Tomes I-II (LA) : Capitulum 8 (8)
Nonum capitulum Quod, post abjurationem et1608 revocationem, virilem habitum ab ea dimissum resumpsit et apparitionibus ac revelationibus suis, quibus publice renuntiaverat, iterum adhesit.
Illa vero que ipsam revocationem concernunt suo loco reservantes, videndum est si Johanna possit debite excusari 505L 149. LA 480-481. BB 105-106quod habitum virilem, quem de mandato judicum alias dimiserat, resumpsit, et etiam suis apparitionibus ac revelationibus, quibus renuntiaverat, ymo et quas publice abjuraverat, tandem adhesit. Nam in primis, de ipso habitu quem resumpsit, tres cause sufficientes assignari possunt.
Prima est divinum oraculum, eujus solum preceptione, ut dixit semper ac tenuit, ilium habitum in primis acceperat. Unde et quando dicebat interrogantibus eam se bene scire quomodo ilium assumpserat, sed affirmabat se nescire quatenus vel quando ipsum dimittere deberet ; ideoque, cum ipsum non libere aut sponte, sed neque mandato divino interveniente, tunc dimisisset, merito timuit Deum in hoc graviter offendisse. Nam sequendum est quod a Spiritu Sancto revelatum est, quoniam vigor et ratio divini instinctus equitati legis humane ac consuetudini antefertur ; argumentum1609 in c. Frustra
, di. VIII [D. G. I. 8. 7] et Due sunt
, XXIX, q. 2 [D. G. II. 19. 2. 2]1610 cum similibus.
Secunda causa fuit sue pudicitie atque virginitatis tuitio. Nam in | carcere existens per tres Anglicos ad minus, viros armorum et, ut presumi potest, lascivos et impudicos, semper custodita fuit ; a quibus multas, ut ipsa testata est, fatigationes et molestias sustinuit ; quinimo, ut ex informationibus colligitur, per quemdam comitem anglicum, cum ipsa in habitu muliebri esset, de eam opprimendo seu corrumpendo gravis violentia irrogata fuit. Unde quia, ut superius dictum est, ex qualitate muliebris habitus ad libidinem provocantur alii, ut in l. Item apud Labeonem. § Si quis virgines
De injuriis [Dig. XLVII. 10. 15. 15], ideo sibi licitum fuit. Nam et interrogata quare virilem vestem resumpserat, causam memoratam assignans dixit quod hoc fecerat quia erat sibi magis licitum1611 vel conveniens habere habitum virilem, dum erat inter viros, quam muliebrem ; vel ideo forte quia || in veste virili habilior erat ad resistendum violentiam inferre tentantibus. Nam, si quecumque honesta causa vel necessitas sufficienter 506L 149. LA 481-482. BB 106-107excusat mulierem ut suscipiat habitum viri, sicut premissimus, quanto magis ubi timetur de virginitate perdenda ; cujus siquidem amittende major metus esse debet quam mortis1612 sustinende, l. Isti quidem
, ff. Quod metus causa [Dig. IV. 4. 8], et l. Initium
De origine juris [Dig. I. 2. 2]. Unde et hac occasione sancta quedam virgo Corinthia juvenis viri clamidem et vestes induit, ut refert Vincentius, tertia parte Speculi, lib. XVIII°, cap. 94.
Tertia vero causa potuit esse urgens et inevitabilis purgandi ventris1613 necessitas. Nam et quidam testes in informationibus predictis asserunt hanc veram1614 causam fuisse, dicentes quod per illos Anglicos custodes fuit de lectulo suo vestis muliebris clam et furtive sublata, et virilis superposita ; quam cum nullatenus induere vellet, et de illa surreptione gravissime conquereretur, exinde cum alias non posset necessitatem effugere, virilem superposuit. Quod attente explorantes illi Anglici alta conclamatione protinus alios complices, mortis Johanne anelos, concitarunt dicentes : Ecce rea est mortis, vos videritis !
Ad episcopum raptim curritur, assidentium magistratus perquiritur et adducitur, vulgus in diversos et pene contrarios affectus scinditur, gens anglica quasi extatico raptu inebriata circumfertur, vel potius, ut dixerim, effreni vesania corripitur et agitur. At et insons Johanna venire coram, quasi ad scenicum illusionis spectacu-|-lum compellitur, detruditur, impetitur1615 et multiplici ludibrio afficienda exponitur. Sed tamen a constantia solita minime dimovetur ; nam fraudem sibi illatam necessitatisque articulum ac violentie attentate impetum virginali pudore reticens, de violatione promissorum emulos dumtaxat causatur, et quod voluntarie receperit humiliter contestatur. Sed haud dubie patientis virtus nocentis || vitium non excludit, ac innocentie lese humilitas non accusans a culpa malitie et crudelitatis flagitiosos non excusat. Si autem hunc vel 507L 149. LA 482-483. BB 107illum non incusaverit, in hoc sane non tam patienter quam prudenter egit ; quoniam impietatem ipsorum diutius experta previdebat quidquid in medium conquerendo produceret, in sui contumeliam solum retorquendum. Verumtamen ut conscientiam quodammodo aperiendo levaret, se innumeras1616 tales molestias passam suo confessori et cuidam alteri presbytero, ut ex informationibus constat, secrete revelavit ; unde, quasi judicium illorum corruptum ostendens et cognoscens, ad solam Dei justitiam tacendo recte provocavit. Neque enim possibile est, in hac resumptione habitus viri, fraudem non intervenisse ; alioquin, quomodo ipsa districtissime compedita sublatam1617 ei alias dictam vestem extra carcerem quesisset ac invenisset ? Assentiendum itaque videtur testibus, dolum ac necessitatis articulum pro hac parte inducentibus. Quod certe Johannam plene excusat. Nam necessitas legi non subjicitur, ut c. III° De furtis [Xa V. 18. 3], cum similibus. Quippe et alicujus malitia alterius simplicitati damnum vel nocumentum afferre non debet, ut ff. De dolo, l. I, in principio [Dig. IV. 3. 1]. Quod autem ista resumptio habitus viri ad relapsum quem hii pretendunt nihil agat, inferius dicetur.
Sed, quo ad apparitiones et revelationes quibus, ut dicunt, publice renuntiaverat, eisque rursus adhesit, notandum quod, ut ex processu apparet, nunquam intentionem ah eis recedere per abjurationem, revocationem aut alias, habuit. Nam, cum de hoc interrogaretur, allegavit tria : videlicet ignorantiam, violentiam et metum. De ignorantia vero potissimum duo dixit : scilicet quod nunquam intellexit seu intendit revocare1618 suas apparitiones ; secundo quod ea non intelligebat ea que continebantur in cedula abjurationis. De violentia dixit quod jussum ei fuerat revocare. De metu vero ait quod illud totum quod fecit, hoc fecit pre timore ignis, et nihil revocavit | quin1619 hoc sit contra veritatem. Et de istis sigillatim videbitur, cum de qualitate hujus revocationis agetur.
508L 149-149 v°. LA 483. BB 107-108Sed sufficit pro nunc videre quod1620 illis revelationibus semper adhesit et nunquam ab eis proprie recessit, sicut neque debebat, ut late superius deductum est. Sed contra istud potest objici quod ipsa finaliter, hoc est in die mortis sue, suis vocibus renuntiavit, dicens quod per eas fuerat decepta, in eo videlicet quod sibi promiserant eam liberare a carcere, et quod ulterius non credebat eis : ista patent in quibusdam informationibus habitis in fine processus. Ad hoc dicendum videtur quod iste informationes, quantum || elici potest ex potioribus testibus earum et non suspectis, clare non habent quod ita dixerit ; sed potius usque in finem constanter asseruit quod revelationes et apparitiones habuit. Si autem a bonis vel malis spiritibus processerint, se ut prius referebat Ecclesie ; ideoque ex eo erat omnino absolvenda, et nullatenus condemnanda. Secundo dicte informationes nullius roboris aut momenti sunt. Nam post latam sententiam et ejus executionem, in quo pretensi judices officio suo plene functi fuerant, recepte sunt, ut1621 ex data illorum constat : unde et extra registrum processus1622 omnino posite sunt, nulliusque cyrographo aut signo quoquomodo roborate ; ideoque non prejudicant. Tertio quia, ut ex eisdem informationibus patet, fuit tunc abhorrende mortis, id est cremationis vicinitas notificata, quam semper pre aliis generibus moriendi asseruit se formidare. Unde nemini debet mirum esse, si simplex et tenera puella, longo et crudeli hostilium carcerum atque vinculorum supplicio fatigata, necnon et voracis flamme mox sustinende ex incussa ei imaginatione perterrita, in aliquo forsan ex humana infirmitate aut muliebri fragilitate variaverit. Nam, et si de sua liberatione ei promissa a vocibus se deceptam dixerit, utique et Christus sevam mortem presentiens se derelictum a Deo questus fuit ; de quo ait Hilarius1623 : Querela derelicti morientis infirmitas est ; non ergo mireris verborum humilitatem et querimonias derelicti, cum formam servi 509L 149 v°. LA 483-484. BB 108-110sciens scandalum crucis videas.
Postremo vero, ut ab istis illa omnino resiliret, per tot et tantos, et adeo continue non solum hortata, sed et vexata fuit, ut etiam si doctissimus vir fuisset in ea profecto sententia vix ita diu perstitisset. Verumtamen ad Deum et Ecclesiam se retulit. Ideo non probatur quod ex hoc ab eis recesserit, sed solum quod humiliter matri Ecclesie se submiserit ; quod ab ea | dudum queri precise videbatur, sed hoc solum captiose, ut manifeste perpenditur. Unde merito eis spiritibus semper adherere debuit ; quoniam, sicut promiserant1624, vere Johanna per martirium et magnam patientie victoriam a corporis ergastulo liberata fuit.
Nam || susceptis devotissime penitentie et eucharistie sacramentis, nomen Jhesus continue acclamando, sanctos Dei et sanctas longo tractu invocando, signaculum crucis summa cum pietate amplexando et osculando, universis qui sibi mala intulerant gratis veniam condonando, et ab universis de sua parte si quibus intulerat humilime implorando, tandem ad extremum Salvatoris nomen cum clamore inter flammarum estum vociferans, emisit spiritum. || Asseritur vero celebri ac gloriosa fama exitum ejus adeo pium, catholicum devotumque fuisse1625, ut astantes numero fere viginti millium omnes ad lacrimas et planctum compassionis1626, etiam Anglicos hostes, provocaverit. Retulerunt etiam quidam se in flammarum medio nomen Jhesus litteris aureis scriptum conspexisse ; alii autem columbam candidam in ejus decessu de flammis egredientem vidisse testati sunt. Visi sunt preterea quidam Anglici, perprius sui acres et crudeles emuli, qui a veritate coacti palam confitebantur injustum ac indignum tam bonam et innocentem personam supplicio mortis damnasse. Multa his consimilia vulgariter feruntur, que usquaque parvipendenda esse non credimus ; sed tamen, quia aliunde reperiri facile poterunt, illa pro nunc silentio transigimus. Patet itaque, quoniam juxta sapientem Catonem correspondent ultima primis, id est, si malignis spiritibus 510L 149 v°. LA 484-485. Q3 347-348. BB 110-111 agitata delusaque fuisset, vix nunquamve hujuscemodi catholicus finis intercessisset. Nam qualis est unusquisque talis et finis debetur ei, secundum Philosophum ; et presertim quia quos diabolus phitonica seu prestigiosa arte deluserit vel deceperit male facit finire, et in eternam damnationem procurat adducere, ut vult Augustinus, et legitur in c. Nec mirum
, XXVI q. V1627 [D. G. II. 26. 5. 14].
Et ista sufficiunt pro materia processus, que juxta exiguam facultatem pro nunc inducere decrevimus, omnia et singula reverenter submittentes correctioni domini nostri pape ac universalis Ecclesie, ymo etiam et caritative emendationi cujuslibet melius sentientis. |
Et sic clauditur primum punctum seu prima pars hujus exilis consilii. ||
Secundum punctum
Sive secunda pars concernit1628 directe formam processus, et continebit duodecim capitula :
Primum, de incompetentia judicis, presertim episcopi Belvacensis.
Secundum, de severitate ejus et inordinato affectu.
Tertium, de incommoditate carcerum ac custodum.
Quartum, de recusatione judicis et sufficienti provocatione seu appellatione ad papam1629.
Quintum, de subinquisitore, ac ejus diffugio, et metu sibi illato. |
Sextum, de corrupta articulorum compositione.
Septimum, de qualitate revocationis seu abjurationis.
Octavum, de pretenso relapsu.
Nonum, de interrogantibus, ac difficilibus interrogatoriis Johanne factis.
511L 149 v°-150. LA 485-486. Q3 348. BB 111-112Decimum, de assistentibus, defensoribus, exhortatoribus, ac etiam predicantibus processui intervenientibus.
Undecimum, de deliberantibus in causa, seu determinationibus eorum quoad capitula cause.
Duodecimum, de qualitate sententie et diffinitione processus.
Primum1630 capitulum Est de incompetentia judicis, maxime episcopi qui processum deduxit.
In hoc enim suscepto opere, non videtur plene sufficere, nisi1631 aliquatenus et pro exiguitate ostenderimus non infuisse sufficientem materiam ut de errore in fide aut heresis crimine || contra Jo-|-hannam impingeretur, aut sic rigide procederetur, nisi etiam aliquid de defectibus ac vitiis processus et judicii contra eam habiti pro modulo tetigerimus. At, quia magis proprie alterius facultatis est, et de bis etiam nonnulli peritissimi juriste reperiuntur doctissime pertractasse, ideo, sub brevitatis compendio, hec a nobis transeunda videntur.
De incompetentia ergo judicis, presertim illius episcopi Belvacensis, domini videlicet Petri Cauchon, coram quo et per quem ille qualiscumque processus noscitur precipue deductus, aliquid in primis dicendum est. Notandum itaque quod, ut dicit sanctus Doctor, 2a 2e, qu. LX, art. II°, actus judicis, in quantum est judex, dicitur proprie judicium. Judex enim dicitur quasi jus dicens, ut c. Negotium § Causa
, De verborum significatione [Xa V. 40. 10]1632. Unde judicium, secundum primam nominis impositionem, justi sive juris determinationem sive diffinitionem importat ; et propter hoc, ut dicit Philosophus in quinto Ethicorum, homines ad judicem confugiunt sicut ad quamdam justitiam animatam. Ideoque in 512L 150. LA 486-487. BB 112-113tantum judicium est licitum, in quantum est actus justitie. Ut autem judicium sit actus justitie, tria potissimum requiruntur, in eo scilicet qui assumit exercere judicium. Primum est, quod procedat ex auctoritate jurisdictionis seu presidentie. Secundum est, quod agat et moveatur ex certitudine, et secundum rectam rationem prudentie. Tertium est, quod inducatur ex inclinatione justitie. Unde, si quodcumque horum defuerit, judicium utique vitiosum erit et illicitum. ||
Nam in primis, quando quis judicat in his in quibus non habet auctoritatem, dicitur judicium usurpatum. Dicitur enim, in glossa super Ia, l. ff. De jurisdictione [Dig. II. 1. I]1633, quod jurisdictio est potestas de publico introducta cum necessitate juris dicendi et equitatis statuende. Itaque, secundum beatum Thomam, qui facit judicium legis edictum quodammodo interpretatur, ipsum videlicet applicando ad hoc1634 vel illud particulare negotium. Cum autem1635 ejusdem auctoritatis sit legem condere et legem interpretari, ideo sicut lex condi non potest nisi publica auctoritate, ita judicium fieri non potest nisi per eum qui publica fungitur auctoritate, que quidem solum se extendit ad subditos. Et ideo, sicut injustum esset quod aliquis constringeret alium ad legem servandam, que non esset publica auctoritate sanctita, ita | etiam injustum est, si quis aliquem compellat subire judicium quod publica et legitima auctoritate non fertur. Unde ad Romanos XIV° [4] : Tu quis es, qui judicas alienum servum ?
Alia ratio hujus est etiam secundum beatum Thomam, et omnino similis predicte. Sententia namque judicis est quasi quedam particularis lex in aliquo particulari facto ; et ideo, sicut lex generalis debet habere vim coactivam, ut ait Philosophus quarto Ethicorum, ita et sententia judicis debet habere vim coactivam, ut astringat ad servandum ejus sententiam ; alioquin judicium non esset efficax. Sed in rebus humanis non habet licite potestatem coactivam, nisi ille qui fungitur publica potestate ; qua qui funguntur superiores reputantur respectu eorum in quos potestatem accipiunt, sive illam habeant 513L 150. LA 487-488. BB 113-114ordinarie, sive per commissionem. Ideoque manifestum est quod nullus potest judicare aliquem, nisi sit aliquomodo subditus sibi vel per commissionem vel per potestatem ordinariam. Et hoc est quod dicit beatus Gregorius, super illo verbo Deuteronomii XXIII° [25] : Si intraveris segetem
, etc. : falcem judicii mittere quis non potest in eam rem que alteri videtur esse commissa
. Argumentum1636 efficax ad hoc : c. Etsi clerici
, De judiciis [Xa II. 1. 4] ; et in c. Quod autem
, De penitenciis et remissionibus [Xa V. 38. 4] ; In primis
[D. G. II. 2. 7], cum similibus. || Permittunt tamen jura, ut aliquis sortiatur alterius forum ratione delicti, ut videlicet per eum judicem quis puniatur in cujus districtu deliquit, ut in qu. VII, c. primo ; VI, qu. III Placuit
[D. G. II. 7. 1. 21 et 6. 2. 3]1637 et De raptoribus c. primo [Xa V. 17. 1] cum notatis ibidem ; c. Postulasti
, De foro competenti [Xa V. 2. 14] ; C.1638 Ubi de crimine agi oportet, l. prima et 2a [C. III. 15. 1 et 2]. Unde tunc episcopus, vel alius judex, in cujus diocesi vel territorio aliquis deliquit, efficitur ejus superior ratione delicti ibidem perpetrati, ut dicit sanctus Doctor 2a 2e, qu. LXVII, art. I°. In hoc itaque proposito nostro, cum diocesanorum episcoporum sint certi ac determinati limites positi sue jurisdictionis exequende quos transgredi non decet, ut c. Ecclesias
, XIII qu. 1a c. 1° [D. G. II. 13. 1], et De sepulturis, c. 1°
[Xa III. 28. 1] ; alias confunderetur maxime ordo ecclesiasticus, si non unicuique | sua jurisdictio servaretur, ut in c. Pervenit
, XI q. 11639 [D. G. II. 11. 1. 39]. Itaque non apparet justum fuisse aliquo modo quod iste episcopus Belvacensis, obtentu sue jurisdictionis ordinarie, in Johannam ipsam judicium subripuerit. Constat autem quod in predicta ejus diocesi neque alias moram aliquo modo traxerat, neque illic domicilium habebat, sed potius in loco proprie originis ; quia unde quis oriundus fuit, ibi domicilium habere dicitur, ff. De senatoribus, lege penultima1640 [Dig. I. 9. 11], Et etiam, 514L 150. LA 488-489. BB 114-115ut aliqui magni bene notant, tunc || in exercitio imposite sibi legationis erat ; ideo vetus ac proprium domicilium suum minime censetur mutasse, ut 1. Cives
, C. De Incolis, li. X° [Cod. X. 39. 7]. Preterea, ut dictum est, per multos prelatos regni olim fuerat examinata et admissa, aut saltim permissa seu tollerata. Unde injustum videtur quod iste episcopus, cum in alios superioritatem non haberet, judicare in ea re presumpserit. Nam reputare debuit tot et tantorum prelatorum atque doctorum rectum et integrum fuisse judicium, juxta illud : Integrum est judicium, quod plurimorum sententiis comprobatur
, c. Prudentiam
, De officio judicis delegati [Xa I. 29. 21]. Ideo in causa hac judicandi auctoritatem nullam habuit ; par enim in parem non habet imperium, c. Innotuit
, De electione [Xa I. 6. 20], et l. Adversus
, C. Si adversus rem judicatam [Cod. II. 27. 3]. Denique, ratione delicti ibi commissi, non est sortita ejus forum ; quoniam si de criminibus, de quibus accusabatur, in nullo alio loco reperiatur deliquisse, quantominus ibi, cum nunquam illic fuisset, nisi duntaxat in eo exitu quando fuit capta. Nec sufficit allegare quod in armis et in virili habitu fuit deprehensa ; quoniam ista non sunt graviora, de quibus per illos damnatur ut errans in fide1641, schismatica, heretica et hujusmodi. Nunc vero episcopus solum cognoscit de criminibus commissis in sua diocesi, in c. Cum contingat
, De foro competenti [Xa II. 2. 13]. Neque etiam valet, si quis dixerit quod hereticus ubique potest puniri, quoniam, secundum leges, in celo et in terra delinquit, ymo et ipsa elementa offendit. Dicendum quod hic presupponitur quod probari debet, videlicet quod ipsa | fuerit heretica ; sed1642 hoc non apparet, ut jam probatum est et adhuc magis plene inferius apparebit. Item, propter hoc quod hereticus totum universum quodammodo offendit, non confunduntur ex eo ecclesiastice jurisdictiones, ut videlicet per quemlibet ordinarium episcopum possit hereticus indifferenter puniri, sed dumtaxat regulariter per suum, ut notat Johannes Andree, super verbo Ubique
, c. Ut officium
, De hereticis 515L 150-150 v°. LA 489-490. BB 115-116[VI° V. 2. 11] ; et allegat c. Si episcopus
, De officia judicis || ordinarii, li. VI° [VI° I. 16. 7], ubi cavetur quod episcopus potest sedere pro tribunali et causas audire in omni loco sue diocesis. Et ad hoc bene facit c. Ut commissi
, circa medium eodem titulo et libro [VI° v. 2. 12] : Ibi cum prelatis quorum subsunt jurisdictioni
etc. Ideo, concesso quod in premissis Johanna etiam alibi deliquisset, tamen non debuit iste episcopus de illis cognoscere ; quoniam ubi grave crimen est, remittitur ubi quis deliquit, l. Desertorem
, ff. De re militari [Dig. XLIX. 16. 3], et l. Si1643 qui
in fine, De accusationibus [Dig. XLVIII. 2. 7]. Amplius, quare hic episcopus, queso, cum procedere instituisset, non processit in proprio loco sue civitatis aut diocesis ? Respondebit, quod non ausus fuisset propter alteritatem obedientie, sub qua tunc civitas Belvacensis a Francis detinebatur. Ideo, ut videtur, sibi licuit aliunde procedere per Clementinam Quamvis
, De foro competenti [Clem. II. 2. 1]. Sed procul dubio istud plus accusat eum quam excusat ; nam Clementina illa loquitur de episcopo violenter et injuste a sua sede expulso. Iste autem cum esset lingua et natione, quinimo et ob causam Ecclesie sue, Gallicus regique Francie subditus, quis prohibuit eum1644 in ecclesia sua, principi suo legitimo et naturali debitam fidelitatem prestando et servando, pacifice residere, sicut et alii quamplures prelati circumvicini fecerant, ut Remensis, || Senonensis, Trecensis et hujusmodi, qui alias sub Anglorum servitute extiterant ? Restat ergo quod non debuerit censeri expulsus, ut dicta constitutio in hoc ei suffragetur, sed potius quod1645 ex concepta infidelitate ad suum verum principem infidus voluntariusque transfuga reputetur.
Ulterius, dato quod vere esset expulsus secundum mentem dicte | Clementine, tamen non debuit secundum intentionem ipsius constitutionis ad alienam civitatem judicium transferre, quamdiu locum insignem et opportunum in propria diocesi reperire potuit. Satis autem presumendum est quod tunc 516L 150 v°. LA 490. BB 116-117erant loca multa in sua diocesi obedientie Anglicorum subjecta. || Adhuc posito quod non esset alius locus, tamen potuit commode per alium subrogatum in propria civitate procedera ; ideo non potuit aliunde, ut notat Johannes Andree in dicta Clementina, in verbo Per alium
.
Demum exigitur quod locus sit citato securus, ut etiam notat Bonifacius de Amanatis post alios, in dicta constitutione. Nunc vero constat quod civitas Belvacensis, que sub obedientia regis tunc erat, magis secura Johanne fuisset quam Rothomagensis, que tyrannidi Anglicorum suberat. Neque etiam reperitur quod aliam causam preter istam solam titulo sue ordinarie jurisdictionis ibidem deduxerit. Ex quibus evidenter apparet hoc judicium non solum corruptum, sed etiam ob defectum legitime seu competentis potestatis temere et injuste per dictum episcopum usurpatum fuisse.
Secundo, debet judex procedere ex certitudine rei de qua agitur et secundum rectam rationem prudentie. Cum enim deest certitudo rationis, puta cum aliquis judicat de his que sunt dubia vel occulta per aliquas leves conjecturas aut presumptiones, tale judicium dicitur suspitiosum seu temerarium ; hoc ponit Doctor sanctus ubi supra. Sciendum ergo quod, sicut jurisdictiones sunt limitate secundum loca et personas, ita ut quis possit judicium exercere hic et non alibi, et in hanc personam et non in aliam, ita etiam limitate sunt quo ad negotia et causas, ita quod quilibet judex non potest indifferenter in causam quamcumque occurrentem. Et iterum, cum judex sit interpres justitie, ut dictum est, interpretatio autem fit per nota et certa ; sequitur quod de his que excedunt facultatem jurisdictionis aut non possunt attingi certitudine probationis, non debet aliquis talium sibi assumere judicium. Sunt autem aliqua que sui magnitudine ac incertitudine fugiunt et excedunt lege communi humanum ingenium, de quorum genere sunt inspirationes ac divina oracula. Unde talia, quia alta sunt et occulta, non sub humano, sed solum sub divino cadunt judicio, primi Regum XVI° : Homines vident ea que patent, Deus autem intuetur cor
; et bene expresse in c. Si omnia
, VI q. I [D. G. II. 6. 1. 7], c. Erubescant
, 517L 150 v°. LA 490-491. BB 117-119di. XXXII [D. G. I.32. 11] et c. Christiana
, XXXII q. V [D. G. II.32. 5. 23], cum si-|-milibus1646. Nam || cum de istis non possit Ecclesia divinare, c. Ut nostrum
, Ut ecclesiastica beneficia [Xa III. 12. 1] ; ymo judicium Ecclesie sepe in his falli et fallere potest, c. A nobis
, De sententia excommunicationis [Xa V. 39. 28], ideo de ipsis non judicat, c. Sicut tuis
et Tua nos
de symonia [Xa V. 3. 33 et 34]. Et notanda est glossa in dicto c. Erubescant
. Nam, etiam de mediocribus, incertis seu indifferentibus, homini prohibetur judicium. Ait enim Augustinus, in libro De sermone Domini in monte : Ea facta, que dubium est quo animo fiant, in meliorem partem interpretemur. De his autem que non possunt bono animo fieri, sicut sunt stupra, blasphemie et hujusmodi, nobis judicare permittitur. De factis autem mediis, que possunt bono et malo animo fieri, temerarium est judicare, maxime ut condamnemus.
