angelos vel sanctos aut sanctas tanquam a Deo sibi missas venerata fuerit etiam quantum potuit, hoc sibi licuit veneratione seu adoratione dulce, et quod in gratia fuerit etiam gratum faciente videtur, attenta sua laudabili vita, multis laboribus tam in bellis gerendis quam in prædicto processu, quæ usque ad necem patienter, ut videtur, tolleravit ; asserens, interrogata an sciret se esse in gratia, quod si non esset Deus eam ponere vellet et si esset eam conservaret, et quod si sciret se in ea non esse esset magis dolens de toto mundo, et credit quod si non esset in gratia non sibi apparerent sanctæ supradictæ, confitens se male fecisse in saltu turris et de hoc se fuisse confessam et pœnitentiam habuisse, juxta quod vox sibi revelaverat se etiam male fecisse in eo quod recessit insciis suis parentibus patre et matre, a quibus tamen postea veniam petiit et obtinuit, quibus asserit se in omnibus aliis obedivisse. Unde non reperietur quod dixerit se scire esse in gratia sed credere, prout et credere seu putare poterat actentis supradictis, licet revelatione speciali hoc scire certitudinaliter potuerit, ut notum est ; quemadmodum ergo signis aliquibus conjecturamur an simus in gratia, etiam de aliis an sint in gratia, ex quibusdam signis seu indiciis, ut quia libenter verba Dei audiunt, juxta illud Qui ex Deo est verba Dei audit
et aliis, etc. quanquam nullus certitudinaliter nisi per revelationem scire valeat an amore vel odio dignus sit, sic et in proposito quod revelationes, de quibus quæritur, a Deo processerint est ex signis supradictis et aliis pluribus ex 287processu eliciendis verisimiliter præsumendum. Et ad hoc est notabile dictum Ber[nardi] de discretione spirituum loquentis in sermone Magister gentium ubi sic inquit : Quia spirituum diversa sunt genera, necessaria est nobis eorum discretio, præsertim cum ab Apostolo didicerimus non omni spiritui esse credendum, videri enim potest minus evidens ei qui parum exercitatos habet sensus omnem cogitationem non alterius quam ipsius humani spiritus esse sermonem, quod non ita esse et certa fidei virtus probat et divinarum testimonia scripturarum. Audiam, inquit propheta, non quid ego loquar, sed quid loquatur in me Dominus meus
et alius propheta : Angelus, inquit, qui loquebatur in me
etc. et in psalmis didicimus fieri immissiones per angelos malos. Esse tamen spiritum carnis non bonum manifeste Paulus apostolus judicat ubi quosdam inflatos spiritu carnis suæ esse testatur et esse etiam spiritum hujus mundi declarat ubi gloriatur in Domino pro se pariter et pro discipulis suis quod non eum acceperant sed spiritum qui a Deo est. Sunt ergo hi duo satellites maligni illius principis tenebrarum ut dominetur spiritus nequitie spiritui carnis et spiritui hujus mundi. Quisquam ergo ex his tribus spiritibus spiritui nostro loquitur ne credamus eis quoniam sanguinem sitiunt, non quidem corporum sed, quod gravius est, animarum, sed spiritui qui spiritualis omni natura est a sermonibus eorum cognoscimus nos, et quis spiritus sit qui loquatur ipsa suggestio declarabit. Semper spiritus carnis mollia, spiritus mundi vana, spiritus malitiæ semper amara loquitur. Quotiens ergo importune, ut assolet, carnalis cogitatio mentem pulsat, verbi gratia cum de cibo, de potu, de somno cæterisque similibus ad carnis curam pertinentibus, cogitantes humano quodam inardescimus desiderio certum sit nobis spiritum carnis esse locutum et tanquam adversarium repellamus. Cum autem nec de illecebris carnis, sed de ambitione, de jactantia, de arrogantia cæterisque similibus cogitatio vana loquatur in cordibus nostris, spiritus mundi est qui loquitur, longe perniciosior hostis et majori sollicitudine repellendus. Interdum vero satellitibus ipsis terga mittentibus, princeps ipse his iram magnam tanquam leo rugiens insurgit adversus nos, cum videlicet non ad voluptatem carnis aut sæculi vanitatem, sed ad nostram impatientiam ad invidiam, ad amaritudinem animi provocamur importune ingerendo, si quid minus amicabiliter minusve discrete factum videtur, aut dictum, 288si qua denique aut in signo aut in opere quolibet dari videtu indignationis occasio, materia, huic autem cogitationi non aliter quam ipsi diabolo resistendum est, nec aliter ab eo quam ab ipsa proditione cavendum sed hujus specialiter astucias nosse necesse est, hujus cogitationes non expedit ignorare. Interdum enim transfiguratur se malignus ille et nequam spiritus in angelum lucis ut virtutis simulatione plus noceat, sed et tunc quoque, si diligenter advertimus, nunquam nisi amaritudinis et discordiæ seminaria spargit. Suadet enim nonnullis singularia jejunia quædam unde cæteri scandalizarentur, non quia diligat jejunium, sed quia scandalo delectetur multa quoque in hunc modum solet afferre. Fit tamen aliquando ut spiritus noster a quolibet horum trium crebro superatus et servus additus illis heu in suam ipsius perniciem vicem illius agat ut jam sine omni spiritus alterius suggestione ipsa ex se anima ut voluptuosas aut vanas aut amaras pariat cogitationes, jam vero facile, ut arbitror, posse discerni quando spiritus noster et qui loquitur, quando verum loquentem alterum audiat quemlibet e tribus aliis. Sed quid refert quicumque loquatur, dum unum et idem sit quod loquuntur. Quid refert personam loquentis nosse dum constet perniciosum esse quod loquitur. Si inimicus est, resiste viriliter in initio, si tuus ipse spiritus est, argue eum et miserabiliter plange quod in tantam miseriam et [tan]tam miserabilem devenerit servitutem. Quotiens vero de affligendo corpore, humiliando corde servanda virtute et caritate exhibenda seu cæteris virtutibus acquirendis, conservandis, amplificandis salubris cogitatio in mentem versatur, divinus sine dubio spiritus est aut per seipsum sane aut per angelum suum. Et quemadmodum de maligno et humano spiritu dictum est, sic de angelico atque divino : Nec facile est quis loquatur discernere nec ignorare periculosum, præsertim cum certum sit angelum bonum numquam loqui a semetipso, sed Deum esse qui loquitur in ipso.
Hæc Bernardus ubi supra. Et esto quod aliter esset præsumendum ut quod essent adinventiones ab ea confictæ aut dæmonum illusiones quibus etiam assensisset seu credidisset, non ob hoc esset aut fuisset materia hæresis, sed potius sortilegium aut divinatio quod pœna suspensionis et excommunicationis veniret puniendum, si in eis debite monita perseveraret, C. Episcopi294
, cum similibus. Præterea non eo ipso quod quis 289errat dicitur hæreticus si veritate intellecta paratus est corrigi ut C. Hæc est fides295
et C. Dicit Apostolus296
. Ad quod est glossa nobilis id C. Nec licuit297
, in verbo recipiendam
. Ad hæresim enim duo requiruntur : videlicet error in ratione de his quæ quis credere tenetur seu quæ ad religionem fidei pertinent, et pertinacia seu obstinatio in voluntate ut in dicto C. Dicit apostolus
, ibi nulla pertinaci animositate defendunt. Et hoc expresse tenet Archidiaconus post Petrum et Thomam in C. Hæresis298
. Ob hoc dicit Innocentius in titulo De summa trinitate et fide catholica in fine. In tantum autem valet implicita fides et dicunt quidam quod si aliquis eam habet, scilicet quia credit quidquid Ecclesia credit, sed falso opinatur et ratione naturali motus quod pater major vel prior filio sit vel quod tres personæ sint tres res a se invicem distantes, quod non est hæreticus nec peccet dummodo hunc errorem suum non defendat, et hoc ipsum credit quia credit sic Ecclesiam credere et suam opinionem fidei Ecclesiæ supponit, quia licet sic male opinetur, tamen non est illa fides sua, imo fides sua est fides Ecclesia ; ut in C. Damnamus299
, circa finem illo titulo, et canone allegato. Cum ergo hæc de qua quæritur nullum errorem contra fidem confessa fuerit prout nec contra eam extitit probatio, cum nullæ probationes a suis confessionibus aliæ factæ fuerint, imo per expressum dixerit quod si aliquid dixisset contra fidem illud sustinere non vellet et per clericos sibi ostenderetur in quo errasset, sciens, ut dicebat, quid tunc esset actura. Constat manifeste nullam substinuisse materiam hæresis vel erroris in fide nullamque pertinaciam aut obstinationem de sua parte fuisse.
Rursus mutatio habitus longi in brevem seu muliebris in virilem materia seu fundamentum prædicti processus esse non valuit, attento maxime quod ad levandum obsidionem prædictam dirigebatur, et sic omnia sibi videbantur mandata seu concessa sine quibus expedite hoc facere non posset juxta maximam juris aliquo concesso, conceduntur omnia sine quibus sicut et prohibito aliquo, prohibentur et omnia quibus pervenitur ad illud, ut in juribus vulgatis. 290Insuper neque in veteri Testamento neque novo prohibetur quod supra dictum est, præsertim in casu præsenti et qui se offerebat quod ut planum fiat primo videamus auctoritatem novi Testamenti Deuteronomii XXII ubi sic dicitur : Non induetur mulier veste virili abominabilis est enim qui hoc facit.
Super quo dicit de Lira in verbo virili
quod exponunt doctores aliqui et bene, ut credit, quod hoc intelligitur de armis quibus viri utuntur : unde in hæbreo habetur non enim vas viri super mulierem
et accipitur alibi vas
in Scriptura pro armatura. Unde primo Regum XX dicitur de Jonatha : Tradidit puero arma sua
in hæbreo habetur vasa
. Prohibetur autem hic quod mulier non portat arma viri, tum quia est indecens mulieri et præsumptuosum, tum quia pro tunc erat superstitiosum, quia gentiles mulieres in sacris Martis portabant arma viri et in sacris Veneris viri portabant ornamenta mulierum et instrumenta earum ut pote colum, fulsum et similia. Ideo subdit : Abominabilis apud Deum qui hoc facit.
Abominatio enim in sacra Scriptura communiter accipitur pro idolatria seu pro aliquo ad idolatriam pertinente. Si autem littera prædicta intelligatur de veste communi, prohibetur ibi talis usus vel potius abusus quia est occasio libidinis, quia mulier in veste virili posset licentius cum hominibus luxuriam exercere, et similiter vir in veste mulierum quia liberius posset loca secreta mulierum ingredi. Hæc de Lira ubi supra. Ex quo videtur quod accipiendo supradictam prohibitionem veteris Testamenti ad litteram ut jacet eam scilicet intelligendo de veste communi et non de armis, adhuc tamen non obstaret ad intellectum supradictum, quia non usus sed abusus propter idolatriam ad luxuriam vitandas videretur esse prohibitus, prout in simili ditius de cibis a quibus Augustinus in libro De doctrina christiana et habetur in C. Quisquis300
. In omnibus enim talibus non usus eorum, sed libido inculpanda est. Quæ igitur locis et temporibus et personis conveniunt diligenter attendendum est ne temere flagitia reprehendamus. Fieri enim potest ut sine aliquo vitio cupidinis vel voracitatis pretiosissimo cibo sapiens utatur, insipiens autem fœtidissima gulæ flamma in vilissimum cibum ardescat et sanius quisque maluerit more Domini pisce vesci quam lenticula more Esau nepotis Abrahæ aut ordeo more jumentorum, super quo dicit glossa in verbo libido
, 291quod potius consideranda est causa facti quam ipsum factum. Sic Decr. Gratiani, Causa XXIII, Q. IV et Can. Sciendum301
, simile in dictis, nam intelligentia dictorum ex causis est assumenda dictorum, C. Intelligentia
, De verborum significatione302 ; C. Cum dilecti
, circa medium303, ibique tales sunt ut a bonum et malum valeant retorqueri, et ideo debent judicari ex causa titulo De accusationibus ad quod est glossa notabilis in verba Ex causa
quæ dicit etiam tempus esse attendendum semper, can. finale De transactionibus et C. Non omnis304
. Non enim ex sua natura seu per se vel a suo genere illicitus est habitus brevis vel virilis mulieri, sed ob causam supradictam et decentiam majorem seu honestatem propter sexus mulierum verecundiam servandam, juxta quod dicit Apostolus infirmis membris honorem abundantiorem circundamus. Cum igitur cessarent omnes causæ deferendi habitum muliebrem sive longum, quæ supradictæ sunt imo et tempus in quo et locus ad quem aliud exigerent, ut notum est, cum esset obsidio levanda, etc. non mirum et sine injuria habitum potuit mutare cum non quæreret hoc prætextu se mulierem occultare, sed publicasset et continuo manuteneret se esse puellam a Deo missam etc. Ex quo nulla prava aut corrupta intentio notare valebat, quare etc. Quidquid enim agant homines intentio judicat omnes proposito enim et voluntate maleficia distinguntur, C. Cum voluntate
in principio, De sententia excommunicationis305 : L. Qui injuriæ
, in principio, De furtis306. Ad cor enim et spontaneas voluntates respicit Deus et non ad actus C. I, XV, Q. VI, etc. Ad novum autem Testamentum veniendo, etsi in eo dicatur mulierem velatam esse debere, Prima ad Corinthios XI, de velamento capitis dumtaxat fit ibi mentio, unde ibi dicitur : Si turpe est mulieri tonderi aut decalvari, velet caput suum
et prima ad Corinthios II Similiter et mulieres in habito ornato cum verecundia et sobrietate ornantes se non in tortis crinibus aut auro, aut margaritis, vel veste pretiosa.
Quæ verba ultima sunt intelligenda secundum N. de Lira, ut videtur curiositas et pretiositas ;ultra modum 292status et personæ, quia sunt signa curiositatis et incitant ad peccatum luxuriæ ; et sequitur in textu sed quod decet mulieres
etc., scilicet habere vestes honestas et simplices, ut exponit idem de Lira. Ex quibus apparet quod per novum Testamentum non astringantur mulieres ad deferendum longas vestes quas muliebres dicimus, sed honestas et simplices. Ad legem autem canonicam descendendo seu constitutiones Ecclesiæ, constat quod per eas non inhibetur susceptio brevis habitus seu virilis, præsertim causis intervenientibus propter quas brevi sit utendum. Et ad hoc est capitulum Si qua mulier suo proposito
cum sua glossa307, ubi dicitur per glossam in verbo proposito
in dicto capitulo Si qua mulier
, quod proprie facit ad propositum quæ magis est habilis et magis parata est in scissa veste quam in clausa ad meretricandum. Et Archidiaconus, super verbo proposito
, dicit malo, scilicet meretricio, secus si bonum habet propositum, scilicet ut peregre proficiscatur vel ut castitatem servet cum alias timeat de ea amittenda, vel si alius necessitatis casus occurreret, non peccat si virili veste utatur tunc ut facilius periculum possit vitare vel bonum opus et honestum propositum perficere secundum Hung. ibi. Quod enim deformatio seu mutatio habitus ex causa concedatur seu etiam permittatur est textus in C. Deus qui
De vita et honestate clericorum308. Imo etiam episcopus non posset constitutionem facere super habitu mulierum tali vel tali dissentientibus viris quin, quoad hoc tenerentur mulieres viris suis plus obedire quam episcopo, ut tenet Joan. Andr. in sua mercuriali super regulis juris ea quæ de regulis juris in libro VI, quod videtur in hac materia notandum. Cum ergo et propter castitatem servandam, quia inter viros erat conservatura et propter honestum propositum. Imo etiam sibi, ut dicit, a Deo injunctum propter deffensionem regni et deperditi reparationem, cujus regni erat incola, hoc faceret, et sic subdita merito debuit excusari. Et de velamine capitis mulieris est textus in § E contra309
et in C. Mulier
, cum sequentibus310 et C. Hæc imago311
.
Præterea delatio armorum cum motione guerræ minus videtur 293potuisse accipi pro fundamento seu materia hæresis, propter rationes prædictas, maxime cum nullo jure caveatur mulieres prohiberi seu arceri a susceptione armorum, præsertim ubi de parte principis, cujus sunt subjectæ, justum bellum geritur, de rebus scilicet repetendis aut propulsandorum hominum causa, C. Justum312
, quæ sunt verba Isidori Ethimologiæ. Hujusmodi autem erat bellum quod gerebatur de parte regis, quia pro recuperanda magna parte sui regni ab adversariis usurpata et propulsandorum hominum scilicet adversariorum causa, eorum maxime et quam primum qui obsidionem tenebant ante civitatem Aurelianensem, quod bellum potest dici deffensivum et non invasivum, ad quod in necessitate omnes utriusque sexus parari et attingi tenentur, tam pro statu et persona singulari uniuscujusque, quam pro utilitate publica conservanda, cujus quilibet est membrum et maxime ab effusione sanguinis quantum est possibile abstinendo, prout et hæc de qua queritur fecit, quod non videtur absque Dei speciali gratia et providentia factum. Et si longius discurrere liceat, reperiemus mulieres quandoque cum viris simul ad bella progredi, quandoque solas ut Amazones, quarum regina fuit Panthasilea, de quo mulierum bello loquitur Isidorus. Loquitur etiam Orosius et historia Trojana et Petrus Bercorii in suo reductorio morali libro XIIII, c. Amazonia, ubi allegat supradictos. Cæterum ubi sæpedicta Puella in præmissis aut aliquo præmissorum deliquisset, non tamen ex his aut aliquo eorum haberetur materia inquirendæ hæresis contra eam, quia non omnis delinquens est hæreticus, alioquin sequeretur omne delictum esse hæresim. Ob hoc dicit glossa notabilis Joan. Andr. in Clementina I, De usuris, quod hæreticus est male sentiens de articulis fidei vel sacramentis, C. Ad abolendam
, in principio, De hæreticis313, et etiam qui perversum habet dogma, etc. ut qui asserit exercere usuras non esse peccatum. Usurarius enim, licet graviter peccet exercendo usuras, non tamen est hæreticus nisi pertinaciter affirmet exercere usuras non esse peccatum, ut in dicta clementina a contrario sensu. Ex quo clare apparet tam ex delatione habitus virilis aut armorum non valuisse dici hæreticam.
Insuper etiam adorationes cum servitiis et missis quas dicitur procurasse aut ejus nomine factas ratas habuisse materiam memorati 294processus dicere non valemus cum de his non constet quoquomodo. Neque enim quidquid confessa est dicta Puella de hujusmodi adorationibus et cæteris, neque per testes aut alias quidquid probatum est, cum in processu nil aliud pro probationibus quam confessiones ejus habeantur, quare, etc. Verum ubi quidquid de hujusmodi adorationibus, missis, servitiis aut aliis reperietur esse factum, non tamen hoc ei obesse deberet, præsertim in tam gravi materia cujusmodi est hæresis, maxime cum non reperiatur eas procurasse aut eas etiam eidem factas, si quæ factæ fuerint, complacendi animo approbasse quare non veniunt eidem imputandæ. Vasis enim ire nunquam Deus interitum redderet nisi spontaneum reperirentur habere delictum, C. Nabuchodonosor
, item Vasis314
Imo, quod amplius est, si aliquid propter bonum et licitum facimus et malum præter intentionem nostram inde contingat, absit ut nobis imputetur. C. De occidendis315
. Et si pauperes ad eam confugientes et eam honorantes adoratione duliæ gratiam Dei in ea cognoscentes benigne receperit, nullus sane mentis eam ob hoc reprehensibilem judicaret, imo potius commendaret, cum in eos admittendo ad se et caritative tractaverit confortando et consolando desolatos misericordiæ opera exercuerit abundanter, pro quo misericordiam consequi meruit et non miseriam seu detrimentum, nam veritate teste Beati misericordes quoniam misericordiam consequentur
. Et sic nulla fuit materia processus.
Nec in contrarium faciunt quæ sequuntur super quibus aliqui se fundasse videntur qui in materia opiniones ad eam velut hæreticam judicandam dederunt. Primo enim cum dicitur quod dicenti se missam a Deo non est credendum nisi signo aut scripturæ testimonio hoc indicet, C. Cum ex injuncto
, in § Quod si forte
De hæreticis316 et C. Si quis prepostera317
. Ad hæc multipliciter respondetur primo quod anglicis seu adversariis regis non dirigebatur Puella, sed potius contra eos, id est eorum intentum, ideo non tenebatur eis signum aut scripturæ testimonium defferre, neque enim petivit ab eis ut sibi fides adhiberetur in dicendis per eam, ad eosque coacta venit velut per violentiam capta et ducta, et quam in 295processu criminali captivam tenuerunt unde cum super hoc, scilicet hujusmodi revelationibus, an et quomodo a Deo essent interrogaretur respondens quod sibi videbatur subjungebat quod sibi crederent si vellent. Præterea sive ei esset credendum per adversarios, sive non, ad propositum non facit cum hic de materia hæresis queratur cujusmodi esse non potuerunt revelationes sæpedictæ, ut patet ex prædictis. Quanquam forsan aliquibus videretur ipsam dixisse et testimonium scripturæ seu famæ vulgata ? in eo quod recitat prophetiam dici de puella ventura de Bosco-Canuti, a cujus finibus processit etc. et signum tam prænosticum seu prænosticativum, quod est de futuro quam rememorativum, quod est de præterito dixisse, cum dixerit ad obsidionem ante villam Aurelianensem positam levandum esse missam quæ tempore sui processus erat levata, et sic de præterito quam quod infra septennium adversarii majus vadium in Francia perderent, quod tunc erat de futuro, nunc autem adimpletum videmus. Quare eisdem signo et scripturæ testimonio saltem simul junctis poterant adversarii credere si voluissent, maxime cum de ipsius patientia mirabili abstinentia grandi et illustratione qua ad cunctas et singulas quæstiones etiam difficilimas eidem propositas coram eis constanter respondit in tantum ut confusi viderentur interrogantes fuerunt oculatim informati propter que eam et ejus facta a Deo potius procedere quam alias existimare debuerunt, actentis præsertim eorum decadentia continua, prout prædixerat, regis et suorum convalescentia ac istorum futurorum quæ prædicebat prout et omnia venerunt faciendo etiam differentiam inter Burgundos et Anglicos, dicit pacem cum Hurgundis esse fiendam, alias subjugarentur a rege, Anglicos vero esse expellendos, quod hodie completum videmus. Dixit præterea, post dictam obsidionem levatam Anglicos, majus vadium in regno relicturos infra septennium et quod non expectaretur septennium sed plus quam annus, quod completum cernimus prout et quod hæc ita fieri poterant verisimiliter conjecturari attenta continua decadentia eorum supradictorum tam gravi et manifesta quam clare percipiebant. Quare quod hæc a Deo haberet erat verisimiliter præsumendum. Dicitur enim Actuum V, qualiter Gamaliel occultus discipulus Christi videns Judeos Apostolis adversari, ex eo quod apostoli Christum crucifixum et legem novam prædicabant, propter quod fuerunt incarcerati et postea divina virtute soluti, dixit Judeis 296Discedite ab hominibus istis et sinite illos, quoniam si est ex hominibus consilium, hoc opus dissolvetur, si vero ex Deo est, non poteritis dissolvere illud, ne forte a Deo repugnare videamini.