Hec ille. Sed et valde ad propositum ait beatus Hilarius, super Matheum : Sicut vetat Dominus ne1647 judicia ex incertis rebus inter homines sumantur, ita ne judicium de divinis rebus ex ambiguitate suscipiatur, hoc penitus a nobis repellit, sed ut constans fides potius retineatur ; quoniam sicut ex incertis rebus peccatum est perperam judicare, sic in his rebus de Deo judicium inire fit criminis.
Unde et hac ratione beatus Augustinus, primo libro de Civitate Dei, cap. XXV°, non audet improbare quin ab Ecclesia debite venerari possint quedam virgines, que ne violarentur || se in flumen precipitaverunt, quia nescit an id ex inspiratione divina1648 fecerunt. Ad idem magister Jacobus de Vitriaco, episcopus Tusculanus, scribens ad Fulconem Tholosanum, commendat quasdam mulieres que, ne in vastatione civitatis Leodiensis sue castitatis damnum incurrerent, se ipsas in flumen precipitaverunt, aut in sentinas stercorarias ultro prosilierunt. Estimat enim illas hoc instinctu divino fecisse, ut narrat frater Vincentius, quarta parte Speculi Historialis, lib. XXXI°, cap. 13°. Supra 518L 150 v°-151. LA 491-492. BB 119-120tales ergo Ecclesia judicium non assumit, sed divino potius judicio ac proprie eorum conscientie relinquit, ut c. Inquisitioni
, De sententia excommunicationis [Xa V. 39. 44], et c. Nisi cum pridem
, De renuntiatione [Xa I. 9. 10]. Cum itaque in presenti causa ageretur de divinis revelationibus, que omnem legem superant, ut c. Ex parte
, De conversione conjugato-|-rum [Xa III. 32. 14], temerarium plane fuit huic episcopo, ac etiam collaterali suo, de hac re altissima et secretissima velle judicare summoque Dei judicio, cui specialiter ac expresse hujusmodi cause reservantur, presumere derogare, cum lex superioris per inferiorem tolli non possit, c. Ne Romani
, De electione, li. VI° [Clem. I. 3. 2]. Ideoque judex fuit incompetens et judicium per consequens nullum, quia ad ipsum non spectabat cognitio aut diffinitio talis ac tante cause. Ar. c. Inferior
, XXI di. [D. G. I.21. 4], et Cum inferior
, De majoritate et obedientia [Xa I. 33. 16]. ||
Postremo requiritur quod judex procedat ex inclinatione justitie. Justitia enim est ex qua procedit dispositio et idoneitas ad recte judicandum ; que quidem si defuerit, ex eo redditur judicium perversum, corruptum et injustum. Sed, quia istud videtur potissimum affectionem seu dispositionem animi ipsius judicantis concernere, ideo in proximo capitulo locum oportunum habebit.
Secundum capitulum De judicantis episcopi inordinato et corrupto affectu ac ejusdem severitate.
Ad plenius declarandam incompetentiam pretensi judicis, videlicet episcopi Belvacensis, satis congruit aliquid adducere de sui animi manifesta et vehementi passione seu corruptione, ac ejusdem severitate in procedendo ostensa. Nam, ut supra immediate dicebatur, ad verum judicium et competentem ac saltem bonum et legitimum judicem requiritur quod procedat ex inclinatione justitie ; alias non est judex, c. Negotium
, 519L 151. LA 492-493. BB 120-121§ Causa, De verborum significatione1649 [Xa V. 40] et XXXIII q. 2, c. Justum
[D. G. II. 23. 2. 1]. Et ad hoc facit ubique non solum Scriptura, sed etiam leges et canonica jura, quorum tediosa foret et onerosa allegatio. Sed hoc precipue deducitur XI qu. | III, per totum [D. G. II. 11. 3], et bene expresse in c. Cum eterni
, De sententia et re judicata, li. VI° [VI° II. 14. I]1650. Circa vero judicium in Johannam factum, quantum maxime ad partem episcopi judicantis spectat, ex multiplici evidentia patet favor corruptus.
In primis enim quia, suo naturali et vero principe derelicto, ymo et sede sua episcopali spreta, cujus gratia inter pares Francie annumerari debuerat, maluit tamen, ut dictum est, quasi vagus cum Anglicis residere quam suo legitime regi debitam fidelitatem prestare et servare, quamvis nulla subesset causa digna ut regis Francie obedientiam subterfugeret. Secundo, quia regis Anglie, hostis manifesti ac invasoris corone Francie, hic episcopus || quasi primus et potissimus usque ad mortem semper consiliarius fuit et sub ejus stipendiis semper1651 continue vixit. Tertio et magis specialiter, quia in hac causa se nimis partialem ostendit ; nam ipse in propria ad dominum ducem Burgundie et dominum Johannum de Lucemburgo militem, qui exercitum et castra ante Compendium tenebant, ivit et1652, ut sibi dictam Johannam quam captivam tenebant expedirent, multa et magna dona offerens, longa stipulatione cum eis disceptavit, votaque regis Anglie quo ad hoc et sua per cedulam artificiose confectam explicans, tandem pretio decem mille francorum, ymo et multo majore, tradi sibi ac expediri obtinuit. Quarto, quoniam non sibi directe, seu primo et immediate, sed potius regi Anglie, ipsius Johanne hosti capitali, eam expediri requisivit, sicut et de facto expedita fuit ; ista patent in processu fol. 1° et 4°. Quinto, quia undecumque dictam summam habuerit, id est, vel de se aut de suo acceperit, seu a rege predicto eam 520L 151. LA 493-494. BB 121-123exegerit, hoc tamen corruptum favorem ostendit ; quia || neque ex jure, neque ex more est, quod qualicumque etiam minimo pretio prelati aut principes suspectos in fide habeant redimere. Sexto, quia cum ad Rothomagum per eumdem episcopum adducta esset, et coram Anglicis suam legationem exponeret, visus est palam voce, vultu manuumque applausu ac ceteris motibus corporis, magnam exultationem pretendere, cum tamen dicat l. Observandum
, ff. De officio presidis [Dig. I. 18. 19] : Id non est constantis ac recti judicis cujus animi motum vultus detegit
; sed et poeta eleganter ait : Heu ! quam difficile est crimen non prodere vultu.
Septimo, quia cum omni admiratione et stupore divinam legationem Johanna, prout tunc vul-|-gatissima fama erat, exercens militares actus strenuissime peregisset mirasque victorias ubique reportasset, absque dubio iste processum1653 propter fame repugnantiam intentare formidasset, nisi inordinatus favor mentis sue notitiam superasset ac rationis integritatem plene violasset. Octavo, ad majorem commoditatem, propinquitatem1654, et secundum1655 juris rationem1656, equitatem dignioremque et ampliorem sapientum assistentiam, nec non et tranquilliorem ac securiorem cause deductionem, poterat Parisius procedere quam Rothomagi, ubi tunc Anglorum universa cohors ac impetuosus fragor strepitusque versabatur. Nono, quia hic episcopus protestatur se ideo velle Rothomagi procedere, quoniam ibi copia doctorum ac sapientum aderat ; quare ergo de Parisius et aliunde tot numero venire fecit, et fere per medium annum tot doctores ad suas vel Anglicorum expensas tenuit, sicut patet ex informationibus et etiam ex processu. || Decimo, quia Anglicis expresse affectos doctores convocavit specialiter, alios veto non affectos respuit ac expulit et processui adesse minime permisit. Undecimo, quia maximis Anglicorum expensis processus omnino deductus fuit ; quod quidem absque favore 521L 151. LA 494-495. BB 123-124esse non potest, cum in causis fidei sic fieri alias minime compertum sit. Duodecimo, quoniam cum in exercitu regis Francie capta fuisset, et nullas contra eam informationes saltim legitimas haberet quod illa in fide aliquando deliquisset, quoniam verisimile est quod de eis in processu constaret, mirum est, ymo certe perversum et iniquum ut contra eam in causa fidei procedere tentaverit. Unde ex eo restat accipere quod hoc ipsum, ut eam prorsus exterminaret ac regem Francie pro posse infamaret, fecit. Tertiodecimo, quia totum processum deduxit infra castrum Rothomagense tunc ab Anglicis usurpatum et occupatum, et per consequens ad talem causam non solum incommodum, sed etiam evidenter suspectum ; et hoc maxime quia locum ecclesiasticum inibi accommodari sibi petierat ob hanc causam et obtinuerat bonum utique et opportunum. || Quartuodecimo quia1657 quemdam celebrem doctorem, magistrum videlicet Johannem Lohier, tunc auditorem rote in romana curia, fideliter super hoc atque veridice deliberantem quod processus ille iniquus esset ac nullus, sic minis exterruit, ut confestim et occulte fugam peteret ; hoc patet in informationibus. Quintodecimo, quia non simpliciter et de plano, ut res expostulat et juris dispositio tradit, processit, sed cum quanta figura et solemnitate potuit, non quidem, ut de se | patuit, ut ex assistentium plurium informatione seu directione judicium consultius seu rectius faceret, sed potius ut ex subdola fictione tante celebritatis magnitudinem cause pretenderet, et partem regis Francie velamine apparentis justitie infamaret ; sicut et pontifex Caiphas scidit vestimenta sua sedens pro tribunali adversus Christum ; de quo ait Chrisostomus : Hoc fecit, ut accusationem redderet graviorem, et quod verbis dicebat factis extolleret.
Sextodecimo, quia dum ad extremum Johanna comperta fuit habitum viri resumpsisse, idem episcopus immodeste applaudens Anglicis cum multa exultatione fertur palam dixisse : Ecce capta nunc est.
Hoc similiter patet ex informationibus. Septimodecimo, quoniam veri simile est quod 522L 151-151 v°. LA 495-496. BB 124-126ad ejus suggestionem maxime ac procurationem, et ut ex illo judicio gloriam sibi undique vindicaret, quinimo ut nota quasi generalis ac extreme infamie partem regis Francie vulneraret, scripsit rex Anglie diffinitionis ipsius cause gratulatorias litteras ad papam et cardinales, ad imperatorem, ac etiam ad universos Francie prelatos, quarum tenores de verbo ad verbum in fine registri ipsius processus habentur. Unde ex his manifeste apparet quod ille, ex favore corrupto et inordinato, et ut precise Anglicis complaceret, causam hanc assumpsit atque eo perverso ordine processit.
Denique et ex eadem radice, videlicet ex fomite odii ad personam Johanne, clare advertere possumus ipsius episcopi feritatem in procedendo multipliciter ostensam. Et eo enim quod ipse totis precordiis partem Anglicorum fovebat, Puellam ipsam pro jure regni et veri regis Francorum felicem victricem, tamquam illis hostibus admodum contrariam et obnoxiam, || ut presumi potest, ymo et ex affectu clare patet, odiebat. Et ad hoc veniunt fere omnes testium Rothomagi examinatorum depositiones ; et utique ex serie processus hoc idem elici potest.
In primis itaque memorati episcopi impia severitas ex eo patuit quia, cum isti episcopo per supradictos dominos Johanna expedita fuisset, eam protinus1658 Anglicis ipsius Johanne capitalibus inimicis exhibuit et tradidit. Secundo, quia, licet contra eam intenderet procedere in causa fidei, nihilominus permisit eam contra omnem juris formam et cause exigentiam detrudi in carceribus castri Rothomagensis, quamvis, ut premissum est, ecclesiasticos carceres ibidem implorasset et impetrasset. Tertio, quia statim fecit eam inhuma-|-nissime compeditari, et catena ferrea cuidam posti || affixa districtissime vinciri ; ymo, ut ex informationibus colligitur, gabiam ferream, ut in illa continue stans erecta captivaretur et amplius cruciaretur, fieri fecit. Quarto quia, priusquam citatione eam convenisset atque causam ipsam seu processum incepisset, sic ut premittitur in arcto carcere 523L 151 v°. LA 496. BB 126-127et penali ac duro poni precepit, aut saltim permisit ; quinimo in eodem1659 statu vincta et captivata jussu ejusdem citata fuit. Quinto, quoniam per Anglicos viros armorum, non solum ipsi Johanne, ut ille1660 bene noverat, inimicos et odiosos, sed certe, ut veri simile est, lascivos et discolos, illam precise custodiri voluit, instituit et decrevit. Sexto, quia hujusmodi custodes instituens, de alimonia per eos sufficienter ac debite ministranda, de violentia non inferenda et hujusmodi non admonuit ; sed solum quod illam bene et diligenter custodirent, quodque nemo loqueretur cum ea nisi de ejus expressa licentia juramento solemni astrinxit, de quo sane opus non erat, cum ad hoc nimium voluntarii essent. Unde ex hoc presumitur quod non solum multis necessitatibus illa subcubuit, sed et plurimas vehementes molestias pertulit. Septimo, quia, dum citata fuit, tres pias et rationabiles supplicationes per ipsam factas idem episcopus crudeliter repulit ac denegavit : prima, quod missam audire posset et divino quandoque interesse officio ; secunda, quod vellet una secum viros ecclesiasticos de partibus || Francie sicut et Anglie in ea materia convocare ; tertia fuit conquerendo et humiliter petendo quod non ulterius sic dure in compedibus ferreis ac vinculis detineretur. Sed in nullo istorum fuit exaudita, sed potius per ipsum episcopum asperrime repulsa ; ista patent clarissime circa initium registri seu processus. Octavo, quia per illos Anglicos ad custodiam ejus deputatos ad locum examinis semper duci et ad carcerem reduci, et non per alios, idem episcopus voluit et instituit. Nono, quia tres illorum Anglicorum custodum in eodem carcere continue stare, quinimo et singulis noctibus ibidem jacere, voluit et permisit. Decimo, quoniam ex ipsius episcopi ordinatione nullus cum ea poterat loqui, nisi de illorum Anglicorum licentia ac in eorum presentia ; ymo ad eam duritiam atque sevitiam inde res ipsa pervenit, ut neque ipsemet episcopus, aut etiam subinquisitor conjudex potuissent1661 cum ea libere et absque illorum assensu 524L 151 v°-152. LA 496-497. BB 127-129vel presentia loqui. Ista patent ex dictis informationibus. Undecimo, quia in singulis examinationibus compulit eam de dicendo veritatem, quantum ad || omnia que ab illa peterentur, super evangelia | jurare ; super quo nimium gravari valde conquesta est. Patet ex processu. Duodecimo, quoniam difficilia, subtilia, obscura, captiosa et truncata interrogatoria, non obstante sexus ipsius Puelle atque sensus fragilitate, injecit fierique fecit ac permisit ; unde etiam multi assistentium sepius murmurabant ; verumtamen illos ex eo dure increpabat. Patet ex processu et informationibus. Tertio decimo, quia ut dolosus insidiator et perfidus calumniator multa impertinentia sibi interrogatoria fieri fecit : que quidem ad fidei causam, quam ille inaniter gloriabatur se1662 prosequi minime attinebant, sed potius regni ac corone Francie misteria1663 et archana concernebant. Unde ipsa velut circumspecta, vel magis divino spiritu ducta, respondebat dicens : Hoc non est de processu vestro
; aut dicebat Transeatis ultra
, vel aliquid hujusmodi, subjungens frequenter quod mallet abscindi sibi caput quam ea revelare que ad dominum regem ibant. Hoc totum constat ex processu. Quarto decimo, quia non obstante sexus fragilitate, carceris et vinculorum longa et || gravi perpessa acerbitate, victus et alimonie parcitate, ac etiam vehementi qua plerumque laborabat infirmitate, continuis tamen et fere cotidianis examinationibus ab initio januarii usque ad finem maii eam non cessavit vexare ; et denique ad cumulum sue impie feritatis non parum facit, quod de mane singulum examen per tres horas protrahebatur, et sepe eadem die tantumdem post prandium. Patet ex informationibus. Quinto decimo, quia per promotorem cause, non pauciora quam LXX capitula uno contextu adversus eam proposita fuerunt, ad que sigillatim et per se ipsam absque directore responderet ; in quo quidem conflictu per quatuor dies integros et continuos incredibiliter molestata fuit ; ut patet ex processu. Sexto decimo, quia contra simplicem, indoctam et minorem annis puellam tot numero prelatos 525L 152. LA 497-498. BB 129-131ac in omni facultate doctores seu sapientes pro sibi assistendo convocavit, ita ut quandoque ultra quinquaginta affuerunt, aliquando veto et communiter quadraginta, coram quibus nunc per istum nunc per ilium et plerumque per diversos inordinate et confuse simul fuit || prefato tempore examinata, in quorum haud dubie conspectu etiam vir doctissimus examinandus merito erubuisset atque expavisset. Hoc partim ex processu, partim ex informationibus apparet. Septimo decimo, quia idem episcopus elegit ac ex industria, ut verisimile est, designavit officiarios in causa, non solum astutos, sed et parti Anglicorum evidenter affectos, presertim | promotorem et interrogatorem, etiam et quosdam notarios subdolos instituit, qui in absconso et occulto scribentes1664 omnia dicta Johanne falsitatis crimine corrumpere studebant, nisi eorum fraudem et malitiam precipuus cause notarius, dominus videlicet Guillermus Manchon, viriliter obsistendo detexisset seu interrupisset. Et hoc similiter patet ex registro et informationibus. Octavo decimo, quia cum Johanna mirum in modum vexaretur de se submittendo judicio Ecclesie, et quidam religiosus in publico examine suggessisset eidem quod1665 se submitteret concilio generali, quod tunc actu celebrabatur, quodque ibidem erant prelati etiam de obedientia regis Francie, et ipsa cito ac hilariter annuisset, mox ipse episcopus prefatum religiosum durissime increpavit dicens quod taceret in nomine diaboli, nolens preterea idem episcopus quod illa submissio in scriptis poneretur. Hoc patet in informationibus. Undevicesimo quia1666 legitimos ac benivolos directores seu defensores sicut cause arduitas et persone || qualitas quoad sexum, etatem et sensum requirebat, non ministravit, cum tamen non solum juris canonici, sed et civilis legis benignitas hoc velit et jubeat. Vicesimo, quia cum de assensu subinquisitoris aliqui ivissent ad consolandum eam ac exhortandum, ab eodem episcopo gravissimas minas de submersione perpessi sunt ; et ob hanc causam quidam magister 526L 152. LA 498-499. BB 131-132Johannes de Fonte, quem suum in hac parte vicarium alias instituerat, fugam latenter petiit, duoque fratres predicatores ob id, nisi obstitisset memoratus subinquisitor, in maximo discrimine vite sue fuerunt ; quippe et multi alii similes terrores de exilio, submersione et hujusmodi sustulerunt, ut patet in informationibus. Vicesimo primo, quia quidam falsi et ficti suasores ad ipsam, illo episcopo ut verisimiliter presumitur sciente, ymo forsan ad hoc mittente, hortante et suggerente, introducebantur, simulantes se de parte regis Francie, et eam in dolo adhortantes ne ullo modo, si evadere mortem vellet, Ecclesie se submitteret ; quorum unus in1667 informationibus magister Nicholaus Loiseleur nuncupatur. Vicesimo secundo, quia absque legitima et sufficienti comprobatione rei, cum utique totius processus || materia saltim potior incerta esset et occulta ac in omni recto judicio ad partem humaniorem trahenda, ymo potius absque definitione penitus relinquenda, nihilominus adjudicavit eam, et compulit coram multis milibus personarum utriusque sexus publice exponi, atque in scafaldo sublevatam cum extrema ignominia predicari, et tan-|-dem, nisi quedam enormia atque execrabilia, sibi per cedulam quam minime previdit aut intellexit exhibita, nedum revera per eam nunquam perpetrata, sed et neque excogitata, revocaret et abjuraret, de illam statim comburendo fecit per predicantem aspere comminari ; et denique, cum illa merito resisteret, jussit sententiam definitivam de relinquendo eam brachio seculari pro majori parte legi. Ista similiter constant1668 ex processu et informationibus. Vicesimo tertio, quia cum ipsa, de vigore hujuscemodi abjurationis ignara, suadentium instantiis simpliciter et humiliter paruisset, quippe et supplicasset quatinus a tetris et profanis illis carceribus et a vinculis ipsis crudelibus quibus tamdiu afflicta extiterat absolveretur, virisque probis et ecclesiasticis custodienda traderetur, eligens potius concito mori, ut lacrimabiliter asserebat, quam ulterius sic detineri, nihilominus eodem episcopo volente fuit per manus gladiatorum 527L 152. LA 499-500. BB 132-134anglicorum ad pristinos carceres contumeliose reducta, et crudelius quam ante detenta, ymo et de violatione sue pudicitie vehementer impetita. Hec, ut prius, ex processu et informationibus. Vicesimo quarto, quia precise ob causam resumptionis habitus viri modo premisso, et etiam constantissime adhesionis ad suas revelationes, prefatus episcopus non acquiescens deliberationi et consilio sanioris partis assistentium super ea causa per eum convocatorum, cito et precipitanter ad definitivam sententiam processit, brachioque seculari cremendam reliquit. Hoc ex processu. || Vicesimo quinto, quia ad extremum, ut ex tenore registri circa finem patet, fuit per istum Johanna omni commutatione1669 et gratia judicialiter reputata penitus indigna1670, quamvis penitentie et eucharistie sacramenta percipere devotissime requisiverit ; ut constat ex informationibus. Vicesimo sexto, quia per unam et eamdem sententiam fuit Johanna pronuntiata excommunicata, neque tamen reperitur quod exinde beneficium absolutionis reportaverit, sicut ex stillo inquisitionis et moris et juris est ; sed confestim post pronuntiationem igni tradita fuit, tanquam non solum corporis sed etiam anime1671, quantum potuit et sua interfuit, ille ad cumulum vindicte impius judex perditionem sitierit. Hoc in processu ex tenore sententie perpenditur. Vicesimo septimo, quia non obstante devotissimo atque piissimo ejusdem Johanne exitu, cujus gratia etiam ille episcopus coacta compassione impulsus uberrime lacrimari visus est, nihilominus adhuc quod supererat sue ferocitatis non omittens, quippe et mortuam persequi | volens, jussit flamme reliquias, ut pote cineres et pulveres, colligi et in flumen ex toto projici. Hoc ex fama publica patet. Vicesimo octavo, quia quemdam religiosum ordinis predicatorum, eo quod dixerat omnes qui sepe dictam Puellam damnaverant seu judicaverant male fecisse, compulit judicialiter || revocare et carceri fere per annum in pane et aqua presumpsit condemnare. Hoc expresse habetur in fine registri.
528L 152-152 v°. LA 500-501. BB 134-135Et ita ejusdem episcopi manifesta severitas ac persone affectatum odium ex premissis evidenter comperitur, cum tamen in judice, etiam secundum dictamina civilium legum, hoc ac summum execrabile censeatur, quoniam semper ad humanitatem inclinant, ff.1672 l. Nulla
, De legibus et senatusconsultis [Dig. I. 3. 25] in qua dicitur : Nulla juris ratio aut equitatis benignitas patitur, ut que salubriter pro utilitate hominum introducuntur, ea nos duriore interpretatione contra ipsorum commodum producamus ad severitatem.
Et ff.1673 l. Observandum
, De officio presidis [Dig. I. 18. 19], dicitur : Jus reddens in cognoscendo excandescere, scilicet ira, odio aut indignatione, non debet adversus eos quos malos putat. Quanto magis ergo secundum canonica jura in ecclesiastico judice aut prelato, causam potissimum fidei deducente, severitas ac impietas damnabilis perhibetur, cum promptiora semper sint ad absolvendum quam ad condemnandum, ut c. Ex litteris
, De probationibus [Xa II. 19. 3], et ad hoc in glossa allegantur ibidem multe concordantie. Sed et in premissa fidei causa, que potius ad reducendum devios quam puniendum ex communi et sincere intentione ecclesie agitur, omne odium, omnis rigor, omnisque impia severitas tam prelatis quam inquisitoribus contra hereticam labem deputatis districtissime et sub gravissimis penis interdicitur, ut clare patet in constitutione Multorum
, cum notatis ibidem per doctores, titulo De hereticis, li. VII° [Clem. v. 3. 1]. || Nec sufficit ad excusationem hujus, quia frequenter iste episcopus videtur protestari se zelo fidei et affectu justitie dumtaxat ad procedendum moveri. Nam vitia plerumque se virtutes esse minus proinde mentiuntur, c. Nisi cum pridem
, De renuntiatione, circa medium [Xa I. 9. 6], et c. Sepe
, XII di. [D. G. I.41. 6], et speciali-|-ter crudelitas zelus justitie vult apparere, ut ibi dicitur. Ideo in proposito ait Chrisostomus : Prohibet Christus ne1674 per jactanciam justitie christiani 529L 152 v°. LA 501. BB 135-136christianos ledant ac despiciant ; ex1675 solis plerumque suspicionibus sunt quidam ceteros odientes et condemnantes, ac sub specie pietatis proprium odium exequentes.
Et Tullius, lib. I° De officiis, ait : Totius injustitie nulla capitalior quam eorum qui, cum maxime fallant, ita agunt ut boni viri videantur
; et rursus : Existunt sepe injurie quadam1676 nimis calida sed malitiosa juris interpretatione, ex quo illud factum est jam tritum proverbium :
Summum jus summa injuria est
; et illud : Simulata equitas duplex est iniquitas
.
Et hoc sufficiat de presenti capitulo.
Tertium capitulum De incommoditate carcerum ac custodum1677.
Ex premissis jam quodammodo apparet quod carceres, in quibus Johanna detenta per longum illius qualiscumque processus fuit, non erant competentes, nec respectu detente || persone neque ratione cause attemptate. Primo quidem respectu persone detente1678 quia mulier erat et juvenis, de qua legis civilis edictum sic habet : Nulla mulier neque in causa civili neque in criminali in carcere mittatur aut viris custodienda tradatur, ne ejus castitatem injurietur ; sed si de gravissimo crimine accusatur1679 in monasterium vel assisterium immittatur, aut mulieribus tradatur a quibus custodiatur, donec causa manifestetur
; in authentica novo jure, C. De custodia et exhibitione reorum [C. IX. 4. 2]. Unde etiam in carcere prohibetur fieri commixtio sexuum tanquam indecens et periculosa, l. III, C. De custodia reorum [C. IX. 4. 3]. Nam in isto favetur mulieri, l. I, C. De officia diversorum judicum [C. I. 48. 1]. Ratione vero cause, nullatenus decuit quod in 530L 152 v°. LA 501-502. BB 136-137tali carcere, videlicet profano, squalido, obscuro, crudeli, hostili atque privato, id est ubi capti ex bello ponebantur, ipsa manciparetur et detineretur. Fingebat enim iste episcopus se contra Johannam super crimine heresis et in causa fidei procedere. Ideo cum sit crimen mere ecclesiasticum, c. Ut inquisitionis, § Prohibemus
, De hereticis, li. VI° [VI° v. 2. 17], non debuit in carcerem profanum et secu-|-larem detrudi, et presertim cum in civitate Rothomagensi sint ecclesiastici carceres boni et opportuni quos, ut premissum est, idem episcopus imploraverat et petierat cum territorio sibi ob hanc causam signanter accommodari1680, et obtinuerat, sicut expresse patet ex serie littere prefate accommodationis.
Unde, circa detentionem hereticorum seu hereticales carceres, per providentiam Ecclesie et ex jure inveniuntur quedam specialia introducta, que tamen iste nullo modo observavit ; de quibus clare legitur et notatur in Clementina Multorum
, De hereticis [Clem. V. 3. 1]. Nam, ubi non sunt speciales pro hoc crimine carceres, qui in quibusdam regionibus muri dicuntur, tunc vigore legis ecclesiastice carceres episcopales debent diocesanis et inquisitoribus esse || communes. Ideo iste non debuit aut potuit licite alios assumere. Unde et Johanna merito, de eo quod non erat in ecclesiasticis carceribus, conquerebatur ; et ille utique veniebat de manifesta temeritate increpandus, ut in c. Si decreta
, XX di. [D. G. I. 20. 2]. Preterea eam duro tradere carceri et arto, longo tempore priusquam inquisitorem requireret, presumpsit. Ideo, juxta prefatam constitutionem, nulliter et indebite1681, presertim ante citationem et cause cognitionem, processit. Unde et lex dicit : Nullus incarcerari debet, ut ligetur in carcere1682, antequam1683 convincatur
, C. De exhibendis et remictendis reis, l. Nullus
[C. IX. 4. 1], ubi Accursius : quod nullus incarceri debet ut hereticus in carcere antequam convincatur1684. 531L 152 v°. LA 502-503. BB 137-138Amplius non solum duro et arcto1685, sed etiam terribili et penali carceri eam tradidit, contra expressum tenorem dicte Clementine. Et iterum secundum leges, cum carcer potius inventas sit ad custodiam quam ad penam, I. Aut damno, § Solent
, De penis [Dig. XLVIII. 19. 8]. Nam et ipsarum legum humanitas vult quod etiam reus capitalis criminis exhibitus non debeat pati manicas ferreas inherentes ossibus ; sufficit enim ut talis tute custodiatur, et nullatenus crucietur, l. I, C. De custodia et exhibitione reorum [C. IX. 4.1]. Que etiam lex non || patitur hujusmodi reum in obscuro diei luce privari ; quanto magis, ait, innocenti miserum esset. Unde, cum ex hujusmodi penoso carcere se intollerabiliter cruciari frequenter palam et in judicio Johanna conquesta sit, protestans potius velle mori quam ulterius sic torqueri, ex hoc plane irritatur, si quid contra se confessa fuerit, quia qui in carcerem detrusit aliquem ut ab eo aliquid extorqueret, quidquid ob hanc causam factum est nullius est momen-|-ti
, l. penultima Quod metus causa [Dig. VI. 3. 22]. Et etiam ultro mori appetens ut penam questionis effugiat non est audiendus, ff. De questionibus, l. I, § Si quis ultro [Dig. XLVIII. 18. I]1686. In verbo autem questionis, non solum intelliguntur tormenta corpori adhibita1687, sed etiam fames, sitis, squalor carceris et quilibet alius dolor quo quis afficitur, donec objectum crimen confiteatur. Ymo sordidus carcer potest convenienter questio appellari, ff. l. Apud Labeonem
, § questionem
et § questionis
, De injuriis [Dig. XLVII. 10. 15].
Denique, quantum ad custodes qui commentarienses in jure civili vocantur, est per constitutionem Ecclesie superius allegatam, quantum ad causas fidei pertinet, lex specialis ad providentiam et exactam cautelam posita : videlicet quod deputentur duo, unus ex parte episcopi, alter ex parte inquisitoris, quorum quilibet ipsius carceris seu conclavis distinctam1688 clavem debet habere, ita ut secundum communem episcopi et inquisitoris ordinationem universa detentis necessaria 532L 152 v°. LA 502-503. BB 137-138ministrentur et singula peragantur ; quod hic per istos nullo modo reperitur observatum.
Ceterum ipsi custodes per constitutionem predictam debent esse discreti, industriosi atque fideles, ut constat ex textu ejusdem ; que minime presumi possunt de istis ad custodiam Johanne deputatis. Nam hi erant viri artibus1689 bellicis dediti, et per consequens de vitiis multis suspecti, juxta illud quod de beatissimo Martino ait Severus Sulpicius, de tempore militie ejus loquens : integer tamen ab illis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet.
Nam tironibus, id est militibus, non debet facile hujusmodi custodia committi, eo quod nimis carnales sunt, ff. De tironibus, l. I, in fine [Dig. XLVIII. 3. 14]1690. Et ita || nullo modo Johanna, que juvencula erat, debuit istis commiti, juxta auctoritatem premissam, novo jure. Licet non digne opus sit hic plurimum allegare, aut dicta fulciri argumentis vel auctoritatibus, quoniam manifesta ibi patet iniquitas, rursus juxta eamdem Clementinam, ipsi custodes de fidelitate prestare debent juramentum. Sed hic omnino presumi poterat quod hi erant in proposito, scilicet ad eam custodiendum, malefidi ; sicut et de facto patuit in violenter attentatione pudicitie ejus et in variis afflictionibus sibi in ipso carcere illatis. Quinimo idem episcopus plene noverat quod illi, quia Anglici genere ac subjectionis lege, erant ob inimicitiam1691 in Jo-|-hannam ad hoc non permittendi. Et1692 hoc etiam constabat cuilibet manifeste, cum evidens esset eos hostes capitales esse ; ideoque primo opere cavere debuit, ne ad eorum manus deveniret, cum indubitanter animadvertere posset quod, et per se ipsos et alios effrenatos hostilesque complices, plurimas molestias Johanne inferrent1693, cum tamen dicat l. Ia, c. De custodia reorum [C. IX. 4. 1], quia observatores1694 reorum cum humanitate quadam debent tractare incarceratos, nec debent 533L 153. LA 504-505. BB 139-140accusatoribus crudelitatem suam vendere pretio vel gratia, astringendo incarceratos fame, vel angustia aut siti, vel trahendo eos a loco audientie unde neminem audiant, vel clamantes a nemine audiantur. Si autem hoc fecerint, debet judex eis imponere penam capitalem ; alioquin infamatur ipse judex, et periculum subit pro arbitrio superioris. Hec verba in forma ponit Azo, in Summa, rubrica1695 predicta.
Ex informationibus nempe factis Rothomagi clare habetur, quod innotuerunt dicto episcopo plurime enormes violentie, ac molestie ipsi simplici ac miti Puelle irrogate. Nihilominus illos custodes perfidos non punivit ; et certe satis presumitur quod non fuisset ausus, cum etiam, ut1696 asseritur, ingressum ad dictos carceres nonnisi per magnam difficultatem ipse1697 haberet, et quam captivam suam dicebat in potestate libera non teneret. Ideo consequenter patet quod de clavibus, juxta providentiam dicte constitutionis, nihil penitus fuit observatum, similiter neque de attentione et sollicitudine circa administrationem victus et aliorum necessariorum, cum tamen lex etiam civilis decernat quod episcopi tenentur subvenire diligenter de victu necessario incarceratis, C. De episcopali audientia, l. Judices
[C. I. 4. 9].
Patet ergo evidenter incommoditas carceris et custodum, seu commentariensium, et per consequens non solum iniquitas, sed et maxima impietas judicis. ||
Quartum capitulum De recusatione1698 judicis et sufficienti provocatione seu appellatione ad papam.
Ex his que de impietate et affectu inordinato, deque incompetentia judicis, ac de incommoditate carcerum et hujusmodi, proxime de-|-ducta sunt, satis apparet quod Johanna 534L 153-153 v°. LA 505. BB 140-141ilium judicem pretensum merito recusare debuit, et a gravaminibus sibi illatis vel inferendis appellationem interponere legitime potuit. Commune est enim et vulgatissimum in jure, quod suspecti et capitales inimici judices esse non possunt aut debent, ut late deducitur in c. Quia suspecti
, in, q. V [D. G. II. 3. 6. 15]. Nam, secundum Tancredum, recusatio est a jurisdictione judicum declinatio per exceptionem suspitionis appositam. Coram enim judice suspecto non debet quis compelli litigare, c. Ad hec
, De rescriptis [Xa I. 3. 10] ; c. Cum sicut
, De eo qui mittitur in possessionem causa rei servande [Xa II. 15. 2] ; hoc enim periculosum est, c. Cum inter
, De exceptionibus [Xa V. 25. 5]. Que tamen sint cause recusandi judicem non multum invenitur expressum, sed pro manifesta causa suspitionis, ut c. Quia vero
, De judiciis [Xa II. 1. 11]1699. Possunt || tamen designari sex cause, scilicet ambitio laudis, timor, ira, amor, odium, cupiditas. His enim corruptus judex veritatem male examinat ; versus : Omnis laus, timor, ira necant, amor, odium dataque cecant
, ut c. Nihil
, LXXXIII di. [D. G. I.83. 6], Accusatores
, III q. V [D. G. II. 3. 5. 8], et XI, q. III per totum.
Manifestum est autem ex predictis, quod hec omnia corrupte suspitionis judicia apparuerunt in hoc episcopo judicium istud usurpanti. Nam clarum est, quod venalis ambitio laudis, et ut ab Anglicis vane glorie atque gratuite premia commendationis seu acceptationis reportaret, eum maxime induxit et movit, quod summe damnatur in c. Cum eterni
, De sententia et re judicata, § Si quis
, li. VI° [VI° II. 14. 1]. Unde hoc videtur persone acceptionem includere ; de qua dicitur Proverbiorum XVIII° : Accipere personam in judicium non est bonum
.
Fuit etiam, ut premissum est, in ipso processu justissimus metus ipsi Johanne multipliciter illatus, quoniam detinebatur in potestate et districtu inimicorum suorum capitalium, quod erat sufficiens inductivum, non solum recusationis, sed etiam appellationis, ut notatur in verbo Sub districtu
, c. Accedens
, Ut lite non contestata [Xa II. 6. 4]. Nam | 535L 153 v°. LA 506. BB 141-143ad officium judicis pertinet partibus cum securitate locum assignare, c. Cum locum
, De sponsalibus [Xa IV. 1. 14] ; c. Hortamur
, IIIa qu. IX [D. G. II. 3. 9. 20] ; c. Ex parte
, De appellationibus [Xa II. 28. 47 et 6 ] ; ff. De judiciis, l. Si longius
[Dig. V. 1. 18] ; || ff. De arbitris, l. Si cum dies § Si arbiter
[Dig. IV. 8. 21]. Etiam et in istorum potestate simpliciter erat, ex quo consurgebat maximus metus ; quoniam istud de jure timetur, hoc refugit ratio, hoc de more vitatur, hoc abhorret natura ; ut in Clementina Pastoralis § Esto igitur
, De sententia et re judicata [Clem. II. 10. 2]. Et hoc est, secundum Hostiensem, justa causa recusationis ; quia quis potest timere propter se, propter parentes et propter bona. Argumentum1700 in capitulo Visis
, circa medium [D. G. II. 16. 2. 1].
Preterea, iracundie passionem hic episcopus in multis, ut dictum est, ostendit, et per consequens1701 legitime recusabilem ac suspectum se reddidit. Argumentum efficax in l. Observandum
, ff. De officio presidis [Dig. I. 18. 19].
Item apparuit corruptus favor in multis, ut habitum est ; quoniam hic pretensus judex partem Anglicorum mirabiliter fovebat, et eis summe familiaris erat, ideoque in hoc judicio veniebat legitime recusandus, ut in dicto c. Accedens
Ut lite non contestata [Xa II. 6. 4] ; et c. Insinuante
, De officio delegati [Xa I. 29. 25] ; c. Postremo
, De appellationibus [Xa II. 28. 36] ; c. Quia suspecti
, III qu. VI [D. G. II. 3. 6. 15]1702 ; c. Placuit
, II qu. V [D. G. II. 2. 5. 1]1703. Veritatem enim solet familiaritatis affectio impedire, c. Accusatores
, in qu. V [D. G. II. 3. 5. 12]1704. ||
De odio autem ac inimicitia capitali ipsius episcopi ad Johannam evidenter superius patuit : idcirco juste eum recusavit. Nam capitali inimico nullus tenetur se submittere, ut in preallegata Clementina Pastoralis
et in sepe dicto capitulo Accedens
. Si enim quis propter inimicitias capitales 536L 153 v°. LA 506-507. BB 143-144repellitur a testificando, ut c. Cum oporteat
De accusationibus et c. Per tuas
, De simonia [Xa V. 1. 19 et 3. 32], quanto magis a | judicando repelli debet, quia minor causa repellit judicem quam testem, XI q. III, c. Quicumque
[D. G. II. 11. 3. 79]. Cujus ratio assignatur, quia plures judices facilius inveniuntur quam unus bonus testis. Ut enim dicit Hostiensis, modica causa repellit judicem, ut lis sine suspicione procedat. Argumentum, C. De judiciis, l. Apertissimi
[C. III. 1. 16] ; et c. Secundo requiris
, De appellationibus [Xa II. 28. 41]. Notat etiam Johannes, in dicto capitulo Quia suspecti
, quod sufficit protestari aliquam suspicionem, et quidquid post illam protestationem fit non tenet, ac si post appellationem factum esset ; c. Cum sicut
, De eo qui mittitur in possessionem causa rei servande [Xa II. 15. 2]. Imo, etsi non protestetur, si tamen postea probet suspicionem, cassatur quod fit contra eum ; ut in sepius allegato cap. Accedens
. Ideo, cum hic non solum fuerit privatum odium, sed evidens persecutio, ex consequenti fuit justa recusatio ; ad quod facit optime l. Si pariter
, ff. De liberali causa [Dig. XL. 12. 9]. Idem concluditur ex eo quod iste episcopus erat inimicus regis Francie et veri ac legitimi domini ipsius Johanne ; quia propter dominum tota familia recusat jurisdictionem alicujus ; l. I, C. Si quacumque preditus potestate
[C. V. 7. 1]. Quippe et inimicus reputatur judex || oriundus de terra ubi adversarius jurisdictionem habet, aut si est subditus ejus ; ut notatur in dicto c. Accedens
, super verbo Inimicorum
.
Demum, quoad pretium et munus, satis notum est quod iste episcopus sibi1705 episcopatum Lexoviense ob hanc causam vindicavit et obtinuit ; cum tamen dicat canon Is qui recte judicat, et premium remunerationis expectat, fraudem in Deum perpetrat
, XI q. III [D. G. II. 11. 3. 66] ; conclude : quanto magis ergo ille qui inique judicat. Et ibidem c. Pauper
[D. G. II. 11. 3. 72] dicitur quod munere cito justitia violatur. Et ita ex omni parte Johanna justam causam recusandi habuit. Nam a principio interrogationum et sessionum, 537L 153 v°-154. LA 507-508. BB 144-145prefato episcopo in hunc modum dixit : Ego dico vobis, advertatis bene de1706 hoc quod dicitis vos esse meum judicem, quia vos assumetis1707 unum grande onus et nimium oneratis me.
Et iterum ibidem : Vos dicitis quod estis judex meus, advertatis de | hoc quod facitis, quia in veritate ego sum missa ex parte Dei, et ponitis vos ipsum in magno periculo seu dangerio
, fol. XVI° c et fol. XVII° b1708. Rursus alibi dixit eidem episcopo : Vos dicitis quod estis meus judex ; ego nescio si vos sitis, sed advisetis bene quod non male judicetis, quia poneretis vos in magno dangerio, et ego adverto vos ad finem quod si vos Deus inde castiget, ego facio debitum meum1709 de dicendo vobis
, fol. 36° F. Ex informationibus veto clare habetur quod nullo modo voluit se submittere judicio illius episcopi, allegans quod ipse erat inimicus ejus capitalis. Et ita, recusatione ista interveniente, debuit omnino hic assertus judex a deductione cause cessare, maxime quia ubi etiam secundum || leges appellatio est remota, recusatio tamen est permissa, C. Ut non liceat in una eademque causa, l. una [C. VII. 70] ; c. Si quis in quacumque
, II q. VI [D. G. II. 2. 6]1710.
Proinde et ipsa legitime ad summum pontificem censenda est appellasse, et hoc potissimum duplici ratione : videlicet propter gravamen justitie et persone, secundo vero propter arduitatem seu magnitudinem cause.
Ex namque superius deductis clare perpenditur, quod Johanna intollerabiliter in hoc processu contra justitiam gravabatur. Unde, ex tot oppressionibus et gravaminibus sibi per procedentes illatis, potuit1711 non solum verisimiliter suspicari, sed evidenter potius concludere, quod in definitione cause tandem magis ipsa gravaretur. Constat vero quod appellationis beneficium ad revelamen injuste oppressorum introductum est, ut c. Omnis oppressus
, II q. VI [D. G. II. 2. 6. 3], 538L 154. LA 508-509. BB 145-146c. Licet
, De appellationibus [VI° II. 15. 12], cum similibus. Cujus etiam gratia legimus, Actuum XXV°, a Festo preside Paulum apostolum Cesarem appellasse. Hec vero Puella, ab episcopo sepedicto et aliis coassistentibus se nimium onerari seu gravari sepius in judicio conquesta est, et judicium illorum1712 causando recusavit, ut dictum est. Pro quo bene facit c. Non ita
in fine, II q. VI [D. G. II. 2. 6. 18]1713 et § Oppressi
, ibidem. Nec obstat quod propriis terminis non est usa dicens : appello aut provoco
, vel hujusmodi ; quia, ut notatur in c. Dilecti
, gaudet jus simplicitate sua. Unde etiam, secundum leges, in causis spiritualibus subtilita-|-tes reprobantur ut ff. De religiosis, l. Sunt persone
[Dig. XI. 7. 43]. || Simplicitati equidem partitur in multis articulis juris, ut c. Tanta nequitia
; l. Si quis § doli
, LXXXVI di. [D. G. I.86. 24] ; ff. De jurisdictione omni judicis, l. Si quis § Doli
[Dig. II. 1. 7] ; ff. De in jus vocando, l. II § 1 [Dig. II. 4]1714. Nam et expressus est casus in c. [Ad] audientiam
, De appellationibus [Xa II. 28. 34], ubi quidam presbyter protectioni Sedis apostolice, eo quod a suo episcopo gravabatur, se submisit, quamvis verbum appellationis ex simplicitate non expresserit, nihilominus decernitur quod sententia postmodum lata non teneat, sed pro legitima apellatione censeatur, quoniam potius ad intentionem et sensum quam ad verba recurrendum est ; c. Marcion
[D. G. II. 1. 4. 64] et c. Sedulo
[D. G. I.38. 12]. Sermo namque rei subjectus est, non econtra, c. Intelligentia
, De verborum significatione [Xa V. 40. 6]. Unde et plus reputatur facto quam verbo provocare, ut c. Dilecti filii
, De appellationibus [Xa V. 28. 52], sicut et plus est factis demonstrare quam verbis dicere, l. Si tamen, § Ei qui
, ff. De Edilitio edicto [Dig. XXI. 1. 48]. Ex quibus patet quod a solemnitatibus in appellando de jure communi observandis censetur Johanna legitime excusata.
Secundo autem non parum ad vigorem et valorem sue appellationis 539L 154. LA 509-510. BB 146-147facit arduitas seu magnitudo materie de qua agebatur, videlicet de visionibus et revelationibus sibi factis. Et dimisso quod causa ipsa dominum regem Francie, qui tamen vocatus non fuit, satis proxime tangebat, de quo jurisperitus multas ratiocinationes ad fundandum veritatem appellationis || forsan induceret, solum materiam in his revelationibus comprehensam pro nunc attendimus. Constat enim ex processu, quod hi pretensi judices miro modo Johannam infestabant, ut illa suas revelationes abnegaret ; quod quidem, ut deductum est, nullo modo debuit. Unde et beatus Paulus, loco preallegato, de causa jam interposite appellationis loquens, ad visionem sibi factam cum coram rege Agrippa, et multa sibi revelata | misteria fidei narrans, pervenisset, statim adjecit : Unde, rex Agrippa, non fui incredulus celesti visioni.
Cui siquidem, ita rationem de objectis reddenti, cum dixisset subsannatorie preses Festus : Insanis, Paule
, respondit constanter beatus Paulus : Non insanio
, inquit, optime Feste, sed veritatis et sobrietatis verba eloquor
. Sic et in proposito : electa hec Puella, cum super firma et constanti assertione suarum revelationum multum frequenter et diu infestata fuisset, et de quibus poterat varias rationes eleganter disseruisset, tamdem cum molestie gravamina alias evadere non posset, ad romanum pontificem de universis dictis et factis suis, illa ei submittendo, se plene retulit, et ad eum duci per eumque judicari crebro et instanter petiit seu requisivit, aut etiam ad generale concilium, ut patet ex informationibus. Ideo sue appellationi debuit omnino deferri ; quoniam, secundum omnem catholicam doctrinam et secundum jura, hujusmodi secreta et ignota Deo soli reservantur, ut c. Si omnia
, VI q. I [D. G. II. 6. 1. 7] ; c. Erubescant
, XXIII d. [D. G. I. 33. 11] ; c. Christiana
, XXII q. V [D. G. II. 32. 6. 23]1715, cum similibus. Que veto circa fidei veritatem ardua aut obscura emergunt, ad Sedem apostolicam referri debent etiam per appellationem, ut optime expressum est in c. Vel ex malicia, § Si vero
, De appellationibus1716. 540L 154-154 v°. LA 510-511. BB 147-149Ardua quidem, ut in c. Quotiens
, XXIIII q. I [D. G. II. 24. 1. 12] ubi dicitur : Quotiens fidei ratio ventilatur, debent omnes fratres et coepiscopi nostri1717 non nisi || ad Petrum, id est nominis sui auctoritatem referre debere.
Ad quod etiam faciunt multi alii canones, ut II, qu. VI, fere per totum [D. G. II. 2. 6].
Obscura denique, id est de quibus dubia emergit questio, similiter debent ad prefatam sedem pro determinatione referri, ut c. Multis
[D. G. I.17. 5], et c. Hec est fides
, XXIIII q. I [D. G. II. 24. 1. 14], cum multis similibus. Unde non valet instantia, si quis dicat quod beneficium appellationis in hac parte, tam secundum ecclesiasticam ordinationem quanti etiam secundum legem imperialem, dicitur criminosis in fide seu hereticis interdictum ; c. Ut inquisitionis
De hereticis li. VI° [VI° V. 2. 18]. Hoc enim fa-|-cile eliditur etiam ex serie textus premisse decretalis. Ut enim dicit Archidiaconus, si bene videatur, loquitur de illis de quibus constat quod sunt heretici, nam dicit hereticis, credentibus, etc. Istos quidem paulo ante vocat nequitie filios : unde hi, secundum leges et jura, non gaudent proclamationis beneficio aut etiam aliquo juris privilegio1718. Idcirco a contrario sensu, ubi non constat aliquem esse hereticum, tale juris beneficium ei denegari non debet. Ad quod etiam, secundum prefatum Archidiaconum, coadjuvat1719 quia, in tam gravi crimine, cum multa oportet cautela procedi, c. Ut officium, § Verum
eisdem titulo et libro [VI° V. 2. 11]1720. || Dicitur etiam quod hoc intelligitur, ubi jam data est sententia definitiva ; quod quidem plane demonstrat littera precedens, ubi exprimit de condemnatis et relictis. Ad quod facit l. Constitutiones
, ff. De appellationibus [Dig. XLIX. 1. 16]. Ex his etiam patet quod non prejudicat si quandoque illis assertis judicibus et ad eorum interrogatoria responderit ; quia et metus, seu coactio, ac etiam simplicitas digne eam excusant. Nam, ubi quis viribus 541L 154 v°. LA 511-512. BB 149-150preture seu jurisdictionis ad respondendum compellitur, ubi resistentia seu recusatio legitima non audiretur, nulla est jurisdictio, etiam ipso jure ; ut legitur et notatur in l. II1721, De judiciis [Dig. V. 1. 2] ; sicut etiam de dote per metum promissa, l. Si mulier § Si dos
, ff. Quod metus causa [Dig. IV. 2. 21]. Patet ulterius quod graviter isti erraverunt qui, post interjectam appellationem, potissimum de tanta questione ad summum pontificem directe pertinente, ipsius cognitionem, ymo et judicium, usurpare presumpserunt ; de qua temeritate plene legitur in sepe allegato c. Hec est fides
, XXIIII q. I.
Quintum capitulum De subinquisitore ac ejus diffugio et metu sibi illato.
Consequenter vero, an subinquisitor, qui in ipso processu pro magna parte concurrit, judex competens in ea causa fuerit an non, subtilioribus ac in jure peritioribus disceptandum relinquo. Colliguntur tamen aliqua ex registro et informationibus que totum dis-|-cursum ac exitum judicii pro parte hujus, et quantum capere possum, reddunt suspectum, et, ut puto, annullandum.
In primis autem quodam modo ponderandum videtur quod, dum iste fuit per sepedictum episcopum de concurrendo sibi in processu seu adjungendo requisitus, quamvis protestaretur se in ea causa non habere legitimam potestatem, allegans quod dumtaxat in civitate et diocesi Rothomagensi erat substitutus, nunc vero processus ille auctoritate ordinaria Belvacensis ecclesie deducebatur, nihilominus voluit idem episcopus et ilium impulit, ut omnino processui se adjungeret : hoc clare patet in registro, fol. 12 S. Ex quo quidem possunt duo elici. Primum est vehemens ardor seu aviditas ad procedendum istius episcopi, utpote non attendentis seu curantis, an ille subinquisitor sufficientem || haberet virtutem vel ne : et sic in fundamento patet error, et per consequens in residuo. Nam, 542L 154 v°. LA 512-513. BB 150-151ubi fundamentum non est, superedificari non potest, c. Cum Paulus
, X q. X [D. G. II. 1. 1]. Aliud vero est ex parte subinquisitoris, qui quantum potuit et sibi licuit assensum dedit quod ille episcopus procederet, cum tamen antea recte protestatus fuisset se nullam in ea causa habere auctoritatem. Itaque assensus ille nullus fuit : hoc patet ubi prius. Nam requiritur de jure, quod ipse talis fuerit qui mandare potuerit ut suo nomine fieret, prout notat Bernardus in c. Cum nos
, De hiis que fiunt a prelato sine consensu capituli [Xa III. 10. 3]. Et si quis objiciat quod voluit per ratihabitionem et vigore auctoritatis sibi postmodum ab inquisitore transmisse, de qua constat in processu ; nam ratihabitio1722 retrotrahitur, ut in c. Ratihabitionem
, De regulis juris, li. VI° [VI. 5. 12. 10] ; ad hoc patet responsio ex dictis. Non enim potest fieri ratihabitio, nisi ab eo qui mandare potuit. Unde proconsul, si ante ingressum provincie mandavit legato suo jurisdictionem, quam ipsemet non habuit nisi postquam ingressus fuit provinciam, mandatum non tenuit ; tamen si postea ratum habeat quod mandavit, legatus tunc habebit jurisdictionem, non quidem a tempore quo mandavit, sed quo provinciam intravit, ff. De officio proconsulis, l. Observare
in fine [Dig. X. 16. 4]. Unde et in lege XXX Quo enim § Sive quis
Ratam rem haberi [Dig. XLVI. 8. 12. 3], dicitur ad idem quod | ratihabitio non est sufficiens nisi fiat ab eo qui ab initio mandare potuit, ita ut ejus nomine fiat ; et c. Auditis
, De electione [Xa X. 6. 29], dicitur sic : quod non valet ab initio ex post facto convalescere non potest, id est per subsequentem consensum ratificari non potest. Similiter omnino in lege Que ab initio
, ff. De regulis juris [Dig. I. 17. 210]. Preterea dicit Bernardus, in glossa super || c. preallegato Cum nos
, quod in his que ipso jure nulla sunt, ratificatio fieri non potest.