Unde et Gregorius tractans de diversis statibus et modis prophete in homelia super Ezechiel sic inquit : Qua in re inter prophetas veros et falsos ista distantia est, quia si aliquando prophetæ veri per suum spiritum dicunt scilicet falsum, hoc ab auditorum mentibus per spiritum sanctum eruditi citius corrigunt. Prophetæ autem falsi et falsa denuntiant et alieni a sancto Spiritu et in sua falsitate perdurant. Quare, etc.
Præterea spiritum prophetiæ habuisse videtur cum quo ad omne genus ipsius prophetæ saltem quoad tempus presens occultum quidem et longe a cognitione et futurum ex arbitrio etiam humano dependens, quæ duo sub prophetia continentur quæ ab aliquibus diffinitur quod est rerum latentium præteritarum vel presentium vel futurarum ex divina inspiratione manifestatio. Agnovit enim Robertum de Baudricuria regem similiter ex revelatione suæ lucis quos alias non viderat, ut dicit. Cognovit præterea, quod longe erat ab ea, ensem absconditum circa altare sub terra in ecclesia sanctæ Katherinæ de Fierboys. Futura etiam præscivit et quæ certitudinaliter, ut dicebat, sciebat, sicut sciebat presentes coram ea suum processum facientes. Quid ultra habet Augustinus et recitatur in C. Nec mirum
in § Præterea
, Semper ergo dyabolus318
, quod semper dyabolus sub velamine latens, prodit se, dum ea confringit quæ adhereant personis per quas fallere nictitur. Inde est quod sancti viri et spirituales, qui, teste Apostolo, omnia judicant et a nemine judicantur et teste Gregorio in Dialogorum IV, intimo sapore discernunt inter malos et bonos spiritus seu revelationes et illusiones ut sciant quid a bono spiritu percipiant et quid ab illusione patiantur, bene cognoscentes an spiritus eis apparens sit bonus vel malignus, prout de sancto Martino in sua vita legitur, cui malignus apparuit purpuratus, etc. sancto Benedicto et pluribus aliis. Unde cum hæc sit confessa hujusmodi discretionem spirituum habere a Deo nihilque asserat sibi apparuisse in quo fictio aut illusio seu falsitas notari possit, nihilque dixerit quod sit adversum legi Dei, imo potius conformiter ad ipsam tam de sua salute particulari quam ipse Deus, prout et cujuslibet 297desiderat potius quam peccatoris mortem, quam de recuperatione regni per regem tanquam heredem verum, legitimum et naturalem, juxta illud Apostoli : Si filius ergo heres
nimirum si in bonam partem accipiendæ sint potius quam in malam, cum etiam non statim debeamus dicere ubi de delictis agitur aliquid esse vitiosum. Nam dubia in meliorem partem, ut supra dictum est, interpretranda sunt C. Estote
, De regulis juris319, ut de hoc est glossa notabilis cum textum C. Quisquis
in verbo flagitia320
, rursus et quod majus est, esto quod fuissent illusiones seque malignus sub specie boni ostendisset, eumque credens bonum, eidem assensisset seu credidisset nullum malum de se et ex sua natura postea ob hoc perpetrans, non eo magis diceretur hæretica, imo nec in fide suspecta haberetur. Esto quod de hoc constaret, ut de hoc est textus expressus in § Ita videtur, verbo dyabolus nonnunquam in angelum lucis se transformat, nec est periculosus error si tunc credatur esse bonus cum se bonum simulat. Si igitur tunc ab aliquo simplici quereret an suæ beatitudinis vellet esse particeps, et ille responderet se in ejus consortium velle transire, nunquam dicendus est et consensisse in consortium dyabolicæ damnationis an non potius in participationem claritatis æternæ. Item si quis hæreticorum nomine, Augustini vel Ambrosii vel Jeronimi alicui catholicorum se offerret atque ad suas fidei imitationem provocaret, si ille præberet assensum, in cujus fidei sententiam consensisse diceretur non in hæreticorum sectam, sed integritatem fidei catholicæ quam ille hæreticus se mentiebatur habere, in quo expresse conveniunt Bartholomeus et Archidiaconus post alios. Ex quo evidenter, ut videtur, apparet memoratam Puellam nullo modo de hæresi potuisse judicari, nec valet si dicatur angelum ei apparentem et sanctas similiter ei apparentes non potuisse ab ea corporaliter videri cum sint spiritus incorporales, etc. Non enim minor est potestas, imo major bonis spiritibus quam malignis qui, ut dictum est, se transformant in angelum lucis, secunda ad Corinthios XI, sic inquit : Ipse Sathanas transfigurat se in angelum lucis
et hoc dupliciter. Uno modo visibiliter corpus sibi assumendo, sicut apparuit beato Martino et multis aliis et multos sic decepit ; alio modo invisibiliter sicut beato Francisco volens ipsum retrahere a penitentiæ rigore, aliquando pervertendo 298judicium sensuum, faciendo apparere quod non est et multis aliis modis. Propter quod dicit beatus Johannes prima canonica, cap. IV : Probate spiritus utrum ex Deo sint
; propter quod Josue, cap. V, dixit angelo sibi apparenti in campo Jericho Noster es an adversariorum ?
Præterea Abrahæ, Jacob et pluribus aliis, de quibus in sacra Scriptura Angeli corporaliter et visibiliter apparuerunt. In vitis plurium sanctorum et sanctarum leguntur animas beatorum visibiliter et corporaliter apparuisse quare, etc. Insuper nec movere debuit aliquos habitus brevis quem gestabat Puella ad eam judicandum, etiam accipiendo veterem legem ad litteram Deuteronomii, cap. XXII allegato. Nam esto quod prohibitio illa deberet intelligi ad litteram de veste virili absolute seu in quocumque casu, cum non sit de præceptis Decalogi neque hoc modo, scilicet generaliter et indistincte eam accipiendo possit esse conclusio mediate vel immediate dependens ex dicto Decalogo, necesse est ut diceretur eam inter cerimonialia aut judicialia præcepta connumerari et sic eam generaliter et ad litteram sic acceptam mortiferam esse aut saltem mortuam post publicationem novæ legis, cum legalia a prædicta publicatione vigorem perdiderint, et sic standum sit quoad dictum habitum tam legis novi Testamenti quam constitutionum canonicarum ordinationibus et usibus de quibus satis superius dictum est. Rursus delatio armorum et ipsorum armatorum ad bellum innitatio ad recuperationem regni et pacem in eo procurandam, propter quæ fuisse sanguinis sitibunda et seditionaria etc. ab aliquibus judicata est, inducere non debuerunt ad eam condemnandum præsertim sub titulo et nomine hæresis, cum etiam plures sanctas mulieres salutem regnorum procurasse reperiantur, ut Debhora, Judicum IV, et Judith, Esther et plures aliæ absque detrimento pudoris et nota infamiæ, quin imo ex hoc laudantur prout et laudari meruerunt, nullumque occiderit dicta Puella pacemque etiam litteris de ea re adversariis prius missis habere curaverit, ut in eisdem de quibus in processu apparet. Et sic undiquaque evanescunt prætensæ materiæ per judicantes, quæ attento quod in dictis revelationibus continue perseverabat, erat penitus suæ conscienciæ relinquenda et sibi committendum an eisdem fidem haberet vel non præsertim cum eisdem revelationibus continue inniteretur et agendo quæ fecerat seu egerat, ac etiam respondendo in processu quæ dicebat, ad quod bene facere videtur C. Nisi cum pridem
, 299in fine De renunciatione321 : ubi episcopus persistens in postulatione cedendi, asserens sibi fuisse revelatum, suæ conscientiæ relinquitur, etc. ut ibi.
Sed ad formam processus descendendo, accipiendo formam sive ordinem processus in genere tam pro forma substantiali sive necessitatis quam minus principali seu congruitatis, dividetur ipsa forma ad instar ejus quod dictum est de materia in quatuor partes seu articulos, videlicet in judicantes ut videamus an judices competentes fuerint, in formam processus an rite fuerit observata usque ad sententiam diffinitivam exclusive et recusationem qua renuit, ut dicunt, se submisisse Ecclesiæ quam representare dicebant judicio ut de ea videatur an juste processerit, et ipsam sententiam quæ duplex est, videlicet primam lapsus prætensi et secundam relapsus etiam prætensi una cum abjuratione.
Ad primam partem seu articulum veniendo quæ est de judicantibus, an judices scilicet fuerint competentes, esto quod materiam debitam habuissent, hoc est esto quod dicta Puella fuisset hæretica, videtur supposita materia episcopum Belvacensem tanquam ordinarium fuisse judicem competentem, saltem ipso jure, licet non in effectu, obstantibus pluribus una cum recusatione de qua postea dicetur ; et hoc supposito eum habuisse collegam cum debita potestate, cum ordinarius sine inquisitore et inquisitor sine ordinario ad sententiam diffinitivam in materia hæresis procedere non possint etc. Nam certum est quod episcopi sunt ordinarii judices delinquentium in suis diocesibus C. I cum similibus, De officio judicis ordinarii. Hæreticus autem delinquere videtur in Cœlo, mari et terra etiam ubicumque fuerit L. Arriani, c. De hæreticis, ut tenet Jacobus de Ra., licet Petrus de Bellapertica videatur in contrarium ut recitat cujus in l. I, C. De summa trinitate et fide catholica. Et sic territorio accomodato cognoscere potuit quoniam fuit ex sui persona, suppositis supradictis scilicet materia et potestate inquisitoris seu sui vicarii, quæ omnia videntur defuisse. Primo materia defuit, unde satis superius dictum est ; secundo quia inquisitores hæreticæ pravitatis non possunt inquirere nisi de his quæ hæresim sapiunt manifeste, C. Accusatus
, § Sane
, De hæreticis322 : unde, ut ibi habetur, de sortilegiis et divinationibus non inquirunt nisi, etc. In quo 300videtur minus discrete egisse vicarius prætensus qui supradicto processui se immiscuit cum nulla esset materia hæresis neque manifesta neque non manifesta, ut ex præcedentibus satis apparuit. Rursus de potestate delegantis dictum vicarium non constat in processu, quare, etc. C. Cum in jure
, cum glossa notabili in verbo De mandato sedis apostolice
, De officio delegati323. Quod maxime procederet ubi neque per famam aut alias de ipsius potestate præsumeretur. Præterea judex procedens cum eo qui non est judex, esto quod alias esset judex, nihil agit voluntate et potestate sibi mutuo adversantibus, C. Cum super
, in fine, titulo allegato324. Quare episcopus cum vicario procedens nihil videtur egisse, licet quibusdam videretur, C. Illud
, cum similibus325, in delegatis pluribus procedere et non in ordinario et delegato.