Denique ex processu constat, quod a die nona mensis januarii usque ad XIII martii antedictus episcopus varias examinationes solus fecit, et ad plurimos substantiales actus per se processit ; siquidem, ut verisimile est et ex informationibus 543L 154 v°. LA 513-514. BB 151-152etiam satis aperte conjicitur1723, iste subinquisitor, magnitudinem cause et processus ineptitudinem perpendens, quantum potuit diffugia quesivit. Et ita quidquid actum est in ea causa redditur suspectum ; quippe et omne id quod in ipsa causa postmodum fecit videtur contra conscientiam egisse, quod tamen nullo modo debuit, ut c. Litteras
, De restitutione spoliatorum [Xa II. 13. 13] ; c. Per tuas
De Simonia [Xa V. 3. 35], et § Ex hiis
, XXXVII q. v1724. Proinde, ut testes deponunt, iste subinquisitor fuit variis sommationibus vocatus et pulsatus, neque ausus fuisset contradicere : unde et in procedendo multos terrores ac metus ab Anglicis perpessus est, ut1725 ex informationibus apparet. Ex quibus sane redduntur processus et sententia nulli atque invalidi, vel saltim merentur annullari ; quoniam pervertitur timore humanum1726 judicium, dum scilicet metu potestatis alicujus veritatem loqui pertimescimus, c. Quatuor
et Quisquis
, XI q. III, ac multum expresse statim post in c. Injustum
[D. G. II. 3. 11. 78, 80 et 89] ubi dicitur : Injustum judicium et diffinitio injusta, regio metu et jussu, aut cujuscumque episcopi seu potentis, a judicibus ordinata vel acta, non valent.
Tenent enim communiter doctores, quod sententia lata vi aut metu, potissimum cadente in virum constantem, non valet. Argumentum ad hoc in c. In primis
[D. G. II. 2. 1. 7] ; c. Si sacerdoti-|-bus
, XV q. VI [D. G. II. 15. 6. 1]1727 ; c. Lotharius
, XXXI q. II [D. G. II. 31. 2. 4] cum aliis concordantiis. Tenet tamen Johannes Andree1728 in predicto c. Quatuor
, super verbo timore
, quod || sententia metu lata valet, sed elidi potest per exceptionem, c. Omne quod
[D. G. II. 25. 1. 8]. Ideo saltim venit irritanda et annullanda. Primum tamen istorum securius videtur et verius, cum a simili electio facta per metum nulla sit ipso jure, ut c. Quisquis
, De electione [Xa I. 6. 43]. Id namque quod per metum 544L 154 v°-155. LA 514-515. BB 152-153agitur, licet non sit ex toto involuntarium, sed sit voluntarium1729 in casu, ut dicit beatus Thomas, in quantum videlicet quis agit aliquid ex causa ut vitet malum quod timet ; coacta enim voluntas est voluntas, c. Merito
, XV q. I [D. G. II. 15. 1. 1] ; tamen quod per metum agitur non potest dici liberum, maxime ubi metus intervenit ex impressione potentis, cui commode resisti non potest, nisi cum periculo, ut c. Hoc consultissimo, § Laici
De rebus ecclesie non alienandis, li. VI° [VI° III. 9. 2]. Liberum nempe est quod suimet causa est, ut dicitur in principio Methaphisice, seu quod alieno arbitrio non reservatur, c. Super eo
, De conditionibus appositis in desponsatione [Xa IV. 5. 5]. Unde cum oporteat, secundum Catonis sententiam, quod animus in consulendo sit liber, multo magis hoc exigitur in judicando, et presertim ubi de causis fidei agitur, in quibus debet quorumcumque hominum metus divino timori postponi, c. Ut officium
circa principium, De || hereticis, li. VI° [VI° V. 2. 11] ; et inquisitoribus eas prosequentibus debet expedita et inviolabilis adesse facultas, ibidem § Denique
.
Et hoc sufficiat de presenti capitulo.
Sextum capitulum De articulorum falsitate et corrupta eorum compositione.
Reperiuntur autem articuli, ad deliberandum seu qualificandum prelatis et doctoribus hinc inde transmissi, in multis vitiose et non | fideliter recollecti seu compositi. Dissonant enim plurimum, si quis diligenter attendat, dictis et assertis Johanne ; et hoc per ampliationem ibi factam, per diminutionem, id est multorum substantialium callidam suppressionem, per verborum confusam transpositionem, per intentionis dictorum et assertorum sive sensus variationem, perque superfluam et ineptam effusi sermonis protractionem. Sed, ut clarius ipsorum articulorum defectus appareant, expedit 545L 155. LA 515. BB 153-154discursive asserta per Johannam illis capitulis fideliter et diligenter comparare, sub tali tamen compendio ut necessitas in superfluitatem non exeat, et veritati brevitas non noceat.
Nam primus articulus multas falsitates dictis Johanne superadditas continet : ut videlicet quod sanctos apparentes ei osculata fuit ; quod illorum capita vidit et, juxta arborem et fontem in loco profano sitos, illos sanctos pluries venerata fuit ; quod dicti sancti apparentes promiserunt ei quod, ejus auxilio et laboribus, suus1730 princeps vi armorum magnum dominium temporale et honorem mundanum recuperaret ; quod malet mori quam habitum viri relinquere, et quod hoc quandoque simpliciter dixit ; quod preelegit etiam non interesse missarum officiis et carere sacra communione Eucharistie in tempore per Ecclesiam fidelibus ordinato ad hujusmodi sacramentum recipiendum, quam habitum muliebrem resumere et virilem relinquere ; quod nocte et die cum armatis conversabatur raro aut nunquam secum aliam1731 mulierem habens ; quod militanti Ecclesie se suaque facta et dicta submittere recusavit ; quod de his que fecit se tantummodo retulit judicio Dei ; quod salvaretur in gloria beatorum, si virginitatem quam sanctis sibi apparentibus vovit servaverit ; quod asserit se certam de sua salute.
Hec enim omnia falsa esse, seu falsificata, evidenter apparent eorum etiam pretensorum judicum processum perscrutanti, sed quidem mendose et calumniose adinventa, et huic articulo primo dolose inserta et apposita ; ymo quasi totus articulus manifesta falsitate videtur corruptus, quoniam premissa, nec simpliciter, nec sic autem1732 aliquo modo, reperitur || Johanna saltem in pluri parte dixisse. Nam de osculo illo superius tacto, de capitibus, de profano loco, de frequenti veneratione ibidem facta, de magno dominio temporali et honore mundano, de simpliciter eligendo potius mori, aut non recipere sacram communionem, seu divino interesse officio, quam virilem vestem dimittere, de nocturna conversatione 546L 155. LA 515-516. BB 154cum viris abs-|-que alia muliere, de recusatione se submit tendi Ecclesie, sed tantummodo judicio Dei, de voto virginitatis sanctis sibi apparentibus emisso, ac de certitudine salutis, nulla penitus in ipso eorum registro fit mentio, sed potius apposita relatio, ut patet intuenti. Quod si forte alicui de premissis. aliquo modo vel apparenter consonum quidpiam in ipso processu invenitur, aut illud est per additionem mendaciter et inique aggravatum, ut dictum est, aut per1733 suppressionem veritatis sublevantis dolose falsificatum. Constat enim manifeste, quod articulus tacet quam instanter et sepe ilia requisiverit, etiam ab initio processus et per longum ejusdem, audire missam atque divino interesse officio et in habitu muliebri, ut in variis passibus registri patet. Tacetque de multiplici et legitima submissione sepius per eam facta Ecclesie, domino pape, concilio generali, ymo etiam et clericis secundum formam superius designatam. Tacet quidem de ilia salutis certitudine, licet verbo certitudinis nusquam usa in eo passu fuerit, sed potius credulitatis, ut dictum est, quid adjecerit et quam conditionem apposuerit, dicens quod credebat firmiter illud quod voces sibi dixerant, videlicet quod salvaretur, ac si jam esset ; quod dictum sic se intelligere exposuit, dummodo teneret promissionem quam fecit Deo, videlicet quod servaret bene virginitatem suam tam corporis quam anime ; que conditio, quamvis videatur poni in articulo nono, tamen est variata secundum formam et substantiam, ymo etiam cum admixtione falsi ; nam in eo dicitur sic : Si bene servaret virginitatem quam eis vovit tam in corpore quam in anima
; nunc vero minime reperitur sic dixisse, et constat quod ille et iste modus dicendi1734 seu loquendi varii ac diversi sint.
Quoad secundum vero articulum, etiam falsum est quod dixerit sanctum Michaelem fuisse, qui apportavit signum sue missionis ad regem ; sed quod unus et idem est angelus qui nunquam sibi defecit. Residuum vero ejusdem articuli sonat 547L 155-155 v°. LA 516-517. BB 154-155de adventu et accessu Johanne ad regem, in quo videtur de angelo illo, ut superius deductum est, fictione parabolica fuisse partim locuta. Unde, cum ad eorum intentionem non deserviret, superfluum fuit apponere.
In tertio autem, ubi in principio dicitur certa, secundum verba Johanne debet poni quod ad credendum fuit mota propter bonum consilium, etc. Et in fine ejusdem articuli additum est, ac in registro processus non habetur ex dictis Johanne, istud videlicet : et dicta ejusdem Michaelis et facta vera sunt et bona.
|
Quod autem in quarto positum est, quod Galici facient in sua societate pulchrius factum quod unquam fuit factum pro tota christianitate : istud quidem assumptum est non ex || assertis per eam durante illo processu, sed ex quibusdam litteris longe ante per ipsam Johannam ad Anglicos directis coram Aurelianis castra metantes. Ideo ad articulos hoc minime pertinebat, sicut neque ad processum et presertim fidei. Que quidem littere per ipsos Anglicos fuerunt corrupte et vitiate, ut patet ex registro, in quo etiam et premissa verba reperiuntur evidenti abrasione fuscata, et per consequens non mediocriter suspecta, ymo etiam neque proprie in forma qua in dicto articulo referuntur.
Quo autem ad quintum, totum illud quod explicatur de qualitate sui habitus, puta de capucio, gippone, brachis et hujusmodi, falsum est neque habetur ex dictis ejus, ut ipsi mendose fingunt. Similiter, quod noluerit aut maluerit potius mori quam dimittere habitum viri simpliciter non est verum, ut premissum ; et in fine ejusdem ponitur de maximis
, ubi dictum1735 Johanne habet de magnis
: quod in aggravationem adhibitum est.
Conformiter in sexto, ubi agitur de appositione horum nominum Jhesus, Maria, et impressione crucis in suis litteris, mendose ibi additur quod in aliis scribi fecit quod interfici faceret illos qui non obedirent litteris aut monitionibus suis.
In septimo veto, ubi primo tangitur de recessu a parentibus, 548L 155 v°. LA 517-518. BB 155-156tacetur omnino quod ad plenam ejus excusationem facit, de quo superius loco suo egimus. Additur denique quod, ad suam requestam, habuit unum ensem a capitaneo Valliscoloris, cum tamen non sic reperiatur in processu. Et id quod tandem ibi subditur omnino falsum est, videlicet quod promisit domino regi in suo accessu ilium ponere in magno dominio ; quod constat, ut prius, ex textu processus.
Cum veto in octavo agitur de precipitio turris, ibidem dicitur quod illud non potuit evitare ; cum tamen sobrie magis1736 locuta fuerit dicens quod nesciebat aut poterat de hoc se tenere. Residuum vero articuli omnino superfluum videtur, et non prejudicat.
Quoad nonum jam dictum est quod ibi est falsitas in additione, cum dicitur vovit
, ubi habetur promisit
; quorum differentiam superius posuimus. Item non dixit, ut isti referunt, quod voverit | sanctis virginitatem in corpore et anima, sed potius quod promiserit Deo et sanctis virginitatem servare anime et corporis. Similiter, ut prediximus, falsum est quod dixerit se esse certam de salute, sed magis quod firmiter credebat, cum illa tamen conditione quam apposuit. In residuo autem ejusdem articuli multa fraudulenter supprimuntur, que ad salvationem dictorum et Johanne commendationem plurimum faciunt.
In decimo vero, ubi dicitur quod asseruit Deum diligere aliquas personas plus quam ipsam, tacetur id quod addidit, videlicet pro ediis corporis sui ; et hoc solum dixit de domino || rege ac de duce Aurelianensi. Circa autem articuli finem, de dilectione quo ad Burgundos, similiter multa dolose tacentur, quoniam per ea que addidit clare demonstravit se intelligere de favore, quam ad partem domini nostri regis ipsa gerebat ; quam quidem partem Burgundi tunc non tenebant. Unde frivolum fuit istud articulo inserere, aut saltem debuit dicti sui sensum verius explicare.
Quantum ad undecimum, sicut jam dictum est, quod Johanna sanctis sibi apparentibus virginitatem voverit, falsum est 549L 155 v°. LA 518-519. BB 156-157illud quod ibi ponitur, scilicet quod invocaverit, sicut late superius deductum est. Denique, in reliqua parte articuli subticentur omnia que ad declarationem et excusationem faciunt, sed crude et profecto malitiose solum producuntur que suspitionem inducere videntur.
Sed quoad duodecimum et ultimum, ubi iterum replicatur de submissione, evidens falsitas, sicut et in primo articulo dicebatur, reperitur. Nam expresse falsum est quod noluerit se referre ad determinationem Ecclesie militantis, sed ad solum Deum ; quoniam expressissime se retulit de universis domino pape et Ecclesie, ut in multis locis registri patet ; similiter et concilio generali valde explicite, ut constat ex informationibus. Sed malitiose omnia hec silentio transiguntur ; in quo enormiter plane deprehenditur errasse qui articules ipsos condidit, et non minorem reatum quam falsitatis videtur incurrisse, ut § Qui in rationibus
, ff. Ad legem Corneliam de falsis, l. I § Qui in rationibus
et l. Paulus
[Dig. XLVIII. 10. 1 et 16]1737. Unde et per hoc fuerunt in primis consultores decepti, quoniam in deliberando exhibita sibi secuti sunt, cum alias de actis processus divinare non possent ; licet tamen in causa fidei specialiter institutum reperiatur, quod illis, de quorum consilio | debet procedi ad sententiam et condemnationem, debet totus processus super quo deliberandum est seriose manifestari, ac integraliter explicari, ut c. ultimo circa principium, De hereticis, li. VI°1738 [VI° V. 2. 20] ; cujus oppositum constat hic fuisse factum. Unde, ex sola actorum imperfectione seu veri suppressione, decernitur sententia statuto juris irritanda, ut c. Cum Bertoldus
, De sententia et re judicata [Xa II. 27. 18], Ergo quanto magis per expressionem falsi seu admixtionem, in quo maxime deluditur || justitia, venit sententia annullanda. Nam ex mente actorum sententia robur habet, sicut contractus ex mente contrahentium, ut notat Chinus in l. unica, De errore calculi [C. II. 5] ; et hoc satis probatur per legem Illicitas § Veritas
, ff. De officia presidis [Dig. I. 18. 6]. Unde et secundum 550L 155 v°. LA 518-519. BB 156-157litteras apostolicas, in quibus fuit impetrando suggesta
falsitas aut suppressa veritas, mandat papa non debere procedi, ut in Extravaganti Alexandri tertii, que incipit Intelleximus
, De officio judicis delegati [Xa II. 1. 7], sed et bene expresse c. Super litteris
De rescriptis [Xa I. 3. 20].
Preterea dicti articuli superflua verborum protractione partiumque suarum inordinata collatione mirabiliter videntur confusi et ad verum sensum secundum cause exigentiam reddendum prorsus inepti. Nam, ut dicit beatus Thomas, 2a 2e qu. I art. 6°, articulus constat ex distinctis partibus coaptationem ad invicem habentibus, sicut et particule corporis invicem coaptate dicuntur articuli ; sed tamen non qualescumque1739 partes, ymo breviores seu minores, et que non dividuntur in alias articuli dicuntur. Ideoque stillus inquisitionis contra || hereticos, qui ab istis observandus erat, juxta c. Per hoc
, De hereticis, li. VI° [VI° V. 2. 17], habet et tenet quod clari et breves, fideliterque extracti ac debite coordinati, sunt formandi articuli in negotio fidei.
Taceo de nugatione, et crebra ejusdem rei in dictis articulis superflua reiteratione, qua non solum est1740 fastidium, sed et quodammodo ridiculum videtur induci ; quod quidem articulorum rationi nullo modo convenit, presertim in tam gravi causa ; sed et maxime attendo eorum ex industria obmissam veritatem expressamque falsi-|-tatem, verborum superfluam prolixitatem, atque indebite particulas ordinandi seu collocandi intricatam sensus perplexitatem, ut premissum est ; que omnia processus et sententie manifestum errorem ostendunt.
551L 155 v°. LA 519-520. BB 157-158Septimum capitulum De qualitate revocationis seu abjurationis quam Johanna facere impulsa fuit.
Quia ex serie processus apparet quod Johanna inducta aut compulsa fuit per prefatos qualescumque judicantes heresim abjurare ac publice multa revocare, bene se habet videre aliquid de qualitate hujusmodi abjurationis. Et primo quibus ex causis debeat de jure fieri ; deinde de ista, quomodo et qualiter facta sit, et utrum fuerit legitima.
Fit autem in primis abjuratio, et principaliter, quando quis deprehensus fuerit in errore, ut qui de articulis fidei et ecclesiasticis sacramentis aliter sentiunt, aut docere non metuunt, quam sacrosancta romana Ecclesia predicat1741 et observat, ut in c. Ad abolendam
De hereticis [Xa V. 7. 9]. Ecce duo que hic potissimum innuuntur : videlicet, quod talis erret male sentiens de fide catholica, secundo quod in tali errore deprehendatur. Nam in primis, non quilibet error est error in fide ; quodlibet namque peccatum error quidem dicitur, juxta illud Proverbiorum XIII° : Errant qui operantur malum.
Ymo et fomes peccati error quandoque vocatur, secundum illud Ecclesiastici XI° : Error et tenebre peccatoribus concreata sunt.
Iste autem error peccati seu culpe non subjacet abjurationi, de qua hic loquimur, sed per virtutem sacramentorum expiatur. Neque preterea quilibet error in fide, vel circa ea que fidei sunt, heresim continet. Quoniam potest quis errare in fide, aut circa ea que fidei sunt, absque tamen heresis impietate seu pravitate, juxta illud beati Augustini : Errare potero, sed hereticus non ero.
|| Puta, si quis ex ignorantia et simplicitate, aut indeliberate1742 et ex scrupulo conscientie, du-|-bitet de aliquo pertinente ad fidem, talis dubitatio est potius pena quam culpa, et debilitas proprie imaginationis quam peccatum, ut notat Henricus Bohic in 552L 156. LA 521. BB 159-160 c. Dubius
De hereticis [Xa V. 7. 1]. Unde licet hujusmodi dubitatio sit abjicienda, tamen non est heretica, c. Per tuas
De simonia [Xa V. 3. 35]. Et hoc est quod dicitur Ad Romanos XIV° : Infirmum in fide assumite
, et Marci IX° [23] : Credo, Domine ; adjuva incredulitatem meam.
Tales enim scrupulosi, ut frequentius, contra voluntatem suam hesitant. Unde, si talibus motibus1743 bene resistant, et se firment in fide, potius merentur quam peccent, ad instar stimulorum carnis, c. Sed pensandum
et c.1744 Testamentum
[D. G. I.6. 2 et 1]. Si autem dubitatio erronea procedat ex deliberatione animi et cum quadam complacentia, presertim si adjungatur pertinacia, talis heretica est. Heresis enim, ut dicit Isidorus, electionem importat, et habetur in c. Heresis
, XXIV q. III1745 [D. G. II. 24. 3. 27]. Nam, quemadmodum qui recte fidelis est his que ad fidem Christi et Ecclesie pertinent voluntarie assentit, et illa sequi credendo eligit, sic hereticus, proprie loquendo, potius ea voluntarie eligit ; et illis credit seu assentit que sibi propria mens suggerit, aut que ex perverso alicujus dogmate forsan suscepit, quam illa que Ecclesia tradit, et credenda tenendaque precipit ; de quibus superius late satis habitum est. Nam et Petrus de Tarentesia, IV° scripto Sententiarum, di. XIII, art. 3, valde convenienter dicit quod a dispositione nihil simpliciter denominatur, || sed a perfecto habitu. Ideo non quicumque deviat a communi fide, sed qui pertinaciter deviat, hereticus proprie vocatur. Unde ad rationem heretici duo concurrunt : unum est error in ratione, quod est heresis initium ; alterum veto est pertinacia in voluntate, quod est heresis1746 complementum ; c. Nulli fas
, XIX di. [D. G. I. 19. 5] ; c. Dubius
De hereticis [Xa V. 7. 1]. Et ita intelliguntur omnia jura, que hereticis quamcumque penam infligunt, aut abjurationis aut immurationis, vel alias. Et si quis objiciat, per legem Omnes
C. De hereticis [C. I. 5. 2], quod 553L 156-156 v°. LA 521-522. BB 160-161levi seu tenui argumento vel articule quis censetur hereticus, respondetur quod hoc intelligitur | de eo qui elective ac pertinaciter errat circa aliquem de articulis fidei in symbole comprehensis ; quia, sicut ratio fidei primo et principaliter circa ipsos, sic ex1747 opposito heresis contra illos proprie consistit, adeo quidem et ita precise ut qui discredit unum articulum omnino careat habitu fidei, et censeri debeat hereticus, ut abunde tractat sanctus Doctor, 2a 2e, qu. V, art. 3.
Proinde, ex serie littere illius premisse decretalis clare demonstratur, quod oportet eum, qui heresim abjurare compellitur, in errorem damnatum incidisse manifeste deprehendi ; et hoc, secundum glossam, verbi aut facti evidentia, puta quia heresim manifeste dogmatizat, ut l. Palam
, ff. De ritu nuptiarum [Dig. XXIII. 2. 43] ; aut probatione legitima. Alias deprehensio || non sufficit ; argumentum ad hoc c. Si quis diaconus
, l di. [D. G. I.50. 29]. Non enim levis aut vehemens suspitio pro probatione suscipitur, sed solum violenta ; c. Fraternitatem
in fine LIII di. [D. G. I.54. 15] ; c. Litteras
, De presumptione [Xa II. 23. 14] ; l. Si inter1748
, De rebus dubiis [Dig. XXIV. 5. 8]. Quinimo neque omnis violenta sufficit, ubi potest probari seu probatur contrarium, c. Nec aliqua
[D. G. II. 27. 1. 14], c. Proposuisti
, De probationibus [Xa II. 19. 4], cum similibus.
Cum itaque Johanna, ut satis ostensum est, in aliquem damnatum errorem incidisse, aut alicui inhesisse pertinaciter, aut alias minime deprehensa fuerit, patet quod omnino injuste et impie compulsa fuerit abjurare.
Sed forte instarent hi dicentes quod fama publica laborans violentam presumptionem inducebat ; argumentum ad hoc c. Inter sollicitudines
, De purgatione canonica [Xa V. 34. 10]. Ad istud dicitur quod duplex est fama : una que habetur de homine, alia autem que habetur inter homines. Fama enim que habetur de homine sic definitur : Fama est illese dignitatis || status, vita et moribus comprobatus, et in nullo diminutus
, De variis et extraordinariis cognitionibus, l. Cognitionis, 554L 156 v°. LA 522-523. BB 162-163§ Estimatio
[Dig. I. 13. 5]. De qua cum dubitatur, inquiritur ab | his inter quos conversatus fuit, ut c. Postquam
et Innotuit § Multa
De electione, et c. Scriptum est
, XIII q. I1749 [Xa II. 6. 3, 20 et 90]. Unde, contra famam vite laudabiliter acte non facile presumitur, c. Cum in juventute
, De purgatione canonica [Xa V. 34. 12], c. Ex studiis
et Mandata
De presumptionibus1750 [Xa II. 23. 3 et 6]. Alia vero fama que habetur inter homines sic describitur : Fama est publica seu famosa insinuatio communisque proclamatio ex sola suspitione et incerto auctore proveniens ; c. Sanctum est
De consecratione, di. IV [D. G. m. 4. 36]1751. Et ista per se nihil probat ; unde dicitur : Fama volat. Ideo non est ei, maxime1752 in judicio, de facili credendum, c. Si quid de quocumque
[D. G. I.86. 23]. Nam et secundum leges, vane voces populi non sunt audiende ; talis namque fama non est certa, arg. c. Cum causam
, De testibus [Xa II. 20. 37] ; eo quod dictum unius facile sequitur multitudo, c. predicto Cum in juventute
§ I. Unde ex his patet quod, cum Johanna, et in patria originis et ubicumque alibi conversata fuerat de bone ac laudabilis vite sinceritate fideique religiositate commendata extiterit, non est verum quod isti contra eam de infamia inducunt. Vel potest dici quod, ubi quis infamatus est apud bonos et graves, tali1753 videlicet infamia que nimis frequens sit et scandalum inducat, et per consequens vehementem presump-||-tionem inferat, tunc, quamvis etiam crimen heresis fuerit de quo est suspitio, non est tamen ex hoc abjuratio heresis inducenda, sed dumtaxat purgatio canonica : arg. ad hoc in c. Litteras
, De presumptionibus [Xa II. 23. 14], et multum expresse in c. Ad abolendam § Qui vero
, et Excommunicamus
De hereticis [Xa V. 7. 9 et 13]. Ad quod etiam requiritur quod talis infamatio ab emulis et inimicis non procedat ; alias nulla est purgatio indicenda, c. predicto Cum in juventute
. Unde, si Johanna quameumque infamiam 555L 156 v°. LA 523-524. BB 163-164de heresi habuerit, hoc solum fuit ab Anglicis ejus capitalibus inimicis et inter eos dumtaxat. Ideo purgationi etiam subjici non debuit ; quanto minus ergo abjurationem seu revocationem. |
Sed iterum objiciet aliquis quod propter infamiam heresis compellitur quis abjurare, ut per casum expressum in c. predicto Inter sollicitudines
apparet. Ad hoc dicitur quod ex textu ejusdem decretalis clare deprehenditur solutio. Nam propter vulgatam infamiam, grave scandalum, et vehementem suspitionem ex dictis testium abortam, indicitur purgatio, sed in penam familiaritatis ex certa scientia habite cum hereticis infligitur abjuratio. Unde casus iste nullo modo Johannam concernit, quia, sicut prediximus, suspectes de sortilegio aut heresi semper abhorruit et a se repulsit.
Propter quod ulterius sciendum est quod per Johannam tria allegantur, que hujusmodi pretense abjurationis actum1754 etiam si1755 aliunde vigorem haberet, ilium tamen penitus elidunt, videlicet : ignorantia, coactio et metus ; hec enim tria veri sensus1756 rationem auferunt.
Primo enim allegat ignorantiam, dicens quod non intelligebat revocare, et quod illud1757 quod continebatur in cedula abjurationis ipsa non intelligebat : hoc patet folio 113 D. Quod quidem probabile est, ut ex multis apparet ; tamen quia cum mirabili ignominia et confusione, tunc assistente populi innumerabili turba, in spectaculo publico predicanda exposita erat atque producta, ibidemque insperate abjurare tumultuosis instantiis extitit compulsa, ideo non mirum si ejusdem cedule tenori attendere non potuit ; tum1758 quia dicta cedula || obscuris, inusitatis, suspensivis1759, involutis ac ex aliis dependentibus terminis confecta fuit, neque tamen invenitur quod ab ante, ut dicebat, sibi lecta et declarata, aut etiam ad momentum ostensa fuerit ; tum denique quia ex 556L 156 v°-157. LA 524-525. BB 164-165vexatione carcerum, molestia et inquietudine custodum, ac severitate judicantium et aliorum assistantium diutius fatigata, gravi egritudine laboraverat et adhuc laborabat. Unde verisimiliter presumitur quod animum turbatissimum habebat. Nam et quod ipsam1760 abjurationem non intellexerit, satis consentit major et sanior pars deliberantium post abbatem Fiscampnensem, ut patet folio CXIIII et CXV fere per totum1761. Ex quo concluditur quod non fuerit valida, eo quod non fuit propter obstaculum ignorantie ex toto voluntaria. Secundum enim Gregorium Nicenum, Damascenum et Aristotelem, voluntarium est cujus principium est intra, cum additione scientie. Unde, ut dicit sanctus Doctor 1a 2e, qu. | VI, art. 8°, ignorantia habet causare1762 voluntarium ea ratione qua privat cognitione, que requiritur ad voluntarium. Non enim potest esse volitum quod est ignoratum1763. Unde si quis ignorat aliquam circumstantiam actus, presertim quam scire non tenetur, et ex hoc agit aliquid quod non faceret si sciret, talis ignorantia causat1764 voluntarium simpliciter ; et, secundum Damascenum, id quod ex tali ignorantia agitur non debet imputari agenti. Et istis plene consentiunt leges et jura. Ait enim lex, quoniam nihil est tam contrarium consensui quam error vel ignorantia ; et hoc, quia consensus etiam ex vi nominis sensum seu intellectum presupponit. Et istud apparet ex serie verborum, in regula juris qua dicitur : Scienti et consentienti, etc.
, li. VI° [VI° 6. 2. 27], ubi debito ordine scientia consensui premittitur. Unde hec ignorantia simpliciter Johannam excusat : || scientiam enim, non ignorantiam, ligari volumus ; lege Generali
, C. De tabulariis, libro X° [C. X. 69. 3] et lege ultima, ff. De decretis ab ordine faciendis [Dig. l. 9. 6] ; c. Ut animarum
, De constitutionibus, li. VI° [VI° I. 2. 2].
Deinde coactionem Johanna allegavit, dicens quod jussum sibi fuerat revocare ; patet fol. CXIII D. Jussum autem 557L 157. LA 525-526. BB 165-166imponit necessitatem, juxta illud Tulii in veteri Rhetorica : Quod imperatur necessarium, quod vero1765 permittitur voluntarium est.
Ad idem facit, l. Merito § Sed ego quero
, Quod jussu [Dig. xv. 4. 1] ; c. Salonitane
[D. G. I.63. 24], c. Si episcopus
[D. G. I.18. 13], c. De rebus
[D. G. II. 12. 2. 22]. Etiam alibi in ipso processu habetur, scilicet fol. XCVII°, quod gentes ecclesiastice fortiter urgebant eam ; que omnia coactionem seu vim important. Est autem vis impetus majoris rei cui resisti non potest, scilicet commode, ff. Quod metus causa, l. I et II [Dig. IV. 2. 2]. Quod intelligendum est, secundum doctores, de vi compulsiva per quam cogitur quis ad id faciendum quod non faceret si esset liberi arbitrii. || Constat autem, secundum beatum Thomam 1a 2e, qu. VI, art. 5°, quod violentia causat involuntarium, quoniam sicut in rebus que cognitione carent violentia aliquid facit contra naturam, ita in rebus cognoscentibus violentia facit aliquid esse | contra voluntatem : commune enim est tam naturali quam voluntario quod utrumque sit a principio intrinseco. Et ideo, sicut violentia directe opponitur naturali, ita et voluntario ; ut, sicut quod est violentum est innaturale, ita quod fit per coactionem dicitur esse involuntarium ; et ideo in glossa super c. Ita ne
, XXXIIa di. [D. G. II. 32. 5. 3], habetur quod non debet dici quis perpetrasse quod nolens fecit, nec debent imputari que per coactionem violentam fiunt ; argum. c. Presbyterus
, Ia di. [D. G. I. 50. 32]1766.
Allegavit preterea frequenter timorem ac metum, protestans quod quecumque dixit, seu revocavit, hoc solum fecit et dixit pre timore ignis ; et hoc verbum sepius publice iteravit, ut patet in registro fol. CXIII° fere per totum. Et rursus, cum alias longe ante ostensa fuissent sibi tormenta quibus, ut ei dicebatur, adstatim exponenda erat, respondit : Veraciter si vos deberetis mihi facere membra distrahi, et facere animam meam recedere a corpore, ego tamen non dicam vobis aliud
; et addidit : Si aliquid de hoc vobis dicerem, 558L 157. LA 526-527. BB 166-167postea semper ego1767 dicerem quod per vim mihi fecistis dicere1768.
Hoc patet fol. XCVII°. Ista autem protestatio voluntatis ab ante facta per totum presumitur durare ; ut c. Lotharius
, XXXI q. II [D. G. II. 31. 2. 4], ubi ponitur casus valde expressus de Theberga regina que, vi coacta, adversum se composuit piaculum, et tandem dixit : Si amplius compulsa fuero, scitote non veritate, sed timore mortis et evadendi studio, quia aliter non possum, quod volueritis dicam.
Est autem metus, tam secundum leges quam secundum jura, trepidatio mentis causa periculi instantis vel futuri. Sufficientemque metum inducit, non solum periculum persone, sed etiam rerum ; ff. Quod metus causa, l. 1a in fine [Dig. IV. 2. 1]1769. Habetque metus in se justam ignorantiam, ut eadem rubrica1770, l. Si tamen1771 § In hac
[Dig. IV. 2. 13]. Unde et Julius Celsus, lib°. || IV°, ait : Terror hominibus consilium mentemque eripit et membra debilitat.
Tullius etiam, lib. 1° Tusculanarum, dicit : Inest homini sepe omnis animi contractio ex metu mortis
; et ideo, juxta eumdem Tullium, lib°. I° De Officiis, In illis promissis standum non est, que quis metu coactus vel dolo deceptus promisit
. Omnia namque verba, metu mortis prolata, omnem effectum propter inherens vitium reddunt | nullum, c. Justum
, XX qu. III [c. Injustum
, D. G. II. 11. 3. 89] ; c. Notificasti
, XXXIII qu. V [D. G. 33. 5. 2]1772 ; cum multis similibus. Unde etiam, qui incarceratus aut obsessus tenetur quidquid facit per justissimum metum facere dicitur, l. Qui in carcerem
, ff. Qui metus causa [Dig. IV. 2. 22], et c. Accedens
, De procuratoribus [Xa I. 38. 10]. Ymo quidquid fit aut dicitur metu durante, per metum fieri aut dici presumitur, C. Persecutionem
, De his que vi metusve causa fiunt [C. II. 20. 1]. Preterea1773 non prejudicat ei qui per metum aliquid facit, neque 559L 157. LA 527-528. BB 167-168quidem ad penam, neque ad infamiam. Unde beatus Augustinus ad Severum episcopum ita scribit, et habetur c. Inter cetera
, XXII qu. IIII [D. G. II. 22. 4. 22] : Non enim ullomodo ad opprobrium coacte voluntatis trahitur quod illicita conditio necessitatis extorsit.
Et c. Cum per bellicam
, XXXIV qu. 1 [D. G. II. 34. 1. 1] dicitur : Inculpabile judicandum est quod necessitas intulit.
Idem etiam in c. Merito
, XV qu. 1 [D. G. II. 15. 1. 1] ; c. Ille autem
, XXXII qu. V [D. G. II. 32. 5. 14] ; c. Nunc autem
, XXI di. [D. G. I.21. 7] ; c. Eos quos
et Inter ceteras
, De consecratione, di. IV [D. G. III. 4. 118]. Sed et textus valde expressus est Alexandri pape, in c. Si sacerdotibus
, XV qu. vi [D. G. II. 15. 6. 1], ubi sic dicitur : || Confessio non compulsa, sed spontanea fieri debet. Omnis enim confessio que fit ex necessitate, fides non est. Pessimum itaque est de suspitione aut extorta confessione quemcumque judicare.
Et sequitur : Scripture quocumque modo scripte1774 per metum aut fraudera aut per vim extorte fuerint, vel, ut se liberare possint, quocumque ab eis scripte vel roborate fuerint ingenio, ad nullum eis prejudicium aut nocumentum valere eis censemus, neque ullam ex eo debere infamiam vel calumniam referre.
Ex his etiam addendum est quod minor metus excusat feminam quam virum1775, c. Cum locum
, De sponsalibus [Xa IV. 1. 14], argumentum : c. Indignantur
, XXXII qu. VI [D. G. II. 32. 6. 4].
Concluditur itaque quod hec revocatio non solum nulla, sed et | iniqua fuit, cum hec omnia concurrerint, videlicet fraus, vis ac metus, que secundum canones equiparantur, ut notat Archidiaconus super verbo Non vi
, c. Quamvis
, De pactis, li. VI° [VI° I. 18. 2] ; argumentum ad hoc1776 c. Redintegranda
, III q. 1 [D. G. II. 3. 1. 3].
560L 157-157 v°. LA 528-529. BB 168-169Octavum capitulum Octavum capitulum hujus secunde partis est de pretenso relapsu contra Johannam.
Pretenderunt denique hii judicantes Johannam in heresim fuisse recidivam, seu in errorem pristinum relapsam. Et quamvis hoc esse falsum ex precedentibus aliquo modo appareat, tamen circa hoc duo pro nunc videnda sunt : videlicet quomodo et quando dicitur quis relapsus in heresim, et secundo unde isti fingunt Johannam fuisse relapsam. Non intendimus || autem hic loqui de recidivo in peccatum, sed appropriare potius secundum modum juris de relapsu in heresim, seu in errorem periculosum perprius1777 abjuratum. Sciendum itaque, secundum Archidiaconum et Johannem Andree, in c. Accusatus
, De hereticis, li. VI° [VI° V. 2. 8] quod non potest dici vere relapsus de quo non constat quod ante fuerit lapsus, sicut dicit canon quod non potest dici renatus qui prius non fuerit natus, sicut neque potest dici regeneratio in quo generatio non precessit, De consecratione1778, c. Qui in maternis
[D. G. III. 4. 115]. Secundum hoc autem, ex verbis premisse decretalis potest elici quod tribus modis dicitur aliquis relapsus.
Primo, cum quis accusatus de heresi, vel suspectus contra quem fuit vehemens suspitio, heresim in judicio abjuravit, postea committit, in ipsam censeri debet quadam juris fictione relapsus, licet ante abjurationem plene probatum non fuerit crimen1779 heresis contra ipsum. Si autem levis et modica fuit suspitio, tunc non debet puniri pena relapsorum. In hoc ergo primo, ad hoc quod aliquis proprie et vere dicatur relapsus, requiruntur aliqua, etiam secun-|-dum Archidiaconum, videlicet quod sit violenta presumptio, quia propter suspitionem non sufficienter probatur hoc crimen, per c. Litteras
, De 561L 157 v°. LA 529. BB 169-170presumptionibus [Xa II. 23. 14] ; ad quod etiam multum facit quod legitur et notatur in c. Inter sollicitudines
, De purgatione canonica [Xa V. 34. 10]. Requiritur etiam quod ex dictis testium ipsa suspitio orta sit, que faciat plenam criminis probationem ; alias, si non fuerit plena et talis per quam potuisset condemnari, juxta c. Veniens
De testibus [Xa II. 20. 10], sola juris fictione censebitur relapsus, ut in dicto textu exprimebatur. Unde, super verbo fictione
, notat Archidiaconus quod caute dicit, quia secundum rei veritatem, ubi de relapsu accusati non constitit a principio, ut XV q. ultima c. ultimo in fine [D. G. II. 15. 4. 5]1780, etiam postquam abjuravit heresim, de qua erat infamatus, sive canonice se purgavit, debuit nihilominus denuntiari vir boni testimonii : XV qu. V c. 1 [D. G. II. 15. 5. 1] ; ad idem II qu. V c. Habet hoc
et c. Omnibus
, in fine [D. G. II. 2. 5. 6 et 19] ; De purgatione canonica, c. Ex tuarum
[Xa V. 34. 8] ; neque enim potest dici iste vere relapsus, argumentum optimum, De consecratione, di. IV, c. Si baptizata
, verbo Sacramentum
et c. Qui in maternis
[D. G. III. 4. 132 et 115]1781.
|| Secundo, dicitur relapsus qui in una heresis specie vel secta commisit, aut in uno fidei articulo vel sacramento erravit, et postea heresim simpliciter vel generaliter abjuravit, et post in aliam speciem heresis vel sectam incidit, censetur relapsus. Et idem est, secundum Archidiaconum, si tantum unam speciem abjuravit, et deinde in aliam speciem heresis incidit. Sciendum tamen quod formaliter et per se dicitur relapsus, qui in eumdem errorem quem alias detestando abjuravit, postmodum reincidit. Alio autem modo dicitur quasi per consequentiam et materialiter relapsus, qui unam heresis speciem abjuravit, et in aliam speciem postea labitur. Nam talis quasi consecutive dicitur relapsus, et hoc propter unitatem fidei ac medii ejus et ratione connexionis articulorum ad invicem ; quia qui errat in uno, aut unum discredit, cadit a tota fide infusa. Et etiam hoc dico propter convenientiam hereticorum, qui habent, ut vulpes Samsonis, caudas ad 562L 157 v°-158. LA 529-530. BB 170-171invicem colligatas, et conveniunt de vanitate in | id ipsum c. Excommunicamus
circa principium, De hereticis [Xa V. 7. 13 et 15].
Tertio, potest dici relapsus ille, de eujus heresi ante abjurationem constiterat, vel modo constat, et post illam hereticos receptat vel associat, munera eis dat, seu favorem impendit qui excusari non possit. Etiam sine abjuratione merito debet judicari relapsus, quoniam dubium non est quin ex approbati prius a se erroris consequentia id faciat. Hi namque tres modi expresse leguntur in predicta decretali Accusatus
; nec inveniuntur secundum canones alii preter ipsos. Et istud, cum sit novum jus, videtur declarare illud antiquum, in c. Ad abolendam § Illos vero
, De hereticis [Xa V. 7. 9], ubi in quadam generalitate agitur de pena reincidentium in heresim.
Si quis vero attente consideret, nullo modo poterit inveniri quod Johanna, secundum aliquem predictorum modorum, non solum vere aut realiter, sed neque aliqua || juris fictione potuerit censeri relapsa ; quia ex premissis manifeste apparet quod in omnibus etiam supra communem modum femine talis conditionis, peritie aut etatis, maxime catholica et fidelis semper et usque ad supremum vite spiritum reperta fuit. Sed quod multo mirabilius est, licet arduis et difficilibus quesitis per longum processus impetita fuerit, in nullo tamen responso invenitur a fidei rectitudine deviasse ; dicuntque qui presentes fuerunt1782 quod vix etiam doctissimus ac peritissimus homo scivisset, aut potuisset, tantis et tam subtilibus questionibus adeo solide ac constanter respondere. Quod si forte quis objiciat : si non erravit, cur ergo abjuravit, sive abjurationi se submisit, ymo et abjurationis litteram cyrographo suo obsignavit ? Ad hoc satis jam responsum est in precedenti capitulo. Et ulterius dicitur quod imperitia eam salvat, quia ignorantia facti etiam prudentissimos fallit, l. In omnibus
, ff. De regulis juris [Dig. L. 17. 68] ; ac etiam etatis inferioritas, quoniam minoribus XXV annorum jus ignorare permissum est, l. Regula
, fi. De juris et facti ignorantia [Dig. XXII. 6. 9].
563L 157 v°-158. LA 529-530. BB 170-171Et absque ulteriori allegatione sufficere satis credo ad qualitatem hujus pretensi relapsus inducere ea que in registro processus et in informationibus super isto relapsu inveniuntur ; quod erat secun-|-dum in hoc capitulo adducendum. Nam, si quis1783 attendat, solum super duobus hunc relapsum isti fundare pretendunt, videlicet super resumptione habitus virilis, et ad suas visiones atque revelationes constanti inhesione. Sed ex his quis, oro, concludet recidivam in heresim, cum ista ad fidem catholicam de se non pertineant, aut neque etiam dependeant, ut late superius deductum est ? Absurdum namque est heresim convincere velle, ubi in fide nullum imminet periculum. Unde, cum in istis nihil omnino reperiatur a catholica veritate repugnans, ymo potius e diverse, ut probatum est, omne illud quod ex istis ejus assertis habetur, est miro modo christiane pietati consonans ac publice utilitati cooperans, non potest siquidem circa ea nisi malitiose in heresim lapsus aut relapsus fingi. Et dico ulterius quod si Johanne responsa, quoad hec duo habita seu data, pie ac sobrie pensentur, nedum ex illorum pietate ipsa ab errore in fide penitus absolvetur, sed etiam a noxa saltim mortalis1784 culpe immunis reddetur. Dixit enim sepius quod non ex humano consilio virilem vestem assumpserat, sciebatque modum quo illam susceperat, sed quatenus dimittere deberet, aut quando, ignorabat, inferens quod habitus ille finibus sue legationis congruebat, quam necdum, ut apparet, peractam credebat. Et de his satis superius1785 diximus.
Sed hoc loco causam habitum viri resumendi adjecit, dicens quod ideo fecit, quia non fuerat sibi observatum promissum, presertim quo ad carceres quos requisiverat deinceps habere gratiosos et ecclesiasticos, et ob hoc maxime quia magis licitum seu conveniens sibi erat inter viros existens vestem viri habere quam mulieris. Et ad istam responsionem || comprobandam plane faciunt testium depositiones, dicentium quod per aliquos etiam magnates anglicos fuerat 564L 158. LA 531-532. BB 172in eo carcere sua pudicitia vehementissime intemptata. Quis ergo eam, nisi vesanus sit aut certe delirus, ex hoc reprehensibilem1786, an non potius summe commendabilem existimabit, quia, ut possibili virtute virginitatem tutaretur, vestem defensioni commodiorem et a concupiscentia excitanda detractionem corripuit et induit ? Absit, ut que propter bonum facimus nobis ad culpam imputentur, c. De occidendis
, XXIII q. V [D. G. II. 23. 5. 8]. Superadditur denique ex informationibus et altera hujus legitima causa, quia videlicet fuerat ei per custodes muliebris vestis | sublata et virilis superposita ; de quo licet querulose causaretur, nihilominus purgandi ventris necessitate compulsa, utque in secessum pergeret, amictum virilem ibi in dolo appositum supervestiens, ex eo in heresim relapsa insolenter proclamata et impie adjudicata fuit1787. Sed quam stollidum hoc sit, nemo qui sapit ignorat.
Aliud autem, quo eam finxerunt relapsam, fuit causa inhesionis ad suas revelationes, que tamen, si secundum universas earum circumstantias debite attendantur, profecto ille non solum reales, solide et vere, sed et sane atque sancte deputabuntur. Propter quod, si ipsis constanter atque perseveranter adhesit, laudi non crimini, virtuti non temeritati, religioni non errori, pietati non pravitati, potius ascribendum est. Sed de hujusmodi revelationibus ea, que superius dicta sunt, credimus sufficere.
Nonum capitulum De interrogantibus ac difficilibus interrogatoriis Johanne factis.
Porro, antequam veniamus ad qualitatem sententie, satis congruit aliquid sub brevitate videre de interrogantibus1788, de consulentibus in causa, atque de deliberantibus ; quoniam ex hoc magis patebit equitas aut iniquitas istius judicii.
Et in primis, quoad interrogantes Johannam et interrogatoria 565L 158-158 v°. LA 532-533. BB 172-173sibi facta, satis apparet ex registro et informationibus iniquitas cause. Reperitur namque quod in consistorio numerosissimi cetus prelatorum ac doctorum vicissim et per varios fuit interrogata ; ferturque quod nonnumquam confuse plurimum ac inordinate examinabatur, sic utpote quod multi et uno impetu simul diversa questionum jacula immitterent, et priusquam uni eorum simplissima puella partim respondisset, alter alterum quesitum, aut catervatim pariterque multi responsa interrumpentes, hinc inde adversus eam missilia questionum importuna contorquebant, ita etiam ut a quibusdam melioribus animi ingens et publica de || importunitate murmuratio suscitaretur. Sic equidem per semestre tempus pudica virgo et mansueta certatim aggressa fuit ; quod sane quam inhumanum sit | ac iniquum, quippe et a debita tante rei sobrietate atque interrogantium exacta gravitate dissonum et insulsum, evidens quidem est ac manifestum. Nam ex modestia et suavitate querendi surgit plerumque intelligentia quesiti et firmior auctoritatis respondendi. Unde Origenes : Ex uno1789 quippe doctrine fonte manat et interrogare et respondere sapienter.
Sed ne forte in aliquem videar invector contumeliosus, potius ad interrogatoriorum1790 qualitatem venio, de quibus series registri indubiam fidem facit : quorum quedam nimis subtilia seu difficilia sunt, quedam autem involuta seu captiosa, quedam namque ad rem ipsam impertinentia, ymo frivola penitus atque superflua.
Reperiuntur enim aliqua sibi facta interrogatoria adeo difficilia et ardua, ut etiam vir non mediocriter doctus vix scivisset in promptu respondere, ut est : an credat quod Deus formaverit spiritus angelicos1791 in effigie corporali, prout sibi apparebant ; quid sentiebat de papa, et quem credebat esse verum papam ; an crederet sacram Scripturam esse revelatam a Deo ; an crederet quod Ecclesia non possit errare ; an crederet quod esset aliqua Ecclesia militans in terris ; an sciret se esse in gratia Dei, et numquam peccasse mortaliter ; et multa similia. Istud autem clarum est discrepare et a rectitudine et a temperantia veri judicii, ut scilicet quis ultra capacitatem 566L 158 v°. LA 533-534. BB 173-174interrogationibus vexetur aut oneretur, presertim in foro ecclesiastico et in causis spiritualibus, ubi omnino subtiliter vel astute inquirendum prohibetur, sed pure ac simpliciter ; ad quod facit optime cap. Dilecti filii
De appellationibus [Xa De judiciis, II. 1. 6]. Quinimo, etiam et secundum leges civiles, in causis spiritualibus subtilitates reprobantur, ut l. Sunt persone
, ff. De religiosis [Dig. XI. 7. 43], l. Ita vulneratus
Ad legem Aquiliam [Dig. IX. 3. 51]. Cum enim de bona fide agitur, non est de legis apicibus || disputandum, l. Si fidejussor § Quedam
, ff. Mandati [Dig. XVII. 1. 29]. Sed et maxime derogat negotio sancte inquisitionis, in quo, secundum beatum Thomam 2a 2e, qu. II, art. 6°, non sunt examinandi simplices de subtilitatibus fidei, nisi quando habetur suspitio quod sint ab hereticis depravati, qui in his que ad subtilitatem fidei pertinent solent fidem simplicium depravare ; qui tamen, si inveniuntur non pertinaciter perver-|-se doctrine adherere, si in talibus ex simplicitate deficiant, non eis imputatur. Unde etiam, quod simplices accusati de heresi examinantur per Ecclesiam de articulis fidei, non ideo est, secundum eumdem doctorem, quia teneantur omnes articulos fidei explicite credere, sed quia tenentur non assentire pertinaciter contrario alicujus articulorum. Unde et tales simplices, si deviantes reperiantur, non ideo damnantur quia nesciunt articulos, sed potius si pertinaciter defendant ea que sunt contraria articulis ; quod non facerent, nisi per heresim fidem corruptam haberent. Ex quibus patet, quia de articulis fidei simplices examinantur, ut scilicet probetur si aliquid contrarium teneant, sed non de subtilitatibus fidei et articulorum, nisi vehemens presumptio esset quod circa hujusmodi essent ab hereticis corrupti ; quod certe hic locum non habebat, ut facile perpendi poterat, et satis ostensum est. Quanto ergo minus super premissis et consimilibus debuit Johanna examinari1792, que non solum nimis subtilia dignoscuntur, sed etiam neque articulos fidei in pluri parte, aut dependentia ex illis, respicere comperiuntur, ut de se patet. Fuerunt etiam interrogatoria plura involuta et captiosa 567L 158 v°. LA 534-535. BB 174-175sibi facta, puta : si spiritus sibi1793 apparentes loquebantur ydioma gallicum vel anglicum ; an Deus odio haberet Anglicos et Burgundos ; an illi de parte Francie firmiter crederent eam esse missam a Deo ; an cognosceret animos illorum de parte Francie qui osculabantur manus ejus ; si preligeret non audire missam, vel recipere sacram communionem, quam dimittere habitum virilem ; si de omnibus dictis et factis suis vellet se submittere judicio Ecclesie ; et plurima hujuscemodi, que, si attente considerentur, valde quidem saltim tali persone dubia errant et obscura, ymo certe captiosa et perplexa. Quod nimirum, ut prius, plane indignum est et iniquum ; quoniam veritas amica simplicitatis1794 nullis verborum fallaciis, nullis appetit ambiguitatum involucris obfuscari, De jurejurando, c. Veritatis
[Xa V. 23. 14] ; et potissimum in causa fidei, in qua expresse mandatur procedi simpliciter, c. ultimo1795 De hereticis, li. VI° [VI° V. 2. 20]. Simpliciter quidem, || ut notat Bonifacius in Clementina Sepe
, De verborum significatione [Clem. V. 11. 2], id est clare et lucide, absque omni involutione seu intricatione, quemadmodum et simpliciter credere tenemur, ut c. Firmiter
, De summa Trini-|-tate [Xa I. 1. 1]. Simplicibus quippe verbis fides est proponenda, c. Qui episcopus
, XXII di. [D. G. I.23. 1] ; et generaliter nunquam per extranea verba aut quesita est res proponenda, sed pro veritate mota, c. Relatum
, XXXVII di. [D. G. I.37. 14]. Unde per hunc modum simplicibus in dolo laqueus pararetur ; quod esse non debet, c. De viduis
, XXVII q. I [D. G. II. 27. 1. 13]. Unde et beatus Ieronimus ait quod prima virtus respondentis est interrogantium mentes cognoscere. Judex namque ecclesiasticus, sic ex astucia procedens, videtur non tam ignorantium simplicitati insidiari quam illorum saluti calumpniose emulari. Nam ex hujuscemodi ambiguis interrogatoriis, dum simplices obscuram intelligentiam illorum non perciperent, possent facilime in responsis deviare : unde malignus et iniquus judex mox contenderet 568L 158 v°. LA 535-536. BB 175-176quasi pro impietatis errore innocentum simplicitatem crudeliter1796 danmare ; quod sub magnis penis fieri, presertim in causa fidei, districtissime prohibetur, in Clementina Multorum
, De hereticis [Clem. v. 3. 1], ideoque omnis interrogatio captiosa de jure reprobatur, juxta notata per Speculatorem, titulo, De Positionibus, 7, verbo : Considerandum
. ||
Alia denique fuerunt interrogatoria plurima ad causam per istos susceptam minime pertinentia, in quibus adolescentula Johanna mirabiliter extitit vexata, ut est de adventu ejus ad dominum regem, et de signo eidem domino regi dato, atque etiam corona illi oblata. Et in his questionibus, quia regni misteria concernebant, ut versutissimi interrogatores ac malignissimi insidiatores, plurimum ac diu institerunt. Sed, secundum jura, nullus innocens adversariorum debet1797 patere insidiis, ut II qu. I § In manifestis
[D. G. II. 2. 1. 16] ; et etiam : Sacramentum regis abscondere bonum est
, Tobie XII°. Ex bis tamen ipsius Puelle integerrimam constantiam superare, sua etiam quavis importunitate, non valuerunt. Multum preterea attente inquisierunt, de vexillo suo et pictura sua, atque ejusdem vexilli fortuna, de pannoncellis ad ejus instar factis, de ensibus illius, de anulis, de litteris quibus inscribi faciebat hec nomina Jhesus Maria
, de insultibus ejus coram Parisius et coram villa de Caritate, de ingressu ejus ad villam | Compendii et1798 egressu de eadem, de saltu cujusdam turris, de equo episcopi Silvanectensis, quid denique sentiret de morte domini ducis Burgundie, et aliis pene innumeris, que plane ad causam fidei quam isti se deducere jactabant nullatenus spectare videntur, ideoque superflua omnino fuerunt et frivola, necnon prorsus ad rem ipsam1799 impertinentia, cum tamen notum sit quod fidei negotium limites prefixos habeat, quos sane inquirendo egredi non licet, ne ipsi fidei ac etiam fidelibus per hujusmodi impertinentia 569L 158 v°-159. LA 536-537. BB 176-177offendiculum preparetur, ut c. Accusatus § Sane
et § sequenti, De hereticis, li. VI° [VI° V. 2. 8]. Alias enim, ultra metas potestatem extendendo, ipsa inquisitio, de qua pro argumento fidei salubriter provisum est, cederet1800 plane ad detrimentum fidelium et gravamen innoxiorum ; quod omnino fieri prohibetur, in Clementina predicta Multorum
, circa principium De hereticis, cum notatis ibidem per Johannem Andree.