Iterum ad recusationem descendendo, certum est quod sufficit recusationem proponere licet non probetur, et ea proposita, potest libere recedere recusans, nec valet processus postea agitatus, C. Accedens326
, ut lite non contestata non procedatur ad testium receptionem, ut ibi notat Joan. Andr. post alios. Unde cum dictus episcopus fuerit recusatus, ut patet, in principio processus, ubi requiritur a Puella episcopus in omnem eventum ut saltem velit viros ecclesiasticos de partibus istis Franciæ seque bene sicut et Angliæ convocare, in quo patet recusatio, cum omni tamen humilitate et temperamento, et id patet in pluribus passibus ipsius processus, et sic cum suspicio esset notoria, debuit abstinere supradictus episcopus, ex alio etiam supersedere debuit præsertim cum hic de gravi, imo gravissima materia ageretur, quia de revelationibus et apparitionibus fidem tangentibus ac etiam unum regnum, occultis quidem et dubitatis, et in quibus petivit sæpius Puella eam duci ad sedem apostolicam pro quo facit quod de majoribus causis referendis ad sedem apostolicam dicitur in C. Ut debitus
in fine De appellationibus327. Imo et dictus episcopus arduitatem materiæ attendens ac ipsius difficile judicium debuit proprio motu causam ipsam ad sedem apostolicam remittere, aut saltem eamdem quid esset acturus 301consulere, ad quod facit quod notat Ho. in Summa sua, titulo De officio legati, § Quod species legatorum
, verbo : ad sedem majores
et quod notat Joan. Andr. in dicto C. Ut debitus
, in fine, post alios doctores. Abstinere etiam debuit præsertim a condemnatione cum de occultis [non] judicet ecclesia. Propter quod dicit Archidiaconus post Hug. quod in tribus casibus quis relinqujtur suo judicio, inter quos unus est cum deficit judicium, et hoc dupliciter scilicet vel propter personam quæ non potest judicare. C. Huic328
et Nunc autem329
; vel propter crimen quod occultatum esset, C. Habuisse330
; C. Si duo331
; C. Consuluisti332
. Quare ex supradictis concluditur prædictum episcopum Belvacensem non potuisse cum effectu seu valide etiam cum prætensi inquisitoris vicario judicare, præsertim sententiam condemnatoriam ad causam hæresis in eam promulgando.
Sed ad secundam partem seu articulum formæ descendo, videlicet ad deductionem ipsius processus et ad formam seu ordinem in ipso obtentum. Videtur processus ipse in pluribus defectivus et vitiosus talibusque defectibus subjectus quod locus fuit appellationi tanquam a gravaminibus Puellæ illatis, esto quod per taciturnitatem aliquibus forsitan videantur tegi, quod de jure et æquitate etiam non scripta videretur procedere et intelligentibus quæ agebantur, et valentibus per appellationem et alia juris remedia se protegere, non autem in ignorantibus simplicibus, non intelligentibus ac etiam non valentibus, imo impossibilitatis ad se deffendendum per appellationem et alia juris remedia, cujusmodi fuit dicta Puella, ut dictum est, processu pendente, quæ in sui libertate nusquam fuit, sed continue detenta et incarcerata nullum consilium aut auxilium penitus habens ad hominem, propter quæ dici non potest dictis defectibus quæ gravamina dici possunt etiam tacite consensisse, tum ob suam juventutem et simplicitatem non potuit plene comprehendere quid ageretur contra eam et minis resistere omni humana potestate destituta, sicque ea tegi aut ab eis recessum esse per dictam Puellam per tacitum consensum absurdum est dicere, ut videtur, cum nil sit 302tam contrarium consensui quam error seu ignorantia, nihilque adversus vim seu potentiam valeat impotentia seu imbecillitas. In primis igitur deficit forma processus in eo quod non apparet de inquisitione preparatoria quæ permitti debuit super infamia aut suspicione in materia fidei contra dictam Johannam qua tamen prætermissa licitum fuit dictæ Puellæ conqueri cum ad veritatem onerum impositorum sciendam seu inquirendam procedere vellent, prout et nisi sunt procedere, C. Cum oporteat
, cum pluribus aliis De accusationibus333 et c. I et II, eodem titulo, libro VI334. Quod tamen fuit necesse, maxime cum dicta Puella non reperiatur apud bonos et graves fuisse de hæresi diffamata aut in fide suspecta, sec potius fidelis et catholica. Secundo in exactione juramenti gravata exstitit et ob hoc processus deffectivus. Et hoc dupliciter primo in eo quod cogebatur ad omnia inquisita etiam quæcunque et quantumcunque occulta per juramentum respondere et de respondendo generaliter et absolute quibuscunque interrogandis compellebatur, cum tamen de eis tantum debuisset per juramentum cogi ad respondendum de quibus erat diffamata seu in fide suspecta aut notata, unde locus fuit appellationi juxta ea quæ habentur in C. Qualiter et quando debeat
, in § debet
, cum ibi notatis per doctores, De accusationibus335. Secundo quoad juramentum in eo quod totiens ab eo fuit repetitum, cum tamen non voluntate, sed necessitate. exigendum sit juramentum, C. Etsi Christus
, De jurejurando336, juramentumque de veritate dicenda cujusmodi est illud quod exigebatur ab ea sit in causa tantum semel prestandum, C. Præsentium
, cum ibi notatis per Hen. in sua di. IV post alios, De testibus337, et c. II de juramento calumniæ338. Tertio defectivus est dictus processus ob superfluitatem interrogantium quia de impertinentibus, duplicibus, obscuris seu captiosis et subtilibus sui intellectus capacitatem naturalem excedentibus interrogata est, quod non fuerat faciendum unde locus erat appellationi cum ad ipsas cogeretur respondere. Superflua enim quæstione seu indebita 303onerari non debuit quemadmodum dicimus de respondente positionibus qui supradictis positionibus ac etiam positionibus juris non lenetur respondere, et si cogatur, potest appellare. Ad quæ faciunt ea quæ notantur per doctores in C. Si post præstitum
, De confessis339. Quod autem interrogationes eidem factæ quæ merito superflue dici debent fuerint in dicta triplici differentia constat inspicienti processum absque ulteriori deductione gratia brevitatis, et nihilominus interrogatione superflua sibi facta et responsione ad eam data, ubi responsio et ad bonum et ad malum sensum trahi poterat, debebat de causa suæ responsionis interrogari, hoc est quare faceret illud quod confitebatur, quod tamen omissum est et forte ex certa scientia ad exonerationem ejus. Quemadmodum est illud in quo interrogata de certis litteris per eam missis, fatetur eas misisse et addit quod aliquando in suis litteris crucem ponebat et tunc nolebat compleri quæ dicebat in litteris. Debuit enim quoad hæc interrogari quid eam movebat ad hoc faciendum et quare nolebat compleri quod scribebat, cum ibi quædam species falsitatis esse videatur cum prelati in odore bonæ famæ suorum subditorum plus quam in infamia delectari debeant seu crimine, C. Licet
in fine, De accusationibus340 prelatusque facilis esse non debeat ad credendum frustra de subditis ut in juribus vulgatis. Potuisset enim, si interrogata fuisset, causam aliquam hujus fictionis. seu simulationis reddere honestam quidem et rationabilem propter quam merito ab hujusmodi specie seu colore falsitatis fuisset excusata, juxta C. Utilem simulationem
, cum ibi notatis341. Potuisset enim forsan dicere quod omnibus modis licitum est hosti suo nocere, dum sibi fides servetur. Nam ubi justum bellum geritur, an aperte pugnetur ? an ab insidiis nihil ad justitiam interest, c. Dominus342
vel allegare potuisset importunitatem nimiam petentium litteras aut talia similia propter quæ aut ex toto excusaretur aut saltem minueretur delictum. Quarto in recoligendis ejus responsionibus quas ad malum sensum sæpe trahere videntur, ita ut per ea ad eorum sensum perversum quidem ut videtur tracta eam judicent divinatricem, idolatram, superstitiosam, etc. ut patet in sententia, cum tamen sit 304semper verbis præponendus quia non res sermoni sed sermo rei subjectus est. Præterea ultra prædicta in quibus sic gravata exstitit per processum gravata videtur in pluribus, imo et inhumaniter et impie tractata. Primo in eo quod missa sibi denegatur, quod tamen quantuncunque criminoso fuisse denegatum est penitus inauditum, præsertim per episcopum qui pastor animarum vult appellari. Nec excusatio valet de habitu virili quem deferebat, quia potuit coram ea sola super altari portabili in camera carceris castri celebrari et sic absque scandalo cujuscunque, maxime cum non diceretur commisisse in sacrum missæ. Secundo ex eo quod denegata est eidem vocatio aliquorum de partibus Franciæ ad audiendum interrogationes et responsiones fiendas, et assistendum processui, et de interrogationibus et responsionibus judicandum, prout exigebat humiliter et multum rationabiliter, ut videtur. Tertio in eo quod inhibitum est ne eidem aliqui loquerentur nisi de licentia episcopi, quod tamen ad prohibitionem in se non videretur forsitan defectivum esse, sed in eo quod dicitur de licentia episcopi, cum episcopus non semper sui præsentiam faciat ad eumque de facili non pateat accessus unde quoad hoc, ut videtur, debuit alteri vices suas committere. Quarto in eo quod de delicto unius sæpius inquiri non debet, cum tamen hic contra eam duplex processus factus fuerit, eam videlicet bis interrogando etiam usque in finem, et super eisdem primo per episcopum et suos et secundo per episcopum cum vicario adveniente promotore qui suas petitiones et conclusiones fecit et cepit in eo præterea quod plures requisivit suas responsiones videri et per clericos examinari et sibi postea dici in quo defecisset addens quod tunc sciebat quid esset actura. Item quia sæpe petivit interrogationes ad quas tunc non respondebat in scriptis sibi dari ut deliberaret et posset habere consilium quid esset responsura ad diem quam petebat sibi dari. Item in eo quod petivit se ad papam duci cui asseruit se obedire debere. Et tamen hæc omnia sibi denegata sunt, quin imo in carcere duro et laicali, scilicet in castro et per mares, videlicet anglicos ; nulla muliere sibi concessa in compedibus ferreis custodita est, quorum custodum clamores et molestias et generaliter omnia in eam dicta et facta patienter et æquanimiter tolleravit saltem, de quibus apparet per processum.