Decimum capitulum De deffensoribus et1801 exhortatoribus deque assessoribus atque de predicantibus processui intervenientibus.
Bene etiam se habet aliquid sub paucis videre, si1802 qui oblati fuerint aut dati defensores || ac directores, aut etiam exhortatores in causa tam ardua, et denique qui assessores, qualesque predicantes ad proponendum populo capitula cause, intervenerunt.
Nam in primis, minime reperitur quod ipsa ad respondendum tot et tantis sibi objectis articulis directores seu defensores habuerit, licet per testes reperiatur quod frequenter petierit, cum tamen generaliter et de jure nulli1803 sit legitima defensio deneganda, ut c. Cum inter
, De exceptionibus [Xa II. 25. 5], c. Litteras
, De presumptionibus [Xa II. 23. 14] ; et hoc maxime de jure conceditur ignaris ritus judiciorum, seu simplicibus ac etiam etate seu annis minoribus. Ait enim lex quod in omnibus fere penalibus [judiciis], etati et imprudentie succurritur
, ff. De regulis juris, l. Fere
[Dig. I. 17. 108]. De illis autem qui etate minores sunt, | etiam legis benignitas decrevit ut illis legitimi defensores, presertim in causa criminali, dentur, ut bene expresse in l. Clarum
, C. De auctoritate prestanda [C. V. 59. 4] ; ubi ratio efficax talis assignatur, 570L 159. LA 537-538. BB 177-178ne videlicet ex sua imperitia vel juvenili calore aliquid vel dicant vel taceant, quod si fuisset prolatum vel non expressum, prodesse eis poterat, et a deteriore calculo, id est1804 sententia eos eripere. Nec istis obstat c.1805 Ad abolendam, § Illos vero
, De hereticis [Xa V. 7. 9], ubi audientia seu defensio videtur omnino hereticis interdicta, sicut et appellatio seu proclamatio, c. Ut inquisitionis
, eod. titulo, li. VI° [VI° v. 2. 18]. Nam, ex serie littere et ex notatis per doctores, expresse colligitur hoc debere solum intelligi de confessis et manifeste convictis super crimen heresis, et presertim de illis qui in pristinum errorem dampnatum, et alias per eos abjuratum, reinciderunt. Tales enim non admittuntur ad se defendendum, maxime super ipso crimine heresis, quia circa hujusmodi pestilentes personas nihil restat nisi condemnatio et executio facienda, C. De confessis, l. unica [C. vu. 59]1806 ; II q. I, Nos
[D. G. II. 2.1.1.] || Secus autem, secundum Henricum post alios, in cap. Si adversus
, De hereticis [Xa I. 7.11], qui dicit quod, ubi crimen est occultum et convinci non potest, non est audientia seu legitima defensio deneganda, cum Ecclesia non judicet de occultis, c. Sicut tuis
et c. sequenti De Simonia [Xa V. 3. 33 et 34] ; c. Christiana
, XXXII q. V [D. G. II. 32. 5. 23]. Quinimo, ubi etiam crimen non est penitus occultum, antequam tales sint legitime confessi seu convicti de heresi, non est eis in processu inquisitionis defensio deneganda ; in quo quidem, si contra jura gravarentur, possent appellare, c. Appellantem
, Omnis
et Non ita
[D. G. II. 2. 6. 2, 3 et 18]. Non tamen admittuntur ad defendendum crimen heresis, aut sustinendum aliquam speciem ejus vel sectam, arg.1807 c. Non vos
[D. G. II. 22. 5. 42]. Et ita in proposito nostro hec instantia non valet, ut ex superius deductis evidenter patuit. Si autem aliquis dicat, quod ex registro habetur fol. 46° C, quod | ipsi Johanne fuerunt oblati directores, ad hoc dicitur 571L 159-159 v°. LA 538. BB 178-180quod, ut ibidem patet, hoc non recusavit, sed potius cum gratiarum repensione acceptavit, protestans tamen quod non intendebat recedere, aut separare se, a consilio Dei. Nihilominus, quod aliquem habuerit minime reperitur, ymo potius per testes habetur quod nullus audebat eam dirigere, nisi sub periculo mortis. Satis vero comperitur quod nonnulli ficti et falsi suasores atque seductores ad eam plerumque introducti sunt, qui illam, si possent, a constantia et rectitudine veritatis abducerent, cum || tamen non sit ignorantium simplicitas deludenda, Job XII° [4]. Et bene facit quod legitur et notatur in c. Cum ex injuncto
, De hereticis, in verbo Simplicitatem
[Xa V. 7. 12], et c. Sedulo
[D. G. I.38. 12].
Sed quo ad exhortatores, quoniam forte quibusdam sufficere videretur absque alia defensione in causa, quod per duos scientificos viros super potioribus capitulis processus, spatio temporis seu dierum multorum interjecto, sigillatim ac distincte admonita exhortataque fuerit, ut patet in registro, fol. 94° et 107°, ideo attendendum est quales fuerunt hujusmodi exhortationes. Sunt namque due in eo registro seriatim descripte, que prima fronte et in superficie multum dulces et caritative possent estimari, sed in rei veritate, si debite pensentur, fallaces sunt et dolose.
Primo : ratione ibidem apposite seu intermixte falsitatis. Innituntur enim precise articulis de processu mendose et corrupte elicitis, de quorum falsitate superius actum est, ideoque Johanna merito eis prout sonabant assentire recusavit. Nam, quia vir Dei missus a Deo in Bethel pseudo prophete et, secundum doctores, summo pontifici falso et cum fraude eum adhortanti potius quam Deo eum mittenti acquievit, a leone in via, Deo vindicante, oppressus fuit, tertii Regum XIII°. Ideo multum bene ait Apostolus ad Galatas V° [8] : || Nemini consenseritis, Persuasio enim1808 hec non est ex eo qui vocat vos
,
Proinde, ratione adjuncte dubietatis ac subtilitatis in illis exhortationibus. Agitur namque ibi de Ecclesia militante et triumphante, ac de auctoritate utriusque, de jurisdictione 572L 159 v°. LA 538-539. BB 180-181concessa beato Petro apostolo et aliis succedentibus ei, summis pontificibus, et specialiter inter alia multa ambigui sensus semper illud captiosum interserunt1809, quod de omnibus dictis et factis suis debeat se submittere judicio | Ecclesie ; ad quod sane, quantum universalem Ecclesiam et summum pontificem concernebat1810, ipsa semper assensit, sed ad eorum intellectum qui de se ipsis hoc intendebant, omnino se submittere juste recusavit. Patet enim manifeste, quod his exhortationibus in modo loquendi inerat dolus et captiositas ; ob quod non solum ex simplicitate excusatur, sed etiam propter verborum obscuritatem ipsa respondere minime tenebatur, quoniam ad id quod quis non intelligit non potest congruum date responsum, l. Ut responsum
, C. De transactionibus [C. II. 4. 15]. Et etiam de tali obscura, subtili et ambigua exhortatione tanquam sufficienti illi non debent gloriari, quia, ut ait beatus Augustinus, IV0 De doctrina christiana : Qui dicit, cum docere vult, quamdiu non intelligitur, nondum existimet se dixisse ei quem1811 vult docere ; quia, etsi dixit quod intelligit, nondum tamen illi dixisse putandus est, a quo intellectus non est.
Et iterum idem : Sunt quedam que vi sua ab aliquibus non intelliguntur, aut vix intelliguntur, quantumlibet planissime dicentis versentur eloquio, que in populi audientiam aut raro aut nunquam omnino mittenda sunt.
Item nulle aut frivole videntur dicte exhortationes, ratione nimis artificiose seu composite loquacitatis earum. Nam, si quis stillum advertat, potius constabit eas dicentium ostentationem quam Johanne directionem seu edificationem pretendere, contra illud Senece notabile dictum : Infirmus non querit medicum eloquentem sed curare scientem
; et || habetur in glossa c. predicti Sedulo
. Unde ad hoc bene facit illud, quod legitur, XLIII di. § ultimo [D. G. I.43. 1] : Auctorem suum loquacitas inquinat, que servire auditoribus ad usum profectus ignorat.
Et rursus XLIV di. § primo [D. G. I. 46. 1] : 573L 159 v°. LA 539-540. BB 181Qui enim docet ea que ab auditoribus intelligi non valent, non eorum utilitatem, sed sui ostentationem facit.
Postremo autem, dicte exhortationes inepte et inefficaces censende sunt, causa videlicet non solum nimis effuse, sed et plurimum confuse, prolixitatis seu nugacitatis in eis comprehense, cujus gratia non modo ejus intelligentiam opprimebant, sed et tot uno contextu enarrata ipsi juvencule omnem memorie virtutem subripiebant. Nam, ut ait Tullius, in primo Rhetorice : Considerandum est ne quid perturbate, ne quid contorte dicatur : res enim sepe parum est intellecta longitudine magis quam obscuritate narrationis.
Unde ; ipsi Johanne non datur locus ad puncta dictarum exhortationum sigillatim et ordinate, in subsidium memorie ac etiam intelligentie, respondendi, sed solum ad extremum post longissimam, ut dixerim, tragedie protractionem, ut dumtaxat si vellet, absque alia1812 dictorum seriosa resumptione, quasi in globo perplexe intricationis responderet ; cum tamen, secundum Philosophum, contingat unum solum uno actu intelligere, et multorum simul concurrens implicatio soleat memoriam confundere. Ideo parvi ponderis mihi videntur sepedicte exhortationes.
Preterea, quo ad accessores, duo precise sunt videnda, videlicet eorum numerus et zelus. Reperitur autem ex tenore processus quod plerumque judicio atque examini ipsius Johanne astiterunt prelati, doctores et alii in diversis facultatibus et dignitatibus promoti atque graduati ultra quinquaginta quandoque autem1813 quadraginta, aut quadraginta quinque, vel eo circa, raro autem minus triginta, qui ob hanc causam dumtaxat, de Parisius et aliis pluribus hujus regni locis, quantum pro tunc Anglorum obedientia continebat, invitati fuerunt et vocati, ac per Anglicos magnis donis honorati, ut quasi videretur contra beatissimam Katherinam per tyrannum Maxencium, vel similis, rursum initus conflictus, de quo admirans unus oratorum exclamavit dicens : O magnum imperatoris consilium, qui ob unius puelle conflictum 574L 159 v°. LA 540-541. BB 181-182tot sapientes de remotis partibus convocavit, cum unus ex nostris clientulis eam poterat lenissime confutare.
Et certe hoc non solum indecens et ipsi cause || dissonum1814 videtur, sed et neque judicium ob hoc per ipsos factum, si bene ponderetur, magis justum aut rectum censetur. Unde et quodammodo pretensis judicibus, qui in convocatione tanti cetus plus apparentiam quam justitiam videbantur querere, competit illud Chrisostomi super Matheum : Convenerunt, ut multitudine vincerent, vel saltim convincisse pretenderent quam ut pote equitatis ratione superare non poterant ; a veritate enim nudos1815 se esse professi sunt, qui multitudine se armaverunt.
Sed quantum ad zelum, pretereo quod in pluri parte, ut comperitur, erant Anglicis isti expresse affecti ; solum vero ad presens animadverto quod hi non fuerunt, ut decebat, justitie ac rectitudinis1816 zelo muniti, quoniam in decursu processus, cum Johanna frequenter ab objecta impertinentia diceret : Hoc non pertinet ad processum vestrum. Petatis, inquiebat, ab assistentibus si pertineat ad proces-|-sum.
Quod cum fieret, pene universi dicebant quod sic, quamvis manifestum esset quod nullomodo tale interrogatorium ad causam fidei pertineret ; ut est de signo quod fuit datum regi, de illo an sciret se liberandam a carcere per consilium suum, et sic de similibus. Unde cum eorum intentio recta non fuerit, tanta astantium spectabilis multitudo plus aggravat quam excusat, juxta illud Remigii : Condemnantur isti, et quia congregati sunt, et quia principes et sacerdotes fuerunt. Quanto enim plures ad aliquod malum peragendum conveniunt, et quo sapientiores, sublimiores ac nobiliores fuerunt, eo deterius habetur malum quod committitur, et eo major pena illis debetur.
Tandem, quia ex1817 processu apparet quod duo doctores, vicissim et aliquo dierum interposito spatio, per ordinationem 575L 159 v°-160. LA 541-542. BB 182-183judicum Johanne imposita facinora in publico sermone propalaverunt, ideo aliquid de hoc sub brevibus dicendum est. Unde notandum quod || uterque istorum duorum se fundavit super articulis sepedictis et eorum qualificatione, de quorum falsitate constat evidentissime. Nam et de altero eorum Johanna in pleno judicio ait quod ille erat falsus predicator et quod plura dixerat eam fecisse que ipsa non fecerat ; quod patet fol. 113° C. Istud autem valde iniquum erat. Ad quod facit glossa, super illo verbo Mathei XXII° [16] : Magister, scimus quia verax es
, Tripliciter enim contingit aliquem non docere veritatem : aut in ordine ad se, quia scilicet veritatem non novit vel non amat ; aut in ordine ad Deum, cujus timore postposito, veritatem quam novit non pure annuntiat ; vel in ordine ad proximum seu ad alterum, cujus timore aut odio vel favore quis veritatem tacet.
Quod sane, quatenus1818 in proposito isto contigerit, satis perspicuum est. Unde et maxime ponderandum, seu potius admirandum, ymo haud dubie execrabiliter detestandum apparet illud quod per alterum horum duorum in sermone publico, ex informationibus evidenter constat, in contumeliam enormem domini nostri regis ac etiam importabile vituperium sacratissime corone Francie exclamatum est sic videlicet1819 : O regnum Francie olim reputatum et dictum christianissimum, regesque tui ac principes christianissimi ! Nunc veto per te1820 o Johanna ! rex tuus, qui se dicit regem Francie tibi adherendo et dictis tuis credendo, effectus est hereticus et schismati-|-eus.
Et istud, prout asserit quartus testis, per ipsum predicantem trina vice repetitum est. Ad quem tamen Johanna constanter ait : Salva reverentia, non est verum ut dicitis ; quia volo vos scire quod non est inter christianos viventes melior catholicus eo.
Quam profecto ignominiosa atque contumeliosa sint hec precedentia verba, non facile dixerim ; et quodammodo etiam 576L 160. LA 542. BB 183-185stupendum est quatenus Anglici, presertim nobiles, hujuscemodi fedissimos sermones ob regie majestatis honorem et sui denique regis, qui regi Francorum sanguine affinis est, patienter tulerunt. Sed de alio eis cura non erat, nisi ut illa extingueretur, et dominus noster rex pro nutu et arbitrio loquentium diffamaretur. ||
Sed, dimissis aliis, ad istos predicantes me solum ad presens reduco. Nam predicationis actus, cum sit precipuus in Ecclesia, c. Cum ex injuncto
, De hereticis [Xa V. 7. 12], ad fructum animarum et Dei honorem dumtaxat retorqueri debet, c. Nisi cum pridem
, De renunciatione [Xa I. 9. 10]. Ideo predicatori convenit solum divina et vera predicare, c. Cum multa
, LXXXVI di. [D. G. I. 86. 5], utilia et edificatoria cum sobrietate proferre, sic videlicet quod aliquos corripiendo ad speciem non descendat, et nihil inordinate aut indiscrete proferat, c. Sit rector
, XLIII di. [D. G. I. 40. 1]. Alias enim sequitur digna et gravis punitio, quia qui inconsiderate loquitur sentiet mala, V q. V [D. G. II. 5. 5. 5] § Sed aliud
1821. Mirandum ergo valde est, qua temeritate aut qua potius effrenata demencia hii presumpserint regiam majestatem in tali et adeo exactissime sobrietatis actu, in tantoque et tam numeroso cetu, hac execrabili contumelia blasphemare. Nam in Lege scriptum est : Principi populi tui non maledices
, Numer. XXII° [Exode, XXII. 8] ; et iterum apud Sapientem, Ecclesiastes V° [20] : In cogitatione tua regi ne detrahas.
Quod si detrahendi regali celsitudini etiam interdicitur cogitatio, quantomagis sacrilega censetur in turba populi tam sacre majestatis publica vituperatio. Unde, super illo verbo, prima Petri II° [13] : Sive regi tamquam precellenti
, ait quedam glossa : Ne possit in hoc christiane religioni detrahi, et ex eo turbentur jura conditionum
. In eodem etiam1822 capitulo, postquam idem apostolus precepit dicens Deum || timete
, statim subjunxit1823 Regem honorificate
; ubi glossa : Quasi precellentem ampliori honore veneramini.
|
577L 160-160 v°. LA 543. BB 185Et ita, ut breviter prestringamus, hec omnia non tam evidens quam enorme vitium continent et includunt.
Undecimum capitulum secunde partis1824 De deliberantibus in causa seu determinationibus eorum quo ad capitula cause.
Et quia, secundum juris dispositionem, non debet procedi ad sententiam vel condemnationem, presertim in negotio fidei, nisi processus super quo deliberandum est viris probis1825, honestis ac religiosis prius integraliter et seriose manifestetur seu explicetur, ut c. Statuta
, De hereticis, li. VI° [VI° I. 2. 20] ; ideo, priusquam ad qualitatem sententie in hac causa date veniamus, expediens1826 est aliquid de deliberantibus super isto processu datis dicere. Sciendum vero quod, si vitium in eis contigit aut defectus, forte non irrationabiliter plerique deliberantium apponent, dicentes quod secuti sunt tenorem et sententiam capitulorum sibi transmissorum ; in quibus, si falsum aut vitiosum quid fuerit, ipsis deliberantibus imputari non debet. Quippe et ipsis non fuit integraliter et seriose explicatus processus, quemadmodum tanta causa requirit, ut modo dicebatur. Sed, his non obstantibus, dico, citra tamen injuriam cujuscumque loquendo, quod aliquorum et in majori parte deliberationes nimis austere sunt et dure, ymo et, nisi fallor, videntur ipsi negotio non parum indigne. Et quamvis multi numero sint, qui in ea causa determinando scripserunt, ut constat ex registro, tamen, quia inexplebile esset singulorum dicta prosequi, ad duas solum determinationes Parisiensium doctorum, videlicet theologorum ac juristarum, me ipsum succincte reducam, quia etiam ad illas fere omnes alii se inclinasse comperiuntur. Nam theologorum in primis determinatio, circa omnes articules sigillatim discurrens, terribilia profecto, etiam si Manicheus vel Arius 578L 160 v°. LA 543-544. BB 185-186aut heresiarcharum aliquis esset, sepedicte Johanne apponit predicata. Sed, quia in precedentibus de aliquibus punctis in ipsa deliberatione comprehensis satis discussum est, et etiam quia | plurima eorum aut non multum gravia, aut omnino falsa sunt, ideo solum de duobus, que isti mirabiliter detestantur, eorum dicta tangentibus agemus, videlicet de apparitionibus seu revelationibus et de submissione ad Ecclesiam.
De ipsis enim1827 apparitionibus dicunt quod, pensatis sive modo et materia ipsarum revelationum, qualitate etiam persone, locoque cum aliis circumstantiis, vel sunt ficta mendacia, seductoria et perniciosa, vel sunt revelationes superstitiose, a malignis spiritibus et diabolicis Belial, Sathan et Behemoth procedentes. Sed de circumstantiis harum visionum satis late disserimus ; excepto eo quod ponunt1828 de qualitate persone. Nam per hoc vel intelligunt sexum, aut genus, aut vivendi modum.
Non est autem facile credendum quod per hoc denotent sexum, quasi notum non sit quod spiritus divinus ac propheticus communis est viris ac mulieribus, ut notatur in glossa super illo verbo prime ad Corinthios XII° [11] : Idem autem spiritus, dividens singulis prout vult
; et Joelis II° [28-29] : Effundam de spiritu meo super omnem carnem, et prophetabunt filii vestri et filie vestre
; et paulo post : Super serves meos et ancillas meas in diebus illis effundam spiritum meum
; et Paulus prime ad Corinthios XI° [5] : Mulier orans aut prophetans.
Constat enim quod sexui femineo non repugnat spiritus etiam propheticus, quemadmodum legimus in sacris Scripturis plures mulieres spiritum prophecie habuisse, ut Maria, soror Aaron, Exodi XV° ; Deborah, Judicum IV° ; Anna, Samuelis mater, primi Regum II° ; Olda, uxor Sellium, quarti Regum XXII° ; Elizabeth, mater Johannis Baptiste, Luce I° ; beatissima virgo Maria, ibidem ; Anna, filia Famuel, Luce II° ; et quatuor filie Philippi diaconi, Actuum XXI°. Similiter et in diversis historiis multe mulieres leguntur prophetasse, 579L 160 v°. LA 544-545. BB 186-187ut Sibilla de Christo multa predixit, prout refert beatus Augustinus in libro VIII° De civitate Dei. Alie etiam novem sibille vates fuerunt, ut ait Jeronimus contra Jovinianum1829, et Ysidorus, lib. VIII° Ethimologiarum. Ad idem, secundum || fratrem Vincentium in Speculo historiali, de multis mulieribus, quas superius memoravimus.
Si denique per qualitatem persone accipiant genus ac parentes, miro quidem modo seipsos impediunt. Quis enim nesciat excellentiores prophetas, ymo etiam et apostolos, media de1830 plebe et infimo genere ut communius traductos et a Deo electos esse, ut patet ex Scripturis divinis ? Et hoc abunde tradit apostolus prime ad Corinthios | I°. Et in hoc maxime, juxta beatum Bernardum, magnificatur Dei virtus, et singularis relucet operatio miraculi, ut etiam notant Hostiensis et Johannes Andree in c. Venerabilis
, De prebendis [Xa III. 5. 37].
Magis itaque puto quod per qualitatem persone notant ipsius Johanne vivendi seu conversandi ritum, quem ipsa habebat, videlicet habitum viri et arma gestando, bellis et arduissimis rebus supra conditionem femine seipsam immiscendo. Sed haud dubie divinis oraculis atque revelationibus ista minime prejudicant ; ymo potius quandoque Dei occulto nutu hec et multo majora atque mirabiliora fiunt. Itaque, salva eorum pace, pie magis attendere debuissent ipsius Johanne vitam, etiam non obstante sue missionis admirabili exercitio, innocentissime actam, utpote simplicitatem ipsius, modestiam, humilitatem, tollerantiam, virginitatem ac pudicitiam, sed, et quod multo prestantius est, ad Deum, ad fidem et Ecclesiam summam religionis pietatem, quippe et ad omnes mansuetudinem et caritatem. Quod vero si dicant : hec neutiquam1831 audivimus, ista non cognovimus, aut etiam eorum aliquod vel simile quandoque nobis de illa innotuit, ut debite patefactis nobis vitiis pretactas virtutes divinare potius debuerimus ; dicitur quod, celebri et publica fama 580L 160 v°. LA 545-546. BB 187-188currente, et multo his majora de ipsa electa Puella undeque tunc predicante, quatenus, queso, ista eos latere potuit ? Nam dumtaxat apud manifestes hostes culpe notam habuit ; erga vero alios quoslibet semper virtuosa, innocens et pudica proclamata fuit. Unde quid in contrarium clarissime fame agendo istorum conscientia dictaret, seu etiam illorum determinationi quale testimonium ad intra redderet, novit ille qui nihil ignorat, quique solus cordium penetrator est et arbiter inobliquabilis.