Descendendo præterea ad recusationem qua renuit, ut dicunt, se submittere judicio Ecclesiæ quam, ut videtur, representabant, saltem 305se representare prætendebant. Hoc enim merito in tangentibus formam processus ponitur cum materiam non tangat ob quam posita fuit in processu, cum nondum requisita fuisset ut se submitteret, ut notum est. Ex pluribus enim apparet ex hoc erga eam injuste fuisse processum ac inique materiam eam molestandi assumpsisse, imo perperam et dolose hoc actum fuisse videtur et hoc ex pluribus causis maxime cum plurima instantia et coactione quadam requisita fuerit vicibus repetitis ut se submitteret judicio Ecclesiæ, per quam Ecclesiam intelligebant, ut notum est, ipsos judicantes qui erant viri ecclesiastici se prætendentes judices competentes. Primo hoc faciendo quod requirebant, eos in judices acceptabat, cum tamen sæpius dixerit in effectu eos non esse suos judices et in principio processus, antequam interrogaretur, requisierit humiliter tot de parte regis Franciæ quot de partibus Angliæ, etc. Recessisset etiam manifeste per hoc a recusatione quam tunc et sæpius proposuit et quæ etiam ex verbis judicantium clericorum ex processu, cum in quodam interrogatorio eam interrogando utantur istis verbis de parte adversa, loquendo de sua parte, adversa quidem ipsi Puellæ etiam per eorum propositum Et excusatus habear, supplico, si in hoc et pluribus aliis ubi bene opus esset quotatione processus, ipsum non quotevi, quia vix quatuor aut quinque diebus eum habere potui et extracta mihi transmissa non omnia continere possunt, et cum minor metus excuset mulierem quam virum, minor etiam suspicio seu suspicionis causa eam movere potest ut diffidat de judice ut sic eum recuset
, unde verba illa a parte adversa a judicante prolata cum ita esset, ut dicebatur, sufficientia videntur esse quoad recusationem pro dicta Puella. Esto quod alias eum non recusasset, ex quo sequitur quod non erat æqua requesta de se submittendo suis adversariis. Nam hæc quidem de jure timentur, hæc de more vitantur, hæc refugit ratio, hæc abhorret natura c. Pastoralis, § verum
, verbo esto igitur
De sententia et re judicata343. Propterea per submissionem sibi auferebantur omnes defensiones quæ tamen sunt de jure naturali, ut in dicta Clementina in § cæterum
. Et sic nulli eas tollere licuit cum juris naturalis existant et minus decuit pro eis auferendis submissionem requirere et maxime cum per submissiones remedium appellationis quod est 306potissimum in gravatis tollatur. Hinc est quod ab arbitris compromissariis regulariter non appellatur præterea se asserit esse subjectam Ecclesiæ ac obedire velle debere romano pontifici. Nec præsumptio quæcunque habetur in contrarium. Ad quid igitur molestatur in requirendo totiens eam ut se submittat Ecclesiæ cum se subjectam esse fatetur in quo apparet, ut videtur, astucia seu dolus judicantium, salva tamen semper reverentia cujuslibet, maxime cum a jure non requiratur ut tracti in causam fidei se submittant expresso judicio Ecclesiæ, cum ipsi sint subditi velint nolint. Rursus liberum et voluntarium est ut quis se submittat seu supponat judicio alterius, c. Nos si incompetenter344
in principio, et c. Concilia, § Hinc345
, et L. Receptum
, Digeste De judicis. Cum ergo hoc opus ex ipsius arbitrio penitus dependeret nec eorum potestati voluntarie subjaceret non debuerunt ad dictam recusationem maxime tot vicibus attentatam, auditis præsertim ejus responsionibus, prosilire, alioquin non videntur justitiæ ministratio, sed sub colore justitiæ iniquitatis commissio. Ex quibus luce clarius apparet quod si recusavit hoc facere intelligens maxime per ipsam Ecclesiam eos qui judicabant, qui etiam et non alii eam judicare nitebantur juste distulit, ac etiam si recusasset eorum judicio se submittere, hoc potuisset facere, nam ad hoc minime tenebatur, ut satis deductum est superius. Insuper etiam alia ratione videtur fuisse mota dicta Puella et non irrationabiliter. Dixit enim sæpius quod revocare ea quæ dixerat et fecerat, quæ et agenda et dicenda sibi revelata fuerant de præcepto Dei per voces sibi apparentes erat sibi impossibile et quod de his ad dominum Deum, qui ea fieri fecerat, ex toto se referebat, in quo quam prudenter ac jurisdice responderit facile est attendere. Cum enim revelationes hujusmodi fuerint occultæ et de occultis non valeat Ecclesia judicare, in occultis etiam sit unusquisque suæ conscienciæ reliquendus, quorum quidem occultorum ac etiam conscientiæ solus Deus scrutator est et cognitor, quam injuriam aut injustitiam commisit quæ quoad ipsorum judicium ipsis judicantibus se submittere noluit, hæc ad Deum referens cum de his, cum non sint manifesta, sed potius occulta et latentia, cognoscere non possent et sic non pronuntiare, cum de ea re de qua judex cognovit de ea pronuntiare debeat et de manifestis solum 307sit datum judicare, præsertim cum parata esset obedire papas, petens ad eum mitti. Et ex præmissis sequitur manifeste eam non pecasse in articulum illum qui dicitur Unam sanctam catholicam Ecclesiam
, prout quidam nisi sunt opinari, dicendo eam schismatis crimen incurrisse ad causam prædictæ recusationis. Secundum enim traditionem doctorum, esto quod quilibet fidelis viator teneatur obedire Ecclesiæ militanti, etiam quantumcumque in gratiis et virtutibus profecerit, juxta Clementinam Ad nostrum
De hæreticis346 jam allegatam, non tamen quis se submittere tenetur judicio alicujus diocesani, maxime cum per tales submissiones quis tacite videatur renuntiare suis defensionibus et maxime remedio appellationis quæ est validissima defensio. Pro quo facit quod supradictum est et quod notat Johannes Andree in dicto C. Cum ex injuncto
, circa finem, De hæreticis347, super verbo supponit
, ubi in effectu dicit quod si quis se supponat judicio alterius et judicetur per illum, nulla sibi fit injuria, ex quo sequitur quod de hoc conqueri non potest, nam, ut dicit, Scienti et consentienti non fit injuria neque dolus
Regulis juris348, nec eum (sic) sub colore fidei, in cujus favorem aliqua specialia introducta sunt, debent innocentes gravari. Hoc enim gravissimum scelus est, ita ut excommunicati sint inquisitores et eorum vicarii et episcopi et eorum superiores suspensi, qui maliciose hæc faciunt, juxta Clementinam Multorum
, in fine De hæreticis349. Imo in crimine hæresis tam mature est procendendum quod omnes exceptiones ac etiam appellationes vocato in causam hæresis permittuntur a jure seu conceduntur, dempto articulo hæresis ad quam defendendam non auditur, et non mirum cum ille articulus habeatur determinatus ad universalem Ecclesiam, et quoad illum articulum verum est dicere quod hæreticis audientia denegatur. Et etiam super bonis, postquam sunt confessi vel convicti de hæresi, alias autem si gravantur contra jura possunt appellare, D. Grat. Causa II, q. VI, c. 2 et 3 et c. Non ita350
, quia nulli neganda est legitima defensio, c. Cum inter
De exceptionibus351. Ita notant 308doctores in c. Si adversus
, De hæreticis352 ; imo, quod majus est, ubi in aliis causis sufficiunt duo testes, hic plures videntur requiri, ut in c. Excommunicamus § Adiicimus353
, ibi tres vel plures, eodem titulo. Nec mirum, quia durum est hominem bonæ famæ per inquisitores vel ordinarium ad dictum duorum in tam gravi crimine condemnari, maxime cum ordo legitimæ defensionis non usquequaque servetur quia notitia testium removetur, c. Statuta
, De hæreticis354. Unde ob gravitatem criminis propter suspicionem vehementem de hæresi nemo condemnatur, c. Litteras, § Quo circa
, De præsumptionibus355. Talis ergo favor fidei exhibendus est ne contra justitiam in gravamen alterius quidquam fiat ne quod ad complendum fidei inventum est in ejus fidei et catholicorum dispendium retorqueatur. Et si bene attendatur articulus fidei qui est unam sanctam catholicam Ecclesiam, non reperietur Puellam in illum articulum errasse, sed potius illum firmiter credidisse, cum dixerit se esse subjectam Ecclesiæ quam honorare et substinere vult pro posse, prout et fecit, quodque debemus obedire papæ romano, et sic de similibus verbis petens expresse ad papam romanum mitti, etc. Secundum enim quod habet beatus Thomas, Secunda Secundæ, q. I, art. VIII in corpore [quæstionis], illa per se pertinent ad fidem quorum visione in vita æterna perfruemur et per quæ ducemur in vitam æternam. Duo autem nobis ibi proponenda videntur, scilicet occultum divinitatis cujus visio nos beatos facit et misterium humanitatis Christi, per quam etiam ad gloriam Dei accessum habemus, ut dicitur Ro[manorum] VI. Unde dicitur Johannes XVII. Hæc est vita æterna ut cognoscant te solum verum Deum et quem misisti Jhesum Christum.
Et ideo prima distinctio credibilium est quod quædam pertinent ad majestatem divinitatis, quædam vero pertinent ad misterium humanitatis Christi. Circa autem majestatem divinitatis, tria nobis credenda proponuntur primo quædam unitas Deitatis, et ad hoc pertinet primus articulus secundo trinitas personarum et de hoc sunt tres articuli secundum tres personas tertio vero nobis proponuntur opera divinitatis propria, quorum primum pertinet ac esse naturæ et sic proponitur unus articulus 309creationis. Secundum vero pertinet ad esse gratiæ, et sic proponuntur nobis sub uno articulo omnia pertinentia ad sanctificationem humanam, per quod intelligo articulum supradictum Unam sanctam catholicam Ecclesiam
, ob hoc idem in articulis sequentibus solvendo argumentum in quo sic arguit. Præterea, sicut Augustinus dicit, exponens illud Johannis XIV Credite in Deum et in me credite
Petro aut Paulo credimus, sed non dicimur credere nisi in Deum. Cum igitur Ecclesia catholica sit pure aliquid creatum, videtur quod inconvenienter dicatur in unam sanctam catholicam Ecclesiam, solvendo sic inquit ad quintum dicendum Quod si dicatur in sanctam catholicam Ecclesiam
, est hoc intelligendum secundum quod fides nostra refertur ad Spiritum sanctum qui sanctificat Ecclesiam, ut sit sensus credo in spiritum sanctum sanctificantem Ecclesiam
, et sequitur. Sed melius est et secundum communiorem usum ut non ponatur ibi in
sed simpliciter dicatur sanctam Ecclesiam catholicam
, sicut etiam Leo papa dicit. Ex quo sequitur quod credere unam sanctam catholicam Ecclesiam est credere omnia pertinentia ad sanctificationem accipienda esse et ipsius unitate credita juxta hoc quod habetur in c. Firmiter in § una356
est enim una fidelium universalis ecclesia extra quam omnino nullus salvatur, De summa trinitate et fide catholica, in qua idem sacerdos, etc. in quo sacramenta eucharistiæ, baptismi et pœnitentiæ, quæ sunt necessitatis exprimuntur quæ et ministranda sunt ab existente in communione Ecclesiæ et post baptismum suscipienda a fideli etiam in unitate Ecclesiæ existenti et ipsam tenenti et credenti. Unde Hosti. in Summa sua, eodem titulo, § quot et qui articuli verbis secundum alios vero sunt
, XIV, loquens de hujusmodi articulo sic inquit : Primus articulus indicat effectum creationis, ibi creatorem, etc.
et probatur eodem titulo, resp. I. Secundus effectum recreationis, ibi sanctam catholicam Ecclesiam etc. et est sensus Credo quod Deus reconsiliet te peccatorem in sancta Ecclesia quæ est sanctorum et non alibi probatur
, eodem capitulo, § una, et per hanc potestas clavium Ecclesiæ probatur De exces. præla., ex quo luculenter apparet quod supradictum est, quod autem prædicta Puella sacramentum baptismi susceperit et reliqua sacramenta postquam fuit baptisata in communione et unitate Ecclesiæ 310consistens velut bona catholica, et secundum ordinationes et traditiones Ecclesiæ facit principium sui processus ubi de baptismo, de sua credulitate seu fide et cæteris sacramentis per eam susceptis seriose interrogatur et per eam catholice valde respondetur in quo videre non valeo quomodo deliquerit in dictum articulum Unam sanctam
. Imo, quod amplius est, durante sua incarceratione se obtulit confiteri et sæpius et instanter missam requisivit quam obtinere non valuit. Plura etiam notabilia dixit ultra supradicta per quæ luce clarius apparet de ejus recta et integra fide ac sana et inviolata credulitate. Nam etiam, cum sibi inhiberetur ne exiret a carceribus sub pœna convicti criminis, respondit quod non acceptabat, ne postea videretur fidem frangere si recederet. Asseruit etiam quod nihil posset facere sine gratia Dei et quod a tempore revelationum nihil boni fecit nisi ex consilio vocum, quas revelationes appellat, quas a Deo semper missas dicit quotiens necessitatem habuit saltem magnam, asserens quod, cum erat in necessitate, ad eam veniebant, et si non venirent, ad Deum auxilium requirebat et sic sibi mittebantur, quodque mortua fuisset nisi eam confortassent et quod plus timebat eas offendere quam ipsos judicantes, quia habebat Deum bonum garantisatorem, ut dicebat, et quod non esset membrum diaboli cujusmodi sunt schismatici et hæretici, idolatræ et consimiles, sed potius Christi. Dixit interrogata quod non vellet liberari a carcere per medium diaboli, quamquam confessa fuerit se dixisse, antequam caperetur, mali mori hoc intelligendo in bono statu quam capi ab Anglicis. Ex pluribus autem aliis conjecturari facile est quantæ firmitatis, patientiæ ac constantiæ fuerit. Non ergo schismatica fuit peccans in dictum articulum prout ei fuit impositum. Est enim schisma illicita divisio per inobedientiam ab unitate Ecclesiæ facta, ut in C. Inter hæresim et schisma357
, ut habet Hosti. in Summa sua, titulo De schisma § I. Schismaticus enim a principio non habet perversum dogma, sed si persistat in suo schismate seu divisione ab Ecclesia aut perversum dogma vetus confingit, aut novum adinvenit, hoc est errorem in fide. Ex quo patet quod ab initio temporis seu originis vitiorum multum differunt schismaticus et hæreticus, quia hæreticus a principio habet perversum dogma, schismaticus non, sed divisionem ab 310Ecclesiæ unitate per inobedientiam. Ideo dicitur schisma a scisura in qua si velit perdurare, dogma erroneum confingit sub cujus colore divisus permanet et sic in fine conveniunt schisma et hæresis ut in dicto c. Inter schisma
, cum ibi notatis, quæ nullo modo mihi videntur in Puella, de qua queritur inventa et per prædicta patet responsio ad illos qui suas opiniones fundasse videntur in illo articulo Unam sanctam
etc.
Ad ultimum autem articulum formas veniendo, qui est de sententiis in eam latis et abjuratione per eam facta. Et primo ad primam luce clarius habeo ex præcedentibus primam sententiam non mereri habere nomen sententiæ, quidquid etiam de supradictis revelationibus existimetur, cum defectiva sit tam ex parte materiæ quam formæ, ut superius satis deductum habeo. Properandum est ergo ad cedulam abjurationis quæ pluribus de causis obesse non debuit dictæ Puellæ.
Primo, quia renunciatio præsupponit existentiam rei sive juris cui renunciatur, inde est quod ei quod non est renunciari non potest, L. Tres fratres
De pactis358. Imo et juri futuro renunciari non potest. Cum ergo dicta Puella nullum horum criminum de quibus in cedula contraxerit, ut patet per prædicta et ipsius processum, abjurationem seu renunciationem de eisdem criminibus faciendo nihil egit, et sic eidem impedimentum afferre aut onus præstare non debuit, maxime ut per hoc lapsa diceretur in dicta crimina quæ nunquam commiserat.
Secundo, confessio a minori XXV annis facta sibi non nocet facta in effectu, imo contra eam restituitur. Non nocet etiam confessio cui factum repugnat, esto quod alias valeret, ut in C. finale, cum ibi notatis, De confessis359. Hæc autem et minor XXV annis, quia XIX annorum cum interrogabatur, et confessiones in dicta cedula abjuratoria contente quibus confitetur se pluribus criminibus irretitam repugnans factis et dictis suis contentis in processu et de quibus etiam satis constat, quare nocere sibi non debuit dicta abjuratio.
Tertio, confessio in tormentis aut metu tormentorum emissa nisi in ea perseveretur extra tormenta, non obest confitenti minus ergo nocebit abjuratio facta metu ignis qui sibi comminabatur prout et 312postea illatus est, et maxime cum appareat per processum eam dixisse, cum ageretur de ponendo eam in tormentis seu quæstionibus, quod non diceret alia quæ dixerat, hoc est contraria his quæ dixerat et quod si hoc faceret, hoc esset ad causam tormentorum. Quod autem ita sit quod dicta Puella cedulam abjuratoriam metu ignis protulerit, saltem quod ita sit conjecturandum, apparet per hoc quod postea confessa est eam se protulisse metu ignis, dolens plurimum et pœnitens quod ita fecerat, asserens revelationem sibi factam esse per quam sibi dictum est quod proditionem magnam fecisset in eo quod credendo salvare vitam suam se damnaverat.
Quarto, scientiam non ignorantiam ligari volumus. L. Generali
De tabulariis360 ; L. ultima De decretis ab ordine faciendis361 et C. ut animarum
, De constitutionibus362. Clarum est autem eam non intellexisse supradictam cedulam abjuratoriam, saltem verisimile est ex pluribus quia non linguæ suæ maternæ verbis confecta, item exquisitis verbis et non usitatis, item suspensivis, implicitis, involutis et dependentibus ab aliis, item quia prædicta quæ dicebantur in cedula per eam commissa non commiserat, attentis maxime ægritudine qua laborabat, saltem laboraverat in proximo, duritia carcerum, molestia custodum et inquietatione judicantium et aliorum qui eam continue vexabant, ut patet intuenti processum, etc.
Nunc ad sententiam ultimam veniendo, per quam tanquam relapsa condemnata est de hæresi, patet sententiam ipsam, quæ nomen sententiæ habere non meretur, irritam esse ex præcedentibus, saltem velut manifestam iniquitatem continentem retractandam et revocandam, quod ex præcedentibus satis existimo patefactum. Et ultra supradicta non est conformis petitioni seu libello promotoris cum non concludat præcise eam esse hæreticam, sed sub alternatione vel in fide suspectam. Juxta enim formam petitionis semper in humaniorem partem declinando est sententia proferenda, C. Licet Heli
, cum similibus De simonia363, quare etc. attento præsertim quod non suberat materia hæresis, ut sæpius dictum est. Secundo in sententia ista, quæ dicitur sententia relapsus, additur quod est invocatrix dæmonum, quod tamen in priori sententia nequaquam 313erat. Tertio contra deliberata data est quæ deliberata erant pro majori parte sequendo opinionem abbatis Fiscampnensis, quod omnia contenta in cedula abjurationis darentur sibi intelligi, quia dicebat quod non intelligebat contenta in cedula. Et si perseveraret in contentis in cedula, quæ sibi darentur intelligi, procederetur ad hanc sententiam, quod nequaquam factum est, quare, etc. Præsertim, cum consensus in peccatum faciat peccatum ipsum, ignorans autem non intelligens dici consenciens non possit. Consensus enim ex vi nominis sensum seu intellectum rei in quam fertur præsupponit, ideo in regula juris scienti jam allegata dicitur : Scienti et consencienti præmittendo scientiam seu consensum consentienti
, iniquum est etiam aliter dicere, ut patet consideranti. Et ex hoc colligitur argumentum evidens pro eo quod dicebat Puella non intellexisse cedulam, etc. verum esse quod dicebat circa hoc, cum omnes hoc videantur opinari, saltem in contrarium non opinentur, qui hujusmodi deliberationem dederunt, ut sibi darentur intelligi contenta in cedula, etc. et tamen plures ex eis præsentes fuerunt in abjuratione cedulæ facta per Puellam in quo percipere poterant an intelligeret quod dicebat, quod est notandum, quare, etc. Præterea ubi lapsus non fuit in hæresim, relapsus notari non potest, nec enim censetur iteratum quod nescitur esse factum, C. Veniens § Quia vero
, De presbitero non baptisato in initio364, et C. Solemnitates
, De consecratione365. Quod autem lapsa non fuerit constat manifeste intuentibus suum processum ; nam si ejus confessiones videantur et debitas a non suspecto ponderentur, non nisi verba melliflua laudis et fidei catholicæ ac gratiæ domini nostri Jhesu Christi comperiret ex ejus ore processisse, veluti fide, spe et caritate Deum constanter et fideliter colentis et ipsum in suis dictis et factis magnificantis, nihil sibi aut sum virtuti tribuendo. Si præterea recusationes etiam qualescumque de quibus in processu perspicaciter rimentur, non nisi rationabiles ac consonæ fidei et juri censebuntur ; unde quod revelationibus post primam sententiam fidem adhibuerit, hoc sibi licuit per prædicta cum conscientiam suam sic informasset quod firmiter eas a Deo procedere quam sequi debuit, imo aliter faciendo ædificare visa fuisset ad gehennam, juxta illud Qui agit contra suam conscientiam etc.
Rursus cum arguitur de relapsu 314seu relapsus pro eo quod habitum virilem resumpsit, attendatur si placet, ejus responsio. Dixit enim quod ille habitus decentior erat inter viros. Item quia ei non sunt observata promissa de relaxando compedes ferreos et quia malet mori quam in eis diutius permanere, petens quod ei daretur carcer gratiosus et quod volebat omnino facere quod Ecclesia imperabat, et postea etiam dixit, quod supra aliqualiter tactum est, se fuisse objurgatam a sanctis virginibus de proditione veritatis pro salvando vitam suam, et quod abjuraverat timore ignis non intelligens etc. et quod malebat semel agere pœnitentiam quam cruciari carcere perpetuo, in quibus apparet excusationes ejus esse probabiles omnibus circumstantiis negotii et personæ attentis et per consequens merito recipiendas eamque relapsam dici non potuisse saltem ut tanquam relapsa puniretur. Nec ad dictam sententiam tollerandam movere debent opiniones in eodem judicio datæ tam per universitatem Parisiensem quam alios prælatos, doctores scientificos et practicos, de quibus fit mentio in fine dicti processus, nam secundum articulos truncatos, sincopatos et imperfectos et ad alium sensum tendentes ac generantes alium intellectum quam habuit dicta Puella, ut patet ex processu, deliberaverunt quod aliter facere non valebant exemplo Scævolæ et aliorum jurisconsultorum qui, juxta proposita respondent, in quo dolus evidens et aperta calumnia eorum qui dictos articulos fabricaverunt aliquibus forsitan videntur, quare etc.
Et per supradicta sit responsum ad quæstiones plures numero XVIII.
Ad primam enim respondetur quod non suppositis supponendis, salvo semper in omnibus meliori judicio, nam supposita materia hæresis et quod366 de ea infamata fuisset Puella aut saltem suspecta, apud bonos et graves cæterisque concurrentibus non repugnavit quin episcopus potuerit esse judex saltem ipso jure, sed non in effectu, ut satis supra declaratum est in capitulo seu parte de forma processus, in articulo qui est de judicantibus.
Ad secundam respondetur affirmative, videlicet quod nullus est processus saltem annullandus nisi inquisitor prætensus per famam aut alias arbitrio superioris haberetur pro delegato a sede apostolica.
315Ad tertiam mihi videtur ex hoc processum non esse vitiandum cum a tempore petitionis et conclusionum captarum per promotorem videantur episcopus et vicarius inquisitoris sufficienter convenisse usque in finem processus etiam inclusive, et idem respondeo ad immediate sequentem.
Ad quintam quod licet sententia lata per metum non sit nulla ipso jure per regulam qua generaliter seu regulariter dicitur quod facta per metum tenent ipso jure, C. Abbas
, cum glossa notabili De his, quæ vi metusve causa fiunt367, aliquibus tamen videretur forsan hic aliud esse dicendum cum hic de absolutione vel excommunicatione tractetur et absolutio per vim aut metum obtenta sit nulla, C. Absolutionis368
, cum paritate rationis idem in excommunicatione videatur.
Ad sextam affirmative respondetur per supradicta.
Ad septimam similiter respondetur affirmative juncto octavo dubio seu quæstione.
Ad nonam respondetur negative quoad processum, sed bene est incarceratio nulla, saltem manifeste iniqua pro qualitate quidem seu modo faciendi potius quam pro facto ; si tamen carcer ipse potius esset ad pœnam quam ad custodiam.
Ad X, XII, XIII et XIV prætermissa XI ad quam postea respondetur, licet de omnibus et singulis contentis in hujusmodi dubiis seu quæstionibus mihi non constet per processum, quia tamen mihi ad sufficientiam constat, processus est nullus et, quidquid sit, annullandus.