Ut tamen multa istud concernentia, et quidem in processu luculenter expressa, ductus sobrietate transeam, hoc permaxime admiror professores divine Scripture ac celestis sapientie precones sic faciliter et aspere de exili persona, hujuscemodi negotia inaudita et cunctis admiranda feliciter1832 gerente, malum potius quam bonum etiam contra famam publicam dijudicasse, presertim cum scientia theologie, non modo summe gravitatis, sed et rectissime equitatis et piissime caritatis censeatur esse. Unde ejus autor Filius Dei in Evangelio leve, temerarium, suspitiosum ac presumptuosum prohibet judicium, Mathei VII° et | Johannis VII°. Plurimum etiam egregie ait sanctus Doctor, 2a 2e, qu. LX, art. IV°, quod ubi judicatur || de persona, precipue attenditur bonum vel malum circa ipsum quod judicatur, quoniam in hoc ipso quis honorabilis habetur quod judicatur bonus, ex opposito autem contemptibilis si judicetur malus. Et ideo ad hoc potius tendere debemus quod hominem judicemus bonum, nisi manifesta ratio in contrarium appareat. Quoniam ex eo quod aliquis absque sufficienti causa habet malam opinionem de altero, contrariatur ei et contemnit ipsum, cum tamen nullus debeat alium contemnere, aut nocumentum aliquod inferre absque causa cogente. Et ideo1833, ubi non apparent manifesta indicia de malitia alicujus, debemus eum bonum habere, semper in meliorem partem interpretando quod dubium est. In quo etiam si aliquis erret, bonum scilicet judicando1834 de aliqua 581L 160 v°-161. LA 546-547. BB 188-189persona mala, hoc non pertinet ad malum intellectum ipsius1835 sicut nec ad ejus perfectionem secundum se pertinet cognoscere veritatem singularium quorumlibet contingentium ; sed sic judicando magis pertinet ad bonum affectum ejus. Unde et melius est frequenter falli habendo bonam opinionem de persona mala, quam minus sepe falli habendo malam opinionem de persona bona ; quia ex isto fieret injuria alicui, et non ex primo. Hec idem Doctor. Nam et quod semel malus semper presumatur malus, hoc procedit ex corrupta natura presumentis, ut notat Johannes Andree in regula juris Semel malus
, li. VI° [VI° V. De reg. juris 8] ; eo quod natura humana prona est ad delicta, c. Omnis etas
, XII q. I [D. G. II. 5. 1. 1.]. Facilius itaque debet quis presumi bonus quam malus, c. Miramur
, LXI di. [D. G. I.61. 5]1836, c. Mandata
, De presumptionibus [Xa II. 23. 6].
Denique hi deliberantes ponunt istas revelationes sub quadam expressa disjunctione, cum tamen sint res excedentes, et que non cadunt sub certa hominis cognitione. Nam, ut dicit sanctus Thomas in questionibus De veritate, revelatio est manifestatio alicujus veritatis supra hominem existentis, ideoque non potest esse certa scientia de ipsa nisi per || notitiam superiorem a qua inspiratio procedit, sicut neque de his que fidei sunt potest haberi clara evidentia. Ait enim Sapiens, Proverbiorum XVI° [2] : Spirituum ponderator est Dominus.
Propterea, temerariam circa hujusmodi inspirata et revelata | sententiam, ymo et curiosam eorum investigationem, uno verbo Apostolus repercutit dicens, prime ad Corinthios II° [11] : Que Dei sunt nemo cognoscit nisi spiritus Dei
; et paulo post [14] : Animalis homo non percipit que spiritus Dei sunt, nec est qui sensum Domini noverit.
Ut enim ait Theophilus, spiritus Domini propria potestate1837, et ubi vult, et qualiter vult, operatur
. Nescis tamen, juxta evangelicam veritatem, unde veniat aut quo vadat, quia, etsi te presente quempiam repleverit1838, non potest videri quomodo 582L 161. LA 547-548. BB 189-190in eum intraverit, vel quomodo redierit, quia natura est invisibilis.
Neque tamen, ex eo quod hujusmodi revelationes ratione humana non facile concipiuntur, sunt ideo existimande false vel male ; quoniam, ut ait beatus Thomas in Summa contra Gentiles, lib. I°, c. 3°, sicut maxime amentie aliquis idiota esset, qui ea que a philosopho proponerentur falsa esse assereret, propter hoc quod illa capere non posset, ita multo amplius mirabilis stultitie homo esset, si ea que divinitus angelorum ministerio revelantur falsa esse suspicetur, ex hoc quod rationis scrutinio1839 investigari non possunt. Propter quod || beatus Paulus recte ait prime ad Thessalonicenses V° : Spiritum nolite extinguere
et Prophetias nolite spernere
. Ubi ait quedam glossa : Deus qui os asine aperuit, sepe revelat minori quod melius est.
Unde et beatus Augustinus, lib. III° Confessionum, de suo statu ante conversionem, quatenus circa hec temerarius fuit, ita profitetur : Reprehendebam, inquit, cecus pios patres : non solum sicut Deus juberet atque inspiraret utentes presentibus, verum quoque sicut Deus1840 revelaret futura prenuntiantes.
Et paulo post : Multa facta, que improbanda hominibus videntur, testimonio Dei approbata sunt, et multa laudata sunt ah hominibus, que Deo teste damnantur : cum sepe aliter se habeat species facti et aliter facientis animus, atque articulus occulti temporis. Cum ergo Deus aliquid repente inusitatum et improvisum imperat, etiam si hoc aliquando vetaverit, quamvis causam imperii sui pro tempore occultet, et quamvis etiam contra pactum sit societatis aliquorum hominum, quis dubitet esse faciendum ? Sed beati qui sciunt Deum imperasse. Hec ego nesciens irridebam sanctos servos et prophetas Dei. Et quid agebam cum irridebam eos, nisi ut a Deo irriderer ?
Hec Augustinus de se ipso. Beatus Paulus etiam, prime ad Corinthios XIV° [30] dicit : Si aliquid revelatum fuerit sedenti, prior taceat
; glossa : id est, detur ei locus, quia aliquando datur minori quod non majori, et inferiori | quod non 583L 161. LA 548. BB 190-191superiori ; aliquando enim sapientior instruitur de aliquo quod nesciebat per minorem subito inspiratum.
Cum ergo non sit data vel dabilis ab homine aliqua regula, qua de bonitate aut veritate hujusmodi revelationum discerni possit, ideo manifeste presumptuosum apparet in ea re certum dare judicium, ut c. Grave
, XI q. III [D. G. II. 11. 3. 74], Unde et quidam, sed pauci, alii de deliberantibus hec omnino sub dubio reliquerunt.
Quippe isti opinantes1841 dicunt in prima parte1842 disjunctive quia vel sunt ficta mendacia, seductoria et perniciosa ; quod certe dicere indignum mihi videtur, et hoc quadruplici1843 ratione.
Primo, causa simplicitatis ipsius Johanne ac ipsius1844 parentum, qui nulla prorsus artis || peritia fulti erant. Cor enim machinationibus tegere, sensum verbis velare, que falsa sunt vera ostendere, que vera sunt falsa demonstrare, hec et his similia ficte simulare, ad astuciam seu mundanam sapientiam pertinet
, ut tradit1845 beatus Gregorius in Moralibus, exponens illud Job XII° [4] : Deridetur justi simplicitas.
Unde incredibile est quod Johanna tot et tanta que gessit et dixit fingere potuerit. Secundo, ratione infallibilitatis effectuum et eventuum illorum que predixit. Nam, juxta poetam, Exitus acta probant
; c. Quod ait
, XXII q. II [D. G. II. 22. 2. 18] ; et precedentia probantur per sequentia, ut ibi notatur. Ad quod facit c. Achatius
, XXIV q. 11846 [D. G. II. 24. 1. 1 et 3] circa finem. Tertio, ratione perseverantie et continuitatis in suis mirabilibus agendis. Quod enim humana arte seu adinventione confictum est diu consistere non potest, juxta illud peritissimi scribe Gamalielis verbum, quod legitur Actuum V° [38-39] : Si ex hominibus est consilium hoc aut opus, dissolvetur ; si autem ex Deo est, non poteritis illud dissolvere, ne forte et Deo repugnare videamini.
Unde 584L 161-161 v°. LA 548-549. BB 191-192Tullius, lib. II°, De officiis : Omnia ficta celeriter tanquam flosculi decidunt, nec simulatum quidquam potest esse diuturnum.
Et Seneca, lib. 1°, De Clementia : Nemo potest diu personam ferre fictam. Cito quidem in naturam suam recidunt, quibus veritas non subest ; que autem ex solido nascuntur, tempore in melius proficiunt.
|| Quarto, ratione integerrime constantie et firmitatis in responsis hinc inde super hoc datis, et hoc Pictavis, ubi per tres septimanas districtissime fuit primo examinata ; tandem, per multos regni proceres ac nobiles, dum negotia | bellica cum eis strenue ac feliciter gereret ; ad1847 extremum vero Rothomagi, in quo per semestre temporis spatium fuit super his miro modo impetita, sed nec repertum est quod in verbo variaverit. Quod quidem fictionis presumptionem excludit. Ait enim Quintilianus, lib. VIII° De institutione oratoria : Prodit se quantumlibet custodita simulatio, nec unquam tanta est loquendi facultas que non titubet et hereat, quotiens ab animo verba dissentiunt.
Ad idem Franciscus Petrarcha1848, in libro De vita solitaria, circa principium : Ut enim immortalis est veritas, sic fictio et mendacium non durant. Simulata illico patescunt, et magno studio compta cesaries vento turbatur exiguo. Argutum quoque mendacium vero cedit, coramque pressius intuenti diaphanum est.
Sequitur : Latere diutius, magnus est labor. Nemo sub aquis diu vivit ; erumpat oportet et frontem quam celabat aperiat.
Addunt preterea : vel ipse revelationes sunt superstitiose, a diabolicis spiritibus procedentes. Et in hac siquidem parte magis resident, quamvis multo deterior sit ; cum tamen Seneca, in epistola eleganter dicat : Semper enim quidquid dubium est humanitas inclinat ad melius
; et denique jura instituant ea que dubia sunt semper in meliorem partem debere interpretari, ut c. Estote
, De regulis juris [Xa V. 41. 2], cum multis similibus. Sed et non solum mirum, ymo et procul dubio valde durum videtur, has revelationes ponere 585L 161 v°. LA 549-550. BB 192-193a demonibus procedere, cum multo plures subsint non modo conjecture, sed etiam aperte evidentie, ad bonum quam ad malum, ut satis superius deductum est, cum de bis ageretur. Quod autem1849 addiciunt hec nomina demonum Belyal, Sathan et Beemoth, in aggravationem suspitionis contra Johannam, et quo ad illos affectionis corrupte ostensionem subjectum est ; cum tamen istud1850 nec gravitati actus hujuscemodi quem susceperant, neque ipsi rei de qua agebatur seu cause que deducebatur, quomodolibet competere videatur. Nam Belyal sine || jugo, Sathan contrarius, Beemoth vero animalis seu bestialis dicitur ; ac si per hec vocabula innuere vellent Johannam, suarum apparitionum vi aut suggestione, jugum bonorum morum, obedientie, virtutis ac discipline, sprevisse atque confregisse, catholice religionis, politice atque pacifice communionis federa dissolvisse aut impedivisse, et per reliquum quasi videntur inducere, | eam intemperate, sensualiter atque libidinose se habuisse, necnon pudicitie, sobrietatis atque feminee honestatis jura violasse. Sed, ut patuit, universa hec et consimilia sunt penitus a conversatione hujus Puelle aliena. Unde, quod ad istam partem potius declinantes dicunt has apparitiones superstitiosas esse, et per consequens periculosas in fide, est contra glossam ordinariam, super illo verbo positam Sathanas se transfigurat in angelum lucis
, secunde ad Corinthios XI° [14] ; ubi dicitur quod, quando ipse demon sensus corporis fallit, mentem vero non movet a vera rectaque sententia qua quisque vitam fidelem gerit, nullum est1851 in religione periculum ; vel cum se bonum spiritum fingens ea vel facit vel dicit, que bonis angelis congruunt, si tunc credatur bonus, non est error periculosus aut morbidus. Idem ponit sanctus Doctor, 2a 2e, qu. IV, art. 2° ; et simile legitur in § His ita
verbo Aliter
, XXIX q. I [D. G. II. 29. 1]. Et ita cum revelationes, quas Johanna asseruit habuisse, nonnisi ad virtutem ac fidei pietatem eam inducerent, ut dictum est, nihil sane potuit 586L 161 v°. LA 550-551. BB 193-194superstitiosum, aut in religione christiana periculosum, in eis judicari.
Ceteris autem punctis dimissis, tandem de submissione ad Ecclesiam dicunt isti deliberantes Johannam esse schismaticam, de unitate et auctoritate Ecclesie male sentientem, apostatricem, ac in fide pertinaciter errantem. Licet enim in articulis, ut premisimus, istis doctoribus traditis multe falsitates et manifesta vitia reperiantur, durum tamen videtur quod, etiam stante veritate articuli de quo hic agitur, talia predicata ei attribuerint ; tum quia, si refugit aut distulit se submittere, satis causam expressit in eo quod judicium illius episcopi tamquam manifesti inimici exhorrescens recusabat, quod quidem isti vel nosse vel || facile excogitare poterant ; tum quia constabat eisdem quod per Ecclesiam obedientie domini nostri regis, post debitam sue fidei comprobationem, admissa fuerat et permissa ; tum quia materiam de qua potissimum impetebatur, asserebat constanter ex inspiratione processisse ; quod quidem soli judicio Dei Ecclesia reservat, ut c. Erubescant
, XXII di. [D. G. I.32. 11]1852 cum similibus, et etiam conscientie illius qui se inspiratum asserit potius relinquit, quam tamen, si probabili credulitate informatam habeat, ad consilium prelati deponere non debet, c. Inquisitioni
De sententia excommuni-|-cationis [Xa V. 39. 44], cum aliis concordantiis ; tum quoque quia lex privata, ut superior, a vinculo humane legis absolvit, ut c. Due sunt
, XIX q. II [D. G. II. 19. 2. 2], c. Licet
De regularibus [Xa III. 31. 18].
Proinde, in ipso registro habetur determinatio juristarum ipsius inclite Universitatis Parisiensis, que profecto exiguitati mee temperatior atque mitior videtur quam illa theologorum. Nam isti signanter duo presupponunt, et tandem duo precipue dicunt. Presupponunt autem quippe et rationabiliter quod Johanna compos sui affirmaverit pertinaciter contenta et declarata in articulis, et facto seu opere adimpleverit. Secundo protestantur 587L 161 v°-162. LA 551-552. BB 194-195quod, si caritative exhortata et debite monita a judice competenti fuerit, tunc currit secundum eos illorum deliberatio. Ista namque duo ad sublevationem Johanne satis bene faciunt ; quia, longa in primis afflictione contrita, quasi continue processu durante infirma fuit, et exinde satis presumi potest quod ad tot et tanta respondere, nisi spiritus Dei suppleret, non plene compos animi fuerit. Etiam constat ex premissis quod neque pertinaciter aliquid devium1853 a fide, asseruit aut insolenter quidquam prout sibi imponitur fecit. De exhortationibus autem sibi factis, et de incompetentia judicis, satis habitum est superius.
Sed, istis quasi presuppositis, interea in deliberando potissimum duo dicunt : videlicet quod Johanna separabat1854 se ab unitate Ecclesie, et errabat in fide contradicendo illi articulo fidei Credo unam sanctam Ecclesiam catholicam
; secundo, quia se a Deo missam non ostendebat per operationem miraculi, aut ex sacre Scripture testimonio speciali.
Sed primum istorum manifeste apparet ex processu nullo modo subsistere, eo quod ipsa semper et continue summo pontifici et universali Ecclesie, multa de ejus sanctitate atque auctoritate pie ac religiose profitens, se submisit ; illi vero Ecclesie, seu judicio potius episcopi Belvacensis, merito recusavit se submittere, juxta Clementinam Pastoralis, § Esto igitur
, De sententia et re judicata [Clem. II. 11. 2], Ideo hi juste concludere non possunt eam contradixisse predicto fidei articulo, in quo notanter ponitur catholicam, id est universalem sive | || generalem, ut ait Ysidorus. Et idem habetur c. Prima
De consecratione, di. IV [D. G. III. 4. 73]. Fides enim, quam tenet Ecclesia, non est fides hujus particularis Ecclesie vel illius ; sicut neque Ecclesia, que in symbolo vocatur catholica, est particularis ecclesia1855 hujus gentis vel illius, aut hujus diocesis vel illius, sed potius una universalis, continens omnem populum, maxime qui vult esse in statu salutis, unum habens caput sub Christo, videlicet papam 588L 162. LA 552-553. BB 195-196cui omnes tenentur obedire. Unde in eo sensu et conformiter ad articulum locuntur canones, c. Firmiter, § Una
, De summa Trinitate [Xa I. 1. 1] ; c. Loquitur
, c. A recta
, c. Alienus
, XXIIII q. I [D. G. I.24. 1. 18, 9 et 19] cum similibus. Unde, sic intelligendo Ecclesiam, certum est, ut dicit Petrus de Palude, quarto scripto, di. XIII, art. 3° : Quando1856 aliquis, ex electione et non simplici ignorantia, dividit se a fide catholica in quocumque articulo quem explicite tenetur scire, vel aliquo alio per Ecclesiam determinato, cum pertinacia, ille est vere hereticus.
Dico autem per Ecclesiam, sed universalem vel romanam ; quia ad particularem ecclesiam non pertinet de fide universaliter judicare, c. Majores
, De baptismo [Xa III. 42. 3]. Unde dicens contra articulos unius episcopi excommunicationem potest incurrere, sed non heresim ; hec ille. Et rursus etiam loquendo de universali Ecclesia, sane intelligendus est predictus articulus ; quoniam, ut ait sanctus Doctor, 2a 2e, qu. I, art. 9° : Si dicatur in sanctam Ecclesiam catholicam, hoc est intelligendum secundum quod fides nostra refertur ad Spiritum Sanctum qui sanctificat Ecclesiam, ut sit sensus : Credo in Spiritum Sanctum sanctificantem Ecclesiam ; sed melius est, et secundum communiorem usum, ut non ponatur ibi
|] Propterea, in nullo potest deprehendi quod circa articulum Puella ista erraverit : tum quia omnia et1857 dicta et facta sua summo pontifici et Ecclesie romane humiliter submisit ; unde qui hoc culpant incurrere videntur crimina posita in can. in
, sed simpliciter dicatur unam sanctam Ecclesiam catholicam, sicut etiam Leo papa dicit.Hec est fides
, XXIV q. I [D. G. II. 24. 1. 14], quod tamen capitulum contra Johannam inducere perpenduntur ; tum denique quia Deo semper et precipue de universis dictis et factis suis se retulit, juxta beatum Augustinum, qui, exponens | illud Johannis XIV° [1] : Creditis in Deum et in me credite
, ait : Petro aut Paulo credimus, sed non dicimur1858 credere nisi in Deum.
589L 162. LA 553. BB 196-197Secundum vero est illud quod asserebat, videlicet missam fuisse a Deo. Super quo hii doctores dicunt quod illa sufficienter non ostendebat, neque videlicet per1859 operationem miraculi neque per testimonium Scripture. Et ista eorum deliberatio super hoc passu sumitur ex c. supradicto Cum ex injuncto
, De hereticis [Xa V. 7. 12]. Sed, si quis diligenter aspiciat illud capitulum, non facit ad presentem casum. Loquitur enim de eo qui dicit se invisibiliter missum ad regendum populum per auctoritatem seu prelationem, aut ad eum instruendum per doctrinam et predicationem. Ratione primi, Moyses dux populi Israhelitici constitutus missionem probat per evidentiam miraculi, ut legitur in capitulis IV° et VI° in Exodo. Ratione vero secundi, Johannes Baptista in approbationem sue missionis profert testimonium Scripture dicens : Ego vox clamantis in deserto : dirigite viam Domini, sicut dicit Isaias propheta
, Johannis I° [23]. Unde qui ad ista duo, vel alterum eorum, se asserit invisibiliter missum non est leviter acquiescendum, et maxime illi qui se dicit taliter missum ad predicandum, quia est precipuum opus in Ecclesia, ut in preallegato cap. Cum ex injuncto
, et maxime privilegiatum, c. Quod Dei timorem
De statu monachorum [Xa III. 35. 5]. Per ipsum enim veritas fidei traditur fidelibus et declaratur, c. Interrogo
, I q. I [D. G. II. 1. 1. 94] ; ideo maxime || periculosum reputatur, c. Hereticus
, XXIIII q. III [D. G. II. 24. 3. 28], Propterea non omni statui vel conditioni hominum competit, sed maxime prelatis et ab eisdem missis vel commissis1860, capitulo Inter cetera
, De officio judicis ordinarii [Xa I. 31. 15] ; et dicto c. Cum ex injuncto
. Neque etiam omni sexui sed solum virili congruit, ut tradit Apostolus, prime ad Corinthios XIV°.
Secus autem, si quis affirmet se missum ad aliquid agendum pro mundana policia, aut civili hominum dispositione et hujusmodi1861. Nam, ut dicit beatus Thomas, 2a 2e, qu. CLXXIIII, articulo 3°, magis proprium est divine revelationi cognitio 590L 162-162 v°. LA 553-554. BB 197-198quam operatio1862. Et ideo infimus gradus prophetie est, cum aliquis ex interiore instinctu mit-|-titur aut movetur ad aliqua facienda exterius,sicut de Samsone dicitur, Judicum XV° [14], quod Irruit spiritus Domini in eum, et sicut solent in ardorem solis1863 ligna consumi, ita et vincula, quibus ligatus erat, dissipata sunt et soluta
. Hujus vero generis videtur esse missio Puelle, videlicet ad operandum pro regni oppressi sublevatione. Ideo non requirebatur ostensio alicujus signi, sicut neque Samuel, cum a Deo missus est ad ungendum Saül in regem Israel et postmodum David, de sua missione signum tradidit. Similiter Nathan, David regi paradigma proponens, absque alio signo penitentiam indixit. Helyseus etiam, tribus regibus miranda predicens et eorum necessitati consulens, nullum signum dedit. Multaque talia in divinis Scripturis leguntur. Unde Beda ait, super illo verbo Zacharie, Luce primo [18], Unde hoc sciam ?
: Si homo esset qui mira promitteret, impune signum flagitare liceret ; at vero cum angelus promittit, jam dubitare non licet.
|| Preterea, ad regem Francie Johanna missa erat, non autem ad Anglicos vel alios qui eam hostiliter detinebant et signum ab ea querebant, juxta illud Luce XI° [29] : Generatio hec nequam est, signum querit
; quod tamen ipsa eis dare minime tenebatur.
Denique, qui se a Deo missum asserit, aut dicit ex revelatione et affirmat debere fieri quod omnino et de se malum est ; et tunc censetur procedere ex malo spiritu ; ita dicit c. Nec mirum
, XXVI q. V [D. G. II. 26. 5. 14]1864 ; et sic intelligitur c. Nisi § Sed dices
ibi : quia contra veritatem, etc. De renunciatione [Xa I. 9. 10] ; aut asserit fiendum quod de se bonum est aut indifferens, et tunc secus est. Quod statim convinci potest, si videlicet plures concurrant ad bonum conjecture efficaces, ut hic. In certis enim, non certis non est locus conjecturis, c. A nobis
De sententia excommunicationis [Xa V. 39. 28], c. Si te
De renunciatione, li. VI° [VI° I. 591L 162 v°. LA 554-555. BB 198-19912. 2], l. Continuus, § Cum ita
, De verborum obligationibus [Dig. XLV. 1. 137].
Ceterum, non incongrue possumus hic allegare multiplicem miraculi ostensionem : ut quod simplex fragilisque Puella, nunquam ab ante armis aut bellis assueta, docta vel experta tot admirabiles victorias reportaverit, regnum ab oppressione crudeli relevaverit, fu-|-tura infallibiliter prenuntiaverit, et similia. Et notandum quod has deliberationes isti doctrinam appellant. Sed, quemadmodum ait Tullius, lib. 1° De officiis, sicut animus paratus ad periculum, si sua cupiditate non communi utilitate impellitur, audacie potius nomen habet quam fortitudinis
, sic scientia vel doctrina, que remota est a justitia, calliditas potius quam sapientia est appellanda
. Precedit namque Dominus ut in rationabili judicii poneretur doctrina et veritas, ut legitur Exodi XXVIII° et Levitici VIII° ; super quo ait Ieronimus : In rationabili judicii veritas || doctrine superponitur, ut non astruat quis quod proprio cogitaverit ingenio, sed quod veritas habet.
Unde in doctrina illa ad quam persone judicium sequitur, si veritas favore, metu vel alias supprimitur, nulla excusatione potest digne tollerari. Nam et beatus Augustinus, exponens illud Mathei V° [13] : Si sal evanuerit, in quo salietur ?
dicit : Si vos, per quos condiendi sunt quodammodo populi, metu temporalium prosecutionum1865 amiseritis regna celestia, qui erunt homines per quos errores aufferat ceterorum ?
Veritas enim doctrine ac justitie, etsi quandoque ex causa potest omitti, nunquam tamen potest legitime vel excusabiliter perverti ; ad quod bene facit c. Nemo
, XI q. 3 [D. G. II. 11. 3. 81].
In istis verumtamen que premissi, nullus credat me tam celebri tamque famose Universitati voluisse aut velle in aliquo detrahere, cujus quidem inclite glorie neque laus mea prodesset, neque certe probrum si,quod absit, inducerem1866 obesset. Sed dignum potius credo, secundum canonicas sanctiones, ut culpe obnoxios et auctores sceleris pena dumtaxat teneat, 592L 162 v°. LA 555-556. BB 199-200innocentibus vero nullatenus1867 ad crimen alienum facinus1868 redundet. Itaque satis puto paucissimos numero, parti Anglicorum nimis affectos, hujuscemodi deliberationes viis obliquis non tam exegisse aut extorsisse, quam per se ipsos egisse seu edidisse, et de hoc ipso impietatis artificio parum vel minime toti corpori universitatis constitisse. |
Duodecimum capitulum De qualitate sententie et diffinitione processus.
Postremo vero, de sententia contra Johannam lata ac de diffinitione processus, etiam aliquid disserendum est. Satis autem manifestum est ex predictis quod in eo processu, quoad multa substantialia, magna et evidens patet iniquitas ; ideoque facile convincitur quod || sententia vitiis non caret. Ut autem subtiliora peritioribus relinquamus, potissimum videtur ad presens quod sententia ipsa nulla fuerit, aut saltim annullanda veniat, propter sex causas.
Prima est propter defectum legitime jurisdictionis, seu propter incompetentiam judicis1869. Ostensum est enim supra episcopum Belvacensem nullo jure auctoritatem competentis judicis habuisse in hac causa ; et exinde non potuit esse judicium ratum, sed precise violenter et indebite usurpatum. Unde quidquid per istum in procedendo aut diffiniendo gestum est, irritum censeri debet et inane ; ut late deducit beatus Thomas 2a 2e, qu. LX, art. ultimo et LXVII, art. I° ; ut etiam patet c. At si clerici
De judiciis [Xa II. 1. 4] ; c. Ad nostram
, De consuetudine [Xa I. 4. 3] ; c. In primis
[D. G. II. 2. 1. 7] ; C. In privatorum
1870, Si a non competente judice [C. VII. 48]. Quo autem ad alterum conjudicem, et si sententia fortassis aliunde teneret, ratione tamen metus ac terroris sibi multipliciter illati, non valet, ut c. Justum
, XI q. 3 593L 162 v°-163. LA 556-557. BB 200-202[Injustum
D. G. II. 11. 3. 89] ; c. Cum eterni
De sententia et re judicata, li. VI° [VI° II. 14. 1], cum similibus.