Ad unam decimam non reperio ætatem postquam ad pubertatum et maxime plenam deventum est, ac etiam sexum excusare a crimine hæresis, cum fides ipsa sit omnibus communis et Ecclesiæ sacramenta, sitque unusquisque relictus in manus sui consilii ut ad dexteram aut sinistram tendere possit, juxta illud Anima mea in manibus meis semper
ita ut dicatur ignorans ignorabitur
etc. Bene tamen fateor quod in pertinacia colligenda seu elicienda quæ necessaria est in materia hæresis, ut supra tactum est, majus tempus majoraque indicia exiguntur in juvenibus et maxime in mulieribus quam in provectis vel in viris cum potius ex ignorantia aut infirmitate seu imbecillitate intellectus quam ex certa malitia vel obstinatione 316videantur errare aliter C. Deus qui
, De pœnitentia et remissione369, C. Sicut dignum
, cum sibi similibus, De homicidio370, habita circa hoc nihilominus distinctione articulorum credendorum explicite et eorum quos sufficit explicite scire, juxta ea quæ sunt dicta in materia processus, articulo primo.
Ad quintam decimam videretur quod non aliter a simili ejus quod dictum est de sententia lata per metum, maxime cum processum esse irritum seu corruere sit pœnale et in pœnalibus mitior pars accipiatur, secundum quod dicimus quod in canonibus ubi dicimus, quod371 anathema sit, sententia excommunicationis ferenda est et non lata nisi ex circumstantiis litteræ aut alias appareat de contrario, ut tenet Johannes Andree in Regula juris lib. VI : in antiqua, et maxime cum negotium de quo tractatur sit judiciale et pro judicialibus sit præsumendum propter auctoritatem, et etiam quia in dubiis res potius interpretanda est ut valeat quam quod pereat, pro quo etiam bene facere videtur C. Hoc etiam
, cum glossa372, C. Cum æterni
, cum ibi notatis, De sententia et re judicata373, licet quibusdam videntur forsan contrarium, propter evidentem dolum seu calumniam, aliter L. In summa
, circa principium De condictione indebiti374.
Ad sextam decimam dici potest conformiter ad beatum Thomam secunda secundæ, q. II, art. VI, in solutione ad secundum art. ubi sic dicit : Dicendum quod simplices non sint examinandi de subtilitatibus fidei, nisi quando habetur suspicio quod sunt ab hæreticis depravati qui in his quæ ad subtilitatem fidei pertinent solent fidem simplicium depravare.
Si tamen inveniuntur non pertinaciter perversæ doctrinæ adherere, si in talibus ex simplicitate deficiant, non eis imputatur. Ex quo patet quod non debuit interrogari de subtilitatibus, et minus debuit de captiosis et implicitis ac difficilimis quæstionibus interrogari patet etiam quod si interrogata fuerit et in respondendo defecerit, non est ei imputandum. Et si bene attendatur, Puella, quantum sibi fuit possibile, voluit interrogantes contentare tam in interrogationibus quam in requisitionibus, 317quia cum ad interrogationes nesciret respondere, diem ad respondendum petebat, et interim voces ei apparentes ad suas requestas, orationes seu preces quas ad Deum porrigebat, ipsam dirigebant in responsione, ei etiam audaciam et spem præbentes, ut sæpius dixit, et consequenter juxta consilium suarum vocum respondebat. In requisitione etiam ut se submitteret Ecclesiæ qua tam diu vexata est quia ignorabat differentiam quæ sibi dabatur inter Ecclesiam militantem et triumphantem etc. ad contentandum eos quatenus se potuit extendere et illustrari de acceptione hujus nominis ecclesia, quatuor videtur intellexisse per ecclesiam. Primo ecclesiam materialem, dicendo quod non erat talis quod deberet prohiberi ab ingressu ecclesiæ. Item postea intellexit Deum, dicendo quod sibi non videbatur differentia inter Deum et ecclesiam. Intellexit etiam ecclesiam Romanam dicendo quod papæ romano debemus omnes obedire. Intellexit etiam dictos judicantes quibus noluit se submittere, et per hoc cum præcedentibus in materia processus in primo puncto satisfactum esse puto quæstioni.
Ad septimam decimam, quia non vidi processum, ignoro quid dicam. Ubi tamen de hoc constaret, videretur idem dicendum quod dictum est de articulis truncatis et imperfectis, imo si constaret hæc procurata fuisse per judices aut saltem ea scivisse, videretur forsitan sententiam esse nullam, cum nullus penitus esset relapsus neque facto neque signo nullumque colorem sententiam habuisse, sed ex omni parte auctoritate, imo et præsumptione quæ prima fronte esset pro ea habenda denudatam ipsumque judicium iniquitatem manifestam continuisse.
Ad octavam decimam et ultimam, satis responsum est per ea quæ dicta sunt in capitulo de forma processus, in secundo articulo, quia cum juris sit quod hoc fiat et hoc factum non fuerit, ipsa quidem nesciente et minus consenciente, utpote et juris et facti ignara non videtur hoc sibi præjudicium aliquod afferre, præsertim cum peritiores consulere non potuerit velut incarcerata et cui nemo poterat loqui, ut satis superius est tactum, maxime cum juris ignorantia excuset mulieres, præsertim ubi de damno vitando certatur, ut hic, quia de periculo suæ personæ vitando, L. Regula
, De juris et facti ignorantia375 regula Ignorantia
, De regulis juris376.
318Si ulterius queratur qualiter sit ad retractationem seu revocationem dicti processus procedendum, cum in materia hæresis possint catholici damnati in eorum vita ut hæretici declarari catholici post eorum mortem, sicut e converso declarati catholici reputantur hæretici, C. Sane profertur377
, et idem tenet Hug. in C. Anastasius378
. Quoad locum in quo tractabitur, in curia Romana merito tractari debet quia illi in vita videtur se submisisse, ad papam etiam pluries petiit duci, et est quæstio fidei ac etiam gravis est materia propter difficile judicium de hujusmodi revelationibus. Hæc enim omnia ad causam ipsam ibi tractandam concurrunt, et cum hoc cessabit suspicio loci nec recusari valebit a quoquam. Quæ autem sit materia retractandi supradictum processum constat ex prædictis.
Quo vero ad partes tam agentes quam defendentes aut evocantes seu evocandas ad judicium, licet plures possint esse partes, cum ii omnes, quorum interest, sint audiendi pluriumque intersit et in communi ac in particulari, ac tamen pro præsenti proximiores ejusdem Puellæ sic deffunctæ viderentur præ cæteris præponendi et ad hujusmodi processum admittendi tanquam suorum injuriam prosequentes in extinctione supradictæ Puellæ seu suffocatione miserabili.
Quo autem ad vocandos viderentur debere vocari judicantes, si superstites sint aut eorum successores in dignitatibus et officiis ac heredes si quos habent, præsertim episcopus qui anulum habuit qui ad restitutionem eorum quæ habuit his, a quo causam habent teneri videntur, successores tamen in dignitatibus et officiis vocari viderentur cum clausula si sua crederent interesse.
Esset autem, narratione facta de iniquitate processus et ipsius vitiositate, tendendum ad declarationem processus nullitatis aut annullationis seu revocationis et ex consequenti ad ipsam e contrario declarandum catholicam et catholice ac fideliter vixisse usque ad diem sui obitus inclusive pro talique habendam, tenendam, etc. supradictosque vocatos379 [si qui comparerent aut eorum loco si nulli comparerent procuratorem regis Angliæ non immerito etiam a principio processus vocandum aut eumdem procuratorem una cum ipsis] 319ad reparationem tantm iniquitatis condemnandos. Etiam quoad corpus ejusdem Puellæ per signum cum alias fieri non possit, juxta consilium sublimium advocatorum consistorialium pallatii apostolici quorum emendationi et correctioni committo ea quæ dicta sunt.
Verum quia in processu sæpe dictæ Puellæ aliqua videntur per ipsam dicta seu confessata quæ fidei derogant supradictorum, maxime cum videatur aliqua et dixisse et fecisse quæ minus bene et dicta et facta sunt, idcirco, prout ad præsens supradicta in memoria teneo, cum non habeam processum pro præsenti, respondebo juxta mentem ejusdem Puellæ quantum memoriæ occurrit. Primo ad id quod posset dici de falsitate litterarum, cum fateatur aliqua scripsisse quæ tamen nolebat impleri in signum cujus faciebat crucem in hujusmodi litteris, ad hoc enim superius responsum est ubi dictum est quod multiplex est simulatio. Quædam enim permittitur etiam viris perfectis, ut patet de David et pluribus aliis. In talibus enim nihil est dolositatis seu duplicitatis quemadmodum dicimus de Christo qui finxit se longius ire, ut in homelia Gregorii super illud evangelii Luce ultimo de discipulis euntibus in Emaus. Præterea licitum est hosti nocere quacunque arte dum tamen fides sibi servetur, minus etiam sufficienter quoad hoc interrogatum est cum non fuerit quæsitum de causa quare hoc faceret : talia enim ex causis faciendi justificantur vel reprobantur, quare, etc.
Insuper ad id quod dicitur de turri a qua deorsum se misit et propter quod videtur se præcipitem dedisse etiam ex desperatione, respondet ipsa quod non desperando neque desiderando suam mortem hoc fecerat neque etiam hoc faciendo credebat mori, sed quia impressum ei erat et incussum in memoria quod Anglici veniebant ad eam capiendum in quorum manus nolebat incidere, pro quotumque ideo credens evadere salivit, et quia dolebat illos de Compendio tam miserabiliter affligi quibus succurrere nitebatur, confessa est tamen se male fecisse in hoc quod deorsum se misit, quodque hoc non fecit de consilio suarum vocum seque confessam fuisse de hoc et pœnitentiam habuisse secundum quod consuluerunt ei suæ voces aut earum altera.
Insuper ad cursus factos ante villam Parisiensem ante Caritatem et plura alia loca ubi non prævaluit Puella, in quibus videretur eam prævaluisse si a Deo missa fuisset, respondetur quod proprio 320motu ad dictas villas seu loca aut ante ea non ivit de consilio suarum vocum sed ad instigationem armatorum qui transeuntes per ante loca supradicta induxerunt eam ad eundum ante ea, ut dicit. Nec ob hoc dicendum est eam minus habuisse spiritum prophetiæ neque etiam gratiam gratum facientem minus habuisse. Non enim asseruit veniendo erga loca illa quod in illo incursu seu insultu obtinerent hujusmodi loca neque in hoc videtur deliquisse cum de ejus parte et suorum armatorum esset justum bellum.
Insuper non obstat si dicatur quod in aliquibus locis sui processus videtur dicere quod nihil fecit nisi de consilio suarum vocum a Deo, ut dixit, sibi missarum, et tamen reperitur aliqua egisse ut se misisse a turri deorsum et aliqua alia quæ non videntur a Deo processisse. Nam ad hoc est responsio in promptu quam etiam facit dicta Puella. Nam cum repeteretur seu reiteraretur suus processus per petitionem promotoris, adveniente potestate vicarii quæ diu fuerat expectata et resumerentur quæ confessata fuerant per eam in processu priori qui deductus fuit per solum episcopum, respondit quod ubi nihil diceret vera essent quæ dicerentur, ubi autem aliquid diceret, staretur huic dicto ultimo. Unde ad propositum respondendo supradictis dixit quod verum est quod quidquid boni fecit, fecit de consilio dictarum vocum a tempore quo sibi apparuerunt.
Præterea non valet si dicatur quod aliqua prædixit futura quæ non evenerunt, utpote quod liberaretur a manibus Anglicorum cujus tamen contrarium evenit cum fuerit igne consumpta, ad quod tripliciter respondetur. Primo quod si bene inspiciuntur ea quæ dixit de sua liberatione quo ad hanc partem, non reperietur eam intellexisse per ea quæ dixit quod ab eis recederet seu manus eorum evaderet, sed sibi dictum est quod liberaretur et quod non timeret ac si sibi diceretur quod omnia patienter tolleraret ; imo inter alia verba de sui deliberatione mensionem faciencia, dixit quod bene sciebat quod liberaretur, sed de modo liberationis nesciebat. Dixit præterea quod bene sperabat quod Deus eam non delinqueret et quod credebat quod Deus per miraculum aut alias ab eis liberaret, et nesciebat an martirio aut alio modo. Tria tamen deprecata est in finalibus ubi contingeret eam apud eos decedere : primum est quod sibi ministrarentur sacramenta, secundum quod eidem ministraretur longa vestis ad modum camisiæ, tertium quod ecclesiasticæ sepulturæ 321traderetur, adjiciens quod si corpus haberent, animam ad Deum referebat. Plura etiam verba protulit concernentia hujusmodi liberationem per quæ apparet quod non intellexit neque dixit se evasuram corporaliter eorum manum, neque etiam dixit hoc sibi fuisse revelatum.
Secundo respondetur quod, prout per suas responsiones patet, de liberatione suæ animæ intelligebat et principaliter respectu cujus anima ? dici potest evenisse quod dixit, juxta quod dicit Augustinus in psalmo Exaudi orationem meam dum tribulor
, etc. Quis enim invocavit Deum et derelictus est ab eo ? Exaudiebantur et occidebantur loquendo de martiribus, et ideo subjungit, et tamen ab inimicis eruebantur.
Tertio spiritus prophetiæ non semper corda prophetarum tangit, ut habet Gregorius in prædicta homelia super Ezechielem ubi sic inquit : Spiritus quidem prophetiæ neque semper neque eodem modo animum prophetæ tangit
etc., et sequitur : Aliquando autem spiritus prophetiæ prophetis deest nec semper eorum mentibus presto est quatinus, cum hunc non habent, se hunc cognoscant ex Deo habere, cum habent
, etc. Et sequitur quibusdam interpositis : Sciendum etiam quod prophetæ sancti aliquando, dum consuluntur, ex magno usu prophetandi quædam ex suo spiritu proferunt et esse hæc ex prophetiæ spiritu suspicantur, sed quia facti sunt per spiritum sanctum citius correpti ab eo quæ vera sunt audiunt et semetipsos quia falsa dixerint reprehendunt. Nathan etenim prophetam etc.
Ex, quo patet quod spiritus prophetiæ non semper tangit corda prophetarum, unde beatus Thomas, secunda secundæ q. CLXXI, art. II, in corpore quæstionis dicit per expressum quod lumen propheticum seu spiritus prophetiæ non inest intellectui prophetæ per modum formæ permanentis, sicut lumen formale est in igne et sole, sed per modum cujusdam passionis sive impressionis transeuntis sicut lumen est in aere. Dicit ultra idem Thomas, eadem quæstione, art. V, in corpore quæstionis, quod mens prophetæ dupliciter a Deo instruitur : uno modo per expressam revelationem, alio modo per quemdam instinctum quem etiam interdum nescientes humanæ mentes patiuntur, ut Augustinus dicit II super Genesim ad litteram ; et ad hoc est Gregorius super Ezechielem ut superius tactum est. Esto ergo quod dicta Puella aliqua prædixisset, ut de sua liberatione aut aliis futuris quæ non evenissent, non ob hoc sequitu 322eam non habuisse spiritum prophetiæ nam etiam in sanctis hominibus, etsi semper maneat spiritus sanctus, hoc est gratia spiritus sancti gratum faciens, non tamen gratia gratis data, ut gratia curandi infirmos, mortuos suscitandi, dæmones ejiciendi vel etiam prophetandi, ut dicit Beda super Jo. cujus verba habentur De pœn. dist. II, in § Querendum.
Præterea esto quod dicta Puella in aliquibus peccasset seu aliqua commisisset, non ob hoc sequitur eam semper fuisse in peccato et nunquam in gratia. Non enim dictum est ei quod fuerit confirmata in gratia, nec tamen dico quod mortaliter peccaverit neque etiam nego potuisse eam peccare etiam mortaliter ; sed esto quod peccasset aliquando mortaliter, non tamen sequitur quin ante peccatum fuerit in gratia et post peccatum potuerit ad gratiam reparari per pœnitentiam. Nam et Johannes in sua canonica dicit : Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosmetipsos seducimus et veritas in nobis non est.
(Johannes I, 3 et C. Si enim omnis inquit
De pœnitentia380). Nec propter peccatum reliquit eam spiritus prophetiæ cum et malis hominibus spiritus prophetiæ quandoque confertur, juxta illud Evangelii Mathei VII ; Multi dicent mihi in illa die Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus et in nomine tuo dæmonia ejecimus et in nomine tuo virtutes multas fecimus ? Et tunc confitebor illis quia nunquam novi vos, discedite a me qui operamini iniquitatem.
Et quidquid sit ex prædictis et aliis similibus concludi potest eam non fuisse hæreticam et de hæresi per consequens minime condemnandam.
Notes
- [280]
Quicherat, ne connaissant le texte de ce mémoire que par le ms. 5970, en avait été réduit, relativement au nom de son auteur, à de simples conjectures. En effet dans le ms. 5970 le nom d’auteur se trouve avoir été rogné lors de la reliure, de sorte qu’il n’en reste que la première syllabe : Johannis de Mo…
Parmi les hommes célèbres du temps, dit Quicherat, Jean de Montigny est le seul que j’aie trouvé répondant aux conditions de ce titre mutilé. Il tenait à la fois à l’Université de Paris, à l’Église de Paris et au Parlement. Son ouvrage est adressé aux juges de la réhabilitation. — (Quicherat V p. 466).
Ceci montre une fois de plus la grande sagacité de l’érudit, ce mémoire est bien de Montigny. La Bibliothèque nationale possède en effet un autre ms. de ce mémoire, c’est le n° 13837, or dans ce dernier fol. 20 recto, on trouve comme suscription, de la même écriture que celle du ms. : Oppinio magistri Johannis de Montigny decretorum famosi doctoris.
Le mémoire se termine fol. 38 sans autre mention.
Nous donnons ce texte d’après le ms. 5970 du fonds latin, fol. 153 recto à 159 verso.
- [281]
Passage corrompu, Quicherat propose ; si quid reperitur.
- [282]
D. Grat. D. XV, 1.
- [283]
De consecrat. D. IV, c. 45, 58 et 73.
- [284]
D. Greg. V, 7, 7.
- [285]
D. Grat. XXVIII, 1, 14.
- [286]
D. Grat. D. XXIII, 2.
- [287]
D. Grat. C. XIX, 2, 2.
- [288]
D. Grat. C. XXVI, 3 et 4, 3.
- [289]
D. Grat. C. XXIV, 3, 28.
- [290]
D. Grat. D. XLVII, 3.
- [291]
D. Greg. I, 9. 10 § 7.
- [292]
Clementis constitutiones, V, 3, 3.
- [293]
D. Grat. C. XXV, 1, 5.
- [294]
D. Grat. C. XXVI, 5, 12.
- [295]
D. Grat. C. XXIV, 1, 14.
- [296]
D. Grat. C. XXXII, 7, 3.
- [297]
D. Grat. D. XVII, 4.
- [298]
D. Grat. C, XXIV, 3, 27.
- [299]
D. Greg. 1, 1, 2.
- [300]
D. Grat. D. XLI, 1.
- [301]
D. Grat. D, XXIX, 1.
- [302]
D. Greg. V, 40, 6.
- [303]
D. Greg. V, 1, 18.
- [304]
D. Grat. C. V, 5, 2.
- [305]
D. Greg. V, 39, 54.
- [306]
Digeste, XLVII, 2, 53.
- [307]
D. Grat. D. XXX, 6.
- [308]
D. Greg. III, 1, 11.
- [309]
D. Grat. C. XV, 3, § 1.
- [310]
D. Grat. C. XXXIII, 5, 17.
- [311]
D. Grat. C. XXXIII, 5, 13.
- [312]
D. Grat. C. XXIII, 2, 1.
- [313]
D. Greg. V, 7, 9.
- [314]
D. Grat. C. XXIII, 4, 22 et 23.
- [315]
D. Grat. C. XXIII, 5, 8.
- [316]
D. Greg. V, 32, 2.
- [317]
D. Grat. D. L, 27.
- [318]
D. Grat. C. XXVI, 5 § 10 in fine.
- [319]
D. Greg. V, 41, 2.
- [320]
D. Grat. D. XLI, 1.
- [321]
D. Greg. I, 9, 10.
- [322]
D. Bonifacii V, 2, 8.
- [323]
D. Greg. I, 29, 31.
- [324]
D. Greg. I, 29, 23.
- [325]
D. Greg. I, 33, 5.
- [326]
D. Greg. I, 38, 10.
- [327]
D. Greg. II, 28, 59.
- [328]
D. Grat. D. XVII, 3.
- [329]
D. Grat. D. XX, 1.
- [330]
D. Grat. D. XXXIII, 7.
- [331]
D. Grat. C. XXXV, 6, 4.
- [332]
D. Grat. C. II, 5, 20.
- [333]
D. Greg. V, 1, 19.
- [334]
D. Bonifacii V, 1, 1 et 2.
- [335]
D. Greg. V, 1, 24.
- [336]
D. Greg. II, 24, 26.
- [337]
D. Greg. II, 20, 31.
- [338]
D. Bonifacii II, 4, 2.
- [339]
D. Bonifacii II, 9, 2.
- [340]
D. Greg. V, 1, 14.
- [341]
D. Grat. C. XXII, 2, 21.
- [342]
D. Grat. C. XXIII, 2, 2.
- [343]
Clement. constit. II, 11, 2.
- [344]
D. Grat. C. II, 7, 41.
- [345]
D. Grat. D. XVII, 6.
- [346]
Clementis constit. V, 3, 3.
- [347]
D. Greg. V, 7, 12.
- [348]
D. Bonifacii V, 12, 27.
- [349]
Clementis constit. V, 3, 1, 6.
- [350]
D. Grat. C. II, 6, 18.
- [351]
D. Greg. II, 25, 5.
- [352]
D. Greg. V, 7, 11.
- [353]
D. Greg. V, 7, 13 § 7.
- [354]
Clementis constit. V, 2, 20.
- [355]
D. Greg. II, 23, 14.
- [356]
D. Greg. I, 1, 1 § 3.
- [357]
D. Grat. C. XXIV, 3, 26.
- [358]
Digeste II, 14, 35.
- [359]
D. Greg. II, 18, 3.
- [360]
Code, X, 49, 3.
- [361]
Digeste, L. 9, 6.
- [362]
D. Bonifacii I, 2, 2.
- [363]
D. Greg. V, 3, 31.
- [364]
D. Greg. III, 43, 3.
- [365]
D. Grat. D. I, 16.
- [366]
Il y a une transposition dans le texte nous l’avons corrigée avec le mss. 13837.
- [367]
D. Greg. I, 39, 2.
- [368]
D. Bonifacii I, 20.
- [369]
D. Greg. V, 38, 3.
- [370]
D. Greg. V, 12, 6.
- [371]
La transposition cesse ici.
- [372]
D. Grat. II, 6, 37.
- [373]
D. Bonifacii 11, 14, 1.
- [374]
Digeste XII, 6, 65.
- [375]
Digeste, XXII, 6, 6.
- [376]
D. Bonifacii V, 12, 13.
- [377]
D. Grat. XXIV, 2, 6.
- [378]
D. Grat. D. XIX, 9.
- [379]
Les mots entre crochets ne se trouvent que dans le mss. 13837, fol. 36 v.
- [380]
D. Grat. C. XXXIII, 3, 40.