Secunda causa est propter alterius judiciis, scilicet episcopi, manifestam corruptionem. In eo namque, ut visum est, multipliciter apparuit in hujus rei deductione affectus corruptus et plane inordinatus. Unde merito venit sententia retractanda, c. Venales
, II q. VI [D. G. II. 2. 6. 41. 7]1871, || et c. predict. Cum eterni
cum notatis ibidem, ubi prius. No-|-tatque ibi Archidiaconus, super verbo Gratiam
, quod si in judicio preces interveniunt, potest sententia rescindi, ff. Ad Trebellianum, l. Servo invito § Cum pretor
[Dig. XXXVI. 1].
Tertia, quia post legitimam recusationem seu appellationem lata est ; ideo non tenet, C. De precibus, l. Imperatum
[C. I. 1].
Quarta causa, ob actorum et capitulorum cause falsitatem ac surreptionem. Ex eo vero debet sententia in melius reformari, c. Cum ex1872 litteris
[Xa I. 41. 4], etc. Cum olim
De restitutione in integrum.
Quinta, ob suspitionem ex qua dumtaxat hec sententia processit ; cum tamen, ut ait beatus Thomas, 2a 2e, qu. LX, art. 3°, omne judicium procedens ex suspitione seu presumptione sit illicitum quoniam suspitio, secundum Tullium, importat opinionem mali de aliquo ex levibus indiciis. Nam ex eo quod aliquis afficitur male ad alterum, scilicet quando odit aut contemnit eum, aut etiam irascitur vel invidet ei, statim et ex levibus signis opinatur mala de ipso, quia unusquisque faciliter credit quod appetit. Ideo, cum quis ex levibus indiciis estimat malum de alio, presertim si sit de aliquo gravi, est peccatum mortale, quia non est sine contemptu proximi temere judicare de eo. Quantomagis vero eadem habitudine || sententias diffinitivas sobrie1873 continere debemus, ut habetur in glossa super illo verbo prime ad Corinthios IV° [5] : Nolite ante tempus judicare.
Sed et hoc maxime cavendum est, 594L 163. LA 557-558. BB 202ne1874 scilicet ex suspitionibus judex procedat ad condemnandum, et presertim de tam gravi crimine ut est crimen heresis, per capitulum Litteras
De presumptionibus [Xa II. 23. 14]. Unde, cum Johanna minime, ut patuit, de heresi fuerit per probationem sufficientem aut confessionem convicta, ideoque censeri omnino debet istud judicium nullum1875 contra eam habitum, et signanter quoniam principalis materia, scilicet de revelationibus, erat prorsus dubia et incerta, etiam secundum opiniones deliberantium, ut patet ex registro. Propter quod, attenta dubietate materie, debuissent potius ad superiorem sedem, prout ipsa Johanna petebat, causam remittere. Nam, secundum Bernardum, in libro De precepto et dispensatione, Homines facile falli in Dei voluntate de rebus dubiis percipienda, et in precipienda fallere possunt. In hujusmodi autem nec preceptor est expectandus, nec prohibitor auscultandus. Sed quod ita la-|-tere aut obscurum esse cognoscitur, ut in dubium venire possit utrumnam Deus sic an1876 aliter forte velit, si non de labiis custodientibus scientiam et ore angeli Domini exercituum certum reddatur ; a quo denique potius divina consilia requirentur, quam ab illo1877 cui credita est dispensatio misteriorum Dei ? Ipsum enim quem pro Deo habemus, tamquam Deum in bis que aperte non sunt contra Deum audire debemus
. Hec ille. Que siquidem verba videtur de summo pontifice signanter intelligere. Grave quoque satis est et indecens ut in re dubia certa detur sententia, c. Grave
, XI q. III [D. G. II. il. 3. 74]. Ymo etiam, licet quedam vera sint, non sunt tamen a judice credenda, nisi certis indiciis demonstrentur, eisdem causa et qu. [75]1878, c. Quamvis
. Unde in c. allegat. Ad abolendam
, super verbo Hereticos
De hereticis, notat Innocentius quod episcopus cognoscit de illis qui precise in heresim jam damnatam et indubitatam noscuntur incidisse ; et Hostiensis ibidem ait : Episcopi sunt ubi de fide agitur, ordinarii. Si tamen aliquod 595L 163. LA 558-559. BB 202-203dubium incidat, etsi illud possint examinare, non tamen sine romane Ecclesie licentia diffinire, cujus est diffinitio talium dubiorum
, XXIII q. 1, c. Quotiens
[D. G. II. 24. 1. 12], c. Preceptis
[D. G. X. 12. 2] ; etiam quandoque si indubitatum vertatur in dubium, C. De summa Tri. l. finali1879. In causa itaque fidei ubi || debet cum summa cautela procedi, hic ordo per providentiam juris traditur, prout legitur et notatur in c. Cum contumacia
, De hereticis, li. VI° [VI° V. 2. 7], quod propter suspitionem heresis quis citatur ut veniat responsurus de fide ; si autem contumax est, jam dicitur vehementer suspectus, tuncque excommunicatur ; et si in sententia per annum steterit, eo ipso suspitio que vehemens erat transit in violentam ; inde ex tunc velut hereticus condamnatur.
Ideo, cum hic processus super re incerta et omni homini dubia, saltim quoad partem condemnationis1880, fundatus fuerit, et premissa juris dispositio observata non extiterit, colligitur quod, quemadmodum processum est per solam et qualemcumque suspitionem, ita conclusum est et diffinitum seu sententiatum per precipitationem, hoc est gradibus istis et aliis, quidquid judicantes apparenter finxerint, legitime non observatis, ymo etiam opinionibus meliorum atque potiorum deliberan-|-tium neglectis aut despectis1881, ut patet de lectura et ulteriori declaratione cedule abjurationis et quampluribus aliis. Ex quo patet quod hujusmodi sententia, non a discretione matre virtutum, sed a noverca justitie, voluntaria scilicet vindicantis precipitatione, processit, ideoque nulla est, ut expresse tradit Clementina predicta Pastoralis
De sententia et re judicata [Clem. II. 11. 2]. Unde super verbo Vindicantis
ait Paulus : id est1882 judicantis contra illud
, c. Quatuor
[D. G. IX. 11. 3. 78] ; et super verbo Precipitatione
inquit Bonifacius de Amanatis, hoc est effrenata voluntate, que est dum quis deviat a tramite justitie. Hoc 596L 163. LA 559-560. BB 203-205namque dicimus precipitare quod cadere1883 facimus festine de summo ad infimum, l. Si diutino1884
in fine, ff. De penis [Dig. XLVIII. 19. 25] ; et licet voluntas principis pro lege servetur, ut || l. Quod principi
, De constitutionibus principum [Dig. I. 4. 1], et dicatur magna et justa causa, ut notatur in l. Relegati
in fine, ff. De penis [Dig. XLVIII. 19. 4], tamen est intelligendum de ea que non deviat a tramite justitie rationalis et naturalis, ut in dicta Clementina Pastoralis
.
Sexta causa quare hec sententia nulla est vel annullanda, ideo est quia continet manifestam iniquitatem et intollerabilem errorem. Nam plane iniquum est et omni juri repugnans ut, sub pretextu justitie, innocentes graventur, aut eis crimina sub colore prosequendi ac dispensandi judicii falso imponantur, quia non debent procedere injurie unde jura nascuntur, et maxime reperitur cautum in jure, ne heresis crimen, quod sua enormitate maximum est, insontibus quoquomodo imponatur ; quod expresse legitur in Clementina Multorum
De hereticis [Clem. v. 3. 1].
Tres autem sententie habentur in registro processus contra Johannam habiti, quarum una, que diffinitiva erat et dimissionem justitie seculari continebat, fuit ante abjurationem pronuntiata per medium ; cumque vero importunis adstantium suasionibus ipsa revocationi se submisisset, fuit alia quedam pronuntiata perpetui carceris penam sibi infligens ; et tandem post dies aliquot ob causam conficti ac pretensi relapsus, fuit altera publice lata, totalem ac extremam derelictionem continens. In his vero universis sententiis, si debite ex suo tenore pensentur, maxima patet iniquitas. ||
Nam prima illarum, que partim lecta fuit, ita de ipsa innocente | Puella continebat : Dicimus et decernimus te revelationum et apparitionum divinarum mendosam confictricem, perniciosam seductricem, presumptuosam, leviter credentem, superstitiosam, divinatricem, blasphemam in Deum et sanctos et sanctas, ac ipsius Dei in suis sacramentis contemptricem, legis divine, sacre doctrine ac sanctionum 597L 163-163 v°. LA 560. BB 205ecclesiasticarum prevaricatricem, seditiosam, crudelem, apostatricem, schismaticam, in fide nostra multipliciter errantem, atque in Deum et sanctam Ecclesiam modis predictis temere delinquentem.
Et subditur in eadem sententia quod Johanna, per nonnullos scientificos et expertos doctores seu magistros salutem anime sue zelantes, sepe et sepius admonita, seipsam dispositioni, determinationi et emendationi sancte matris Ecclesie submittere non curavit aut voluit. Quinimo, ut ibidem asseritur expresse, indurato animo, obstinate atque pertinaciter denegavit ac etiam expresse ac vicibus iteratis domino nostro pape, sacro generali concilio se submittere recusavit. Hec in prima sententia formaliter continentur. In secunda vero, continuo post abjurationem prolata, habetur sic : Dicimus et decernimus te gravissime deliquisse ; revelationes et apparitiones divinas mendose confingendo, alios seducendo, leviter et temere credendo, superstitiose divinando, blasphemando Deum et sanctos, prevaricando legem, sacram doctrinam et canonicas sanctiones, contemnendo Deum in suis sacramentis, seditiones moliendo, apostatando, crimen schismatis incurrendo, et in fide catholica multipliciter errando.
In tertia autem et ultima seu diffinitiva sententia1885 ita legitur et reperitur : Te in varios errores variaque crimina schismatis, idolatrie, invocationis demonum, et alia permulta incidisse reperimus ; deinceps vero post hujuscemodi tuorum errorum abjurationem, irruente et seducente cor tuum auctore schismatis et heresis, te in eosdem errores et in prefata crimina ex tuis confessionibus spontaneis et assertionibus iterum, proh1886 dolor ! incidisse, velut canis ad vomitum reverti solet, sufficienter et manifeste constat ; potius te corde ficto quam animo sincero et fideli tuas adinventiones erroneas antea verbo tenus abnegasse clarissimis indiciis habuimus comprobatum1887. Hinc est, quod in sententias excommunicationis, quas primitus incurreras, et in errores pristinos reincidisse declarantes, 598L 163 v°. LA 560-561. BB 205-206te relapsam et hereticam decernimus, ac per hanc sententiam nostram | quam pro tribunali sedentes in his scriptis proferimus et pronuntiamus, te tamquam membrum putridum, ne cetera membra pariter inficias, ab ipsius Ecclesie unitate rejiciendam et ejus corpore abscindendam, necnon potestati seculari relinquendam decernimus, prout rejicimus et abscindimus et relinquimus.
Ecce que et qualia in his sententiis continentur, profecto ipsi Johanne atque cause sue minime competentia, sed potius, ut dictum est et declaratum, falso sibi objecta et imposita, ymo quod majus est, neque deliberationibus a doctoribus super hoc habitis quasi in modico consona. Quod si de predictis adeo extraneis et terribilibus terminis sigillatim rationem elicere tentaremus, maximum codicem labor ipse exigent. At vero sub compendio in precedentibus satis deductum est1888 quatenus hujuscemodi predicata insonti Puelle nullatenus congruunt ; quinimo, si comprehensa in illis sententiis diligenter attendantur, in multis excedunt deliberationes consultantium, ut modo dicebatur. Quod quidem repugnat speciali super hoc tradite provisioni juris, in cap. Statuta
De hereticis, li. VI° [VI° V. 2. 20], cum notatis || ibidem per Johannem Andree in Novella ubi allegat canonem ilium Estote
, I q. I [D. G. II. 1. 1. 119]. Ex hac itaque manifesta iniquitate, in qua persone innocentia enormiter leditur falso sibi heresim imponendo, juri etiam plane contradicitur, consiliaque prudentum exceduntur, despiciuntur ac transgrediuntur, redditur sententia nulla. Ad hoc bene facit cap. Inter ceteras
et cap. Sententia
De sententia et re judicata [Xa II. 27, 9 et 11]. Quippe et pretereundum non est quod in his sententiis, presertim in ultima, error intollerabilis seu inexcusabilis reperitur.
Primo, in hoc quod fuit pronuntiata excommunicata, cum tamen per informationes constet quod eodem mane et parum ante horam judicii, de expressa illorum judicantium licentia, devotissime perceperat sacramenta penitentie et Eucharistie, 599L 163 v°-164. LA 561-562. BB 206-207et hoc ad suimet instantiam et requisitionem ; que duo manifeste repugnant et errorem evidentem continent.
Secundo, quia judicialiter decreverant eam omni gratia et communione seu omni sacramentorum perceptione privandam, ut patet in registro, folio 116°, et hoc contra piam et
providam juris disposi-|-tionem, ut in c. Super eo
De hereticis, li. VI° [VI° V. 2. 4]. Et videantur notata per Henricum Bohyc in c. Si adversus
[Xa V. 7. 11], dicentem quod nunquam denegatur audientia in foro interiori1889 seu conscientie, per c. Quemadmodum
in fine, De jurejurando [Xa II. 24. 25], C. Inter claras
, De summa Trinitate [C. I. 1. 8], cum similibus.
Tertio, quia non constat per sententiam vel alias quod a pretensa illa excommunicationis sententia eam absolverint ; quod est contra equitatem et expresse contra stillum inquisitoribus traditum et semper observatum, quoniam qui potestati seculari relinquuntur || monentur suaviter ac instanter, ut absolutionis beneficium requirant, quibus petentibus publice impartitur ; et hoc quidem sententie tenor exprimere debet. Sed ex supradictis verbis luculenter constat, cum videlicet dicunt ac decernunt eam omni gratia et communione privandam, quod decreverant omnino sibi non conferre hoc absolutionis beneficium, ymo et neque offerre ; quod quidem non solum evidentis erroris, sed et crudelitatis extreme fuit ostensivum.
Quarto, declarant et pronuntiant eam hereticam ; quod sane, premissis attentis omnino falsum est, cum semper catholica et fidelis, non solum populari seu publica estimatione, sed etiam multiplici, longa atque districta circa eam facta examinatione reperta fuerit. Preterea confitentes seu protestantes fidem non sunt heretici reputandi, ymo etiam neque redeuntes ad fidem, quia non sunt tales, ut c. Hec est fides
, XXIII q. I ; et q. ultima1890, c. Dixit apostolus
, et c. Qui in ecclesia
[D. G. II. 24, 1. 14 ; et 3. 29 et 31]. Ideo evidentem errorem in hoc continet prefata sententia. 600L 163 v°-164. LA 561-562. BB 206-207Unde summopere cavendum est, ne illi qui fuerunt heretici aliquando tales in sententia pronuntientur, quia nec est modus pronuntiandi sic in jure, ut in sua Consultatione ad inquisitores tradit dominus Guido Fulcodii, qui fuit postmodum papa Clemens quartus ; et hoc notat Archidiaconus, in c. Ut commissi
, De hereticis, li. VI° [VI° v. 2. 12]. Quantominus ergo vel actu esse tales censendi aut judicandi sunt, qui fideles semper existentes aut ad fidem redeuntes eam devote profiten-|-tur.
Denique et quinto, errorem ideo continet quia post crebras, publicas atque legitimas recusationes lata fuit ; de quo satis premissum est.
Unde1891 ex bis patet error non solum probabilis, juxta c. Fraternitatis
, De frigidis et maleficiatis [Xa IV. 15. 6], sed etiam intollerabilis, secundum c. Per tuas
, De sententia excommunicationis [X° V. 39. 40], ob quod sententia nulla vel saltem annullanda omnino videtur. ||
Et ita concluditur ex predictis qualitercumque deductis quod processus, quoad materiam et formam, similiter et sententia contra hanc electam Puellam habiti manifestam injustitiam1892 continent. Quod pro nostra exiguitate et sub premissis protestationibus susceperamus declarandum.
Explicit recollectio super difficultatibus circa materiam atque formam ipsius primi processus contra dictam Johannam agitati et super elucidatione questionum in dicta materia et forma processus incidentium, facta per inquisitorem predictum ex ordinatione predictorum dominorum delegatorum et consiliariorum ab eis evocatorum. |
Notes
- [1608]
LA, BB : seu.
- [1609]
LA : ut.
- [1610]
LA : références incomplètes.
- [1611]
L : omis.
- [1612]
LA, BB : metus.
- [1613]
LA : ventus.
- [1614]
LA : viam.
- [1615]
LA : impeditur.
- [1616]
LA : innumerans.
- [1617]
LA : sublata.
- [1618]
L : omis.
- [1619]
LA : quoniam.
- [1620]
L : de.
- [1621]
L : omis.
- [1622]
L : omis.
- [1623]
L : 4 mots omis.
- [1624]
LA : promiserat.
- [1625]
L : fuissent.
- [1626]
L : passionis.
- [1627]
LA : référence incomplète.
- [1628]
BB : concernens.
- [1629]
L : 4 mots omis.
- [1630]
L add. : itaque.
- [1631]
L : si. BB : [ni]si.
- [1632]
LA : De v. obligationibus avec renvoi au Digeste.
- [1633]
LA : référence incomplète.
- [1634]
L : 2 mots omis.
- [1635]
LA : omis.
- [1636]
LA : Articulum.
- [1637]
LA : référence incomplète.
- [1638]
LA : référence au Digeste.
- [1639]
LA : référence incomplète.
- [1640]
LA référence : L.
De jure omnium incolarum
. - [1641]
L : omis.
- [1642]
LA, BB : et.
- [1643]
LA : Is.
- [1644]
LA : omis.
- [1645]
LA, BB : omis.
- [1646]
LA : références incomplètes.
- [1647]
LA : omis.
- [1648]
LA : Domini.
- [1649]
LA : obligationibus.
- [1650]
LA : référence incomplète.
- [1651]
LA, BB : omis.
- [1652]
LA : litteras misit. BB : illis et.
- [1653]
L : omis.
- [1654]
LA, BB : propinquiorem.
- [1655]
BB : consuetudini.
- [1656]
LA : rectionem.
- [1657]
L add. : ad.
- [1658]
L : etiam potuimus.
- [1659]
LA, BB : eo.
- [1660]
L : ibi.
- [1661]
LA, BB : omis.
- [1662]
LA : omis.
- [1663]
LA add. : potius.
- [1664]
L : scribebant.
- [1665]
L : pro.
- [1666]
LA, BB : omis.
- [1667]
LA, BB : ex.
- [1668]
L : stant.
- [1669]
BB : communione.
- [1670]
L : omis.
- [1671]
L : omis.
- [1672]
LA : omis.
- [1673]
LA : omis.
- [1674]
LA, BB : me.
- [1675]
LA, BB : ut.
- [1676]
L : omis.
- [1677]
BB add. : ejus.
- [1678]
LA, BB : 9 mots omis.
- [1679]
LA, BB : 14 mots omis.
- [1680]
L : omis.
- [1681]
LA add. : [factam].
- [1682]
L : 3 mots omis.
- [1683]
L : priusquam.
- [1684]
LA, BB : référence et 12 mots omis.
- [1685]
LA : arduo.
- [1686]
LA : référence incomplète.
- [1687]
LA, BB : exhibita.
- [1688]
LA, BB : differentem.
- [1689]
LA, BB : omis.
- [1690]
Référence inexacte.
- [1691]
LA, BB : de inimicitia.
- [1692]
LA : Ad.
- [1693]
LA : inferret.
- [1694]
LA : observatorum.
- [1695]
LA : omis.
- [1696]
L : omis.
- [1697]
L add. : plerumque.
- [1698]
L : renunciatione.
- [1699]
Référence probablement inexacte.
- [1700]
LA : omis.
- [1701]
LA, BB : prosequens.
- [1702]
LA : références incomplètes.
- [1703]
Référence exacte, contra BB.
- [1704]
LA, BB : phrase et référence omises.
- [1705]
LA, BB : omis.
- [1706]
L : ad.
- [1707]
LA, BB : accipitis.
- [1708]
LA : référence incomplète.
- [1709]
L : omis.
- [1710]
LA : références incomplètes.
- [1711]
L add. : ipsa.
- [1712]
L : omis.
- [1713]
LA : référence incomplète.
- [1714]
LA : références incomplètes.
- [1715]
LA : références incomplètes.
- [1716]
Référence inexacte [D. G. II. 2. 6] ou [Xa II. 28].
- [1717]
LA : coepiscopos nostros.
- [1718]
LA, BB : beneficio.
- [1719]
LA, BB : coadunat.
- [1720]
LA : référence incomplète.
- [1721]
LA, BB : libro II°.
- [1722]
LA : retrohabitio.
- [1723]
LA : commititur.
- [1724]
LA : référence incomplète.
- [1725]
L : unde.
- [1726]
L : magnum.
- [1727]
LA : référence incomplète.
- [1728]
LA, BB : omis.
- [1729]
LA, BB : 3 mots omis.
- [1730]
LA : suis.
- [1731]
LA, BB : omis.
- [1732]
LA : sit aut.
- [1733]
LA, BB : omis.
- [1734]
L : omis.
- [1735]
LA, BB add. : est.
- [1736]
LA, BB : magis magis.
- [1737]
LA : référence incomplète.
- [1738]
LA : référence incomplète.
- [1739]
LA : quale. BB : [e]quale[s].
- [1740]
LA, BB : omis.
- [1741]
LA : praejudicat.
- [1742]
LA, BB : indebilitate.
- [1743]
L : omis.
- [1744]
LA : c. omis.
- [1745]
LA : référence incomplète.
- [1746]
L : 13 mots omis.
- [1747]
L : omis.
- [1748]
L : similiter.
- [1749]
Référence inexacte au D. G.
- [1750]
LA : praesumptione.
- [1751]
LA : référence incomplète.
- [1752]
LA : omis.
- [1753]
LA, BB : talis.
- [1754]
LA, BB : omis.
- [1755]
LA, BB : etsi.
- [1756]
LA, BB : confessus.
- [1757]
L : 10 mots omis.
- [1758]
L add. : tercio.
- [1759]
L add. : non.
- [1760]
L : omis.
- [1761]
LA : 3 mots omis.
- [1762]
L add. : in.
- [1763]
L : volitum.
- [1764]
L add. : in. BB : [in]voluntarium.
- [1765]
LA : omis.
- [1766]
LA : références incomplètes.
- [1767]
LA, BB : omis.
- [1768]
LA, BB : fecissetis.
- [1769]
LA : références incomplètes.
- [1770]
LA : eodem loco registrata.
- [1771]
LA : cum.
- [1772]
LA : références incomplètes.
- [1773]
L : Propterea.
- [1774]
LA, BB : omis.
- [1775]
LA : metum.
- [1776]
LA : 3 mots omis.
- [1777]
L : proprius.
- [1778]
LA : 2 mots omis.
- [1779]
L : tamen.
- [1780]
LA : référence omise.
- [1781]
LA : références incomplètes.
- [1782]
L : omis.
- [1783]
L : sicut.
- [1784]
LA : nova saltim moralis.
- [1785]
L : omis.
- [1786]
L : deprehensibilem.
- [1787]
L : fuerit.
- [1788]
L : interrogatoribus.
- [1789]
LA, BB : 2 mots omis.
- [1790]
LA : interrogatorium.
- [1791]
LA : Anglicos.
- [1792]
LA : interrogari.
- [1793]
LA : ei.
- [1794]
LA, BB : veritatis amica simplicitas.
- [1795]
LA :
statuta
. - [1796]
L : crudelitatem.
- [1797]
L : omis.
- [1798]
LA, BB : de.
- [1799]
LA : omis.
- [1800]
L, LA : crederet.
- [1801]
LA : 2 mots omis.
- [1802]
L : sed.
- [1803]
LA : nulla.
- [1804]
L : omis.
- [1805]
LA, BB : tertium.
- [1806]
LA : référence incomplète.
- [1807]
LA : omis.
- [1808]
L : cum.
- [1809]
LA : interferunt.
- [1810]
LA : continebat.
- [1811]
BB : quod.
- [1812]
L : omis.
- [1813]
LA, BB : quinque, aut.
- [1814]
L : dissonens.
- [1815]
LA : omis.
- [1816]
LA : rectudini.
- [1817]
L : in.
- [1818]
L : omis.
- [1819]
L : 2 mots omis.
- [1820]
LA : 2 mots omis. BB : parte. LA, BB : en marge : Execrabilis contumelia in dominum regem.
- [1821]
LA : référence incomplète.
- [1822]
LA : omis.
- [1823]
LA : subinduxit.
- [1824]
LA : 2 mots omis.
- [1825]
LA, BB : providis.
- [1826]
LA : conveniens.
- [1827]
L : omis.
- [1828]
LA : possunt.
- [1829]
LA : lommanum.
- [1830]
LA : et.
- [1831]
LA : ne unquam.
- [1832]
L : faciliter.
- [1833]
L : omis.
- [1834]
L : 12 mots omis.
- [1835]
LA, BB : omis.
- [1836]
LA : références incomplètes.
- [1837]
LA : parte.
- [1838]
LA : impleverit.
- [1839]
LA : rationes. BB : racione scientium.
- [1840]
L : 9 mots omis.
- [1841]
LA, BB : Parisienses.
- [1842]
L : omis.
- [1843]
L : triplici.
- [1844]
L : suorum.
- [1845]
LA, BB : 2 mots omis.
- [1846]
LA, BB : référence incomplète.
- [1847]
L : omis.
- [1848]
LA, BB : patriarcha.
- [1849]
L : tamen.
- [1850]
L : tantum illud.
- [1851]
L add. : et.
- [1852]
LA : référence incomplète.
- [1853]
L : 2 mots omis.
- [1854]
LA : omis.
- [1855]
LA : omis.
- [1856]
LA, BB : quoniam.
- [1857]
LA, BB : omis.
- [1858]
L : dicuntur.
- [1859]
LA, BB : quod.
- [1860]
L : 2 mots omis.
- [1861]
L : 2 mots omis.
- [1862]
L : revelatio.
- [1863]
Vulg. : ignis.
- [1864]
LA : référence incomplète.
- [1865]
LA, BB : persecutionem.
- [1866]
L : induxeram.
- [1867]
LA, BB : nihil.
- [1868]
LA, BB : facilius.
- [1869]
BB : judicum.
- [1870]
BB : l. ultima.
- [1871]
LA : référence incomplète.
- [1872]
LA : 2 mots omis.
- [1873]
LA : omis.
- [1874]
LA, BB : ut.
- [1875]
LA : omis.
- [1876]
LA, BB : aut.
- [1877]
L : alio.
- [1878]
LA : 3 mots omis.
- [1879]
LA : référence omise.
- [1880]
L : fundationis.
- [1881]
L : suspectis.
- [1882]
L add. : non.
- [1883]
LA, BB : credere.
- [1884]
BB : diuturno.
- [1885]
L add. : lata.
- [1886]
LA : prout.
- [1887]
L : reprobatum.
- [1888]
L : 3 mots omis.
- [1889]
LA : exteriori.
- [1890]
LA : références incomplètes.
- [1891]
L : omis.
- [1892]
L : iniquitatem